آرشیو
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۸۴۶٫۶۷۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۷۱ نفر
تعداد یادداشت ها : ۲٫۰۲۷
بازدید از این یادداشت : ۱۷۳

پر بازدیدترین یادداشت ها :


نجاشي در رجال درباره ابو تمام، شاعر معروف عرب می نويسد: "حبيب بن أوس أبو تمام الطائي كان إماميا ، وله شعر في أهل البيت [ عليهم‌السلام ] كثير. وذكر أحمد بن الحسين رحمه‌الله أنه رأى نسخة عتيقة ـ قال : لعلها كتبت في أيامه أو قريبا منه ـ وفيها قصيدة يذكر فيها الائمة [ عليهم‌السلام ] حتى انتهى إلى أبي جعفر الثاني عليه‌السلام ، لانه توفى في أيامه. وقال الجاحظ في كتاب الحيوان : وحدثني أبو تمام الطائي ، وكان من رؤساء الرافضة. له كتاب الحماسة ، وكتاب مختار شعر القبائل. أخبرنا أبو أحمد عبد السلام بن الحسين البصري."

در تمايلات شيعی ابو تمام ترديدی نيست. با اين همه روشن است که تشيع او را بايستی در چارچوب کلی فرهنگ عمومی دوران عباسی و جايگاه وی به عنوان يک شاعر فهميد و نبايد از او توقعی که از يک متکلم شيعی و امامی در آن زمان وجود دارد داشت. گواهی نجاشي روشن است. ابو تمام نه تنها درباره اهل بيت اشعاری سروده بلکه ابن غضائري نسخه کهنی از دوران ابوتمام و يا عصر نزديک به او را ديده بود که در ضمن آن شاعر قصيده ای دارد که در آن نام امامان شيعه را ذکر کرده بوده تا امام جواد (ع). ابو تمام در زمان حيات امام جواد درگذشت و بنابراين متعرض ساير امامان نشده. اين شعر خود نشانی است مهم بر اعتقاد او به مذهب امامی. اينکه ريشه تشيع او به کجا بر می گردد البته بر ما روشن نيست. منتهی گزارش نجاشي و ابن غضائري هر دو بسيار مهم است. از اين قصيده مورد نظر متأسفانه امروزه نشانی در دست نيست (قصيده ميميه ای که ابن شهرآشوب در مناقب نقل کرده و در نسخه های ديوان و شروحش هم موجود نيست نبايد اصيل باشد. در آن نام امامان دوازده گانه ذکر شده که مناسب زندگی ابو تمام نيست. برخی از نويسندگان ترديد در قصيده نقل شده به وسيله ابن شهرآشوب را دليلی بر نادرست بودن گزارش ابن غضائري دانسته اند. در حالی که برخلاف گفته آقای دکتر آذرنوش در مدخل ابو تمام در دائرة المعارف بزرگ اسلامی ربطی ميان اين دو نيست). شعر ابو تمام به وسيله ابوبکر صولي فراهم آمد. ديگران هم البته نسخه هایی از شعر او فراهم کرده (مانند علي بن حمزة الأصفهاني) و يا در اختيار داشته اند. اگر اين قطعه شعر که ابن غضائري از آن ياد می کند در نسخه های موجود از ديوان ابو تمام و يا شروح مختلفش آنچه امروزه در اختيار است موجود نيست دليل بر اين نمی شود تا گزارش ابن غضائري را نادرست بدانيم. ابن غضائري اشاره ای به ديوان نمی کند. شايد اين قطعه شعر در يکی ديگر از آثار ابو تمام و يا در مجموعه ای متفاوت از اشعار او نقل شده بوده. ابوبکر صولي اگر آن را در کتاب اخبار ابی تمام و يا در دیوان و شرح ديوان ذکر نکرده شايد دلیلی خاص داشته است. همو در کتاب اخبار ابو تمام اشاره ای به مذهب شيعی و يا امامی ابو تمام ندارد اما باز هم اين دليلی بر نفی و رد گفته نجاشي نمی شود. نسخه های موجود ديوان ابو تمام آنچه امروز موجودند کهنه نيستند و با هم اختلافاتی دارند. بنابراين معلوم است که اتفاق نظری درباره همه اشعار او از آغاز وجود نداشته. در عبارت نجاشي يک مشکل ديگر هم ديده می شود: لانه توفى في أيامه. اگر منظور نجاشي اين است که ابو تمام در زمان امامت امام جواد درگذشت البته اين سخن نادرست است. ابو تمام سال ۲۳۱ ق درگذشت و سال ها بعد از آغاز امامت امام هادی (ع). منتهی می توان گفت که آن قصيده را ابو تمام سال ها قبل از آغاز امامت امام هادی سروده بوده است.

نجاشي علاوه بر اين از الحيوان جاحظ نقل می کند. در آنجا بنابر گزارش نجاشي، جاحظ ابو تمام را از رؤسای رافضه بر شمرده است. اين مطلب در نسخه چاپ شده الحيوان ديده نمی شود. اما اين دليل نمی شود گفته نجاشي را رد کنيم. نسخه هایی که الحيوان بر اساس آنها منتشر شده همگی متأخرند. تازه در آنها جاهایی افتادگی هم ديده می شود. به نظر من بايد از نو همه نسخه های الحيوان مورد بازرسی قرار گيرند. شايد به دلائلی اين تکه از چاپ افتاده است. نجاشي به هرحال به نسخه ای کهن از کتاب دسترسی داشته و قول او در اين زمينه حجت است و در آن ترديد نمی توان کرد.

در چاپ خياط از ديوان ابو تمام (و همچنين دست کم در نسخه ليدن از آن) قصيده ای هست که در آن ابو تمام از غدير هم سخن می گويد (قصيده ای با اين مطلع: أظبية حيث استثيب الکثب والعفر). اين قصيده در برخی چاپ ها و يا شروح قديم ديوان ابو تمام نيامده. اينکه دقيقا چه اتفاقی افتاده بايد مورد بررسی قرار گيرد. بعيد نيست برخی نسخه ها و چاپ ها مورد تحريف قرار گرفته. اما هر چه هست روشن است که اين قصيده اصلی دارد و اگر حتی ابوبکر صولي آن را اصلا نقل نکرده بوده باز ضرری به اصالت آن نمی زند. چرا که ممکن است اين قصيده در يکی از نسخه های متفاوت از اشعار ابو تمام نقل شده بوده. در اين قصيده ابو تمام آشکارا اعتقاد شيعی و بل امامی خود را آشکار می کند و می گويد:

و "يوم الغدير " استوضح الحق أهله * بضحيآء لا فيها حجاب ولا ستر
أقام رسول الله يدعوهم بها * ليقربهم عرف وينآهم نكر
يمد بضبعيه ويعلم أنه * ولي ومولاكم فهل لكم خبر؟!
يروح ويغدو بالبيان لمعشر * يروح يهم غمر ويغدو بهم غمر
فكان لهم جهر بإثبات حقه * وكان لهم في بزهم حقه جهر
أثم جعلتم حظه حد مرهف * من البيض يوما حظ صاحبه القبر

در قصيده ای با مطلع: عَسَى وَطَنٌ يَدْنُو بهِمْ ولَعَلَّما ابو تمام می گويد:
فلَوْ صَحَّ قَوْلُ الجَعْفَريَّة في الذي تنصُّ من الإلهامِ خلناك مُلهما. اين بيت در زمينه و قصيده ای که سروده و گفته شده دلالتی بر رد اعتقاد و ديدگاه اماميه درباره امامت ندارد.

ابو تمام شاعری بر مذهب و يا گرايش اماميه بوده است.
دوشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۸ ساعت ۷:۲۵
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت

حبیب راثی تهرانی
۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۹ ساعت ۱:۲۷
ادامخ مطلب قبل
2. قصیده میمیه امامیه به مطلع:
حصحص الحق فاسهري أو فنامي/ بملامي ستجتوین ملامي
در 60 بیت که همانطور که فرمودید نام ائمه تا امام جواد علیه السلام در آن ذکر شده.

3. قصیده هائیه در مدح بنی هاشم و ذم بنی امیه به مطلع:
تجالل أن یشرب الخمرة/ و یومض للمرد بالنظرة
در 13 بیت

به استحضار می رسونم قدیمی ترین نسخه مورد مراجعه برای حدود 550 هجری بوده و یک نسخه دیگر هم از روی نسخه 381 هجری استنساخ شده است.

ضمن عرض این مطلب به محضر جنابعالی می خواستم بدونم با توجه به اهمیت موضوع آیا امکان انتشار مقاله ای در این خصوص در نشریه Shii Studies Review هست؟

باز هم از حسن توجه جنابعالی کمال تشکر را داشته و آرزوی مزید توفیقات و بهروزی براتون دارم.

با احترام مجدد
حبیب راثی تهرانی
تهران - 24 اردیبهشت 1399
13may 2020



حبیب راثی تهرانی
۲۴ ارديبهشت ۱۳۹۹ ساعت ۱:۲۶
بسم الله الرحمن الرحیم
با سلام و عرض ادب و احترام خدمت جناب آقای دکتر انصاری و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما در ماه مبارک رمضان
بنده حبیب راثی تهرانی و از اعضای کانال مفید و ارزشمند جنابعالی در تلگرام هستم.
می خواستم مطلبی رو درباره یکی از پست های کانال تلگرامی تون که تحت عنوان تشیع ابوتمام منتشر فرموده بودید به عرض برسونم.
ابتدائا ضمن تشکر و ابراز احترام فراوان به خاطر نشر این فرسته و توجه به ابعاد تشیع شاعری سترگ چون ابوتمام طائی از شما بسیار سپاسگزارم.
در ادامه می خواستم این مژده را خدمتتون عرض کنم که بحمدالله قصیده میمیه مورد اشاره حضرتعالی که از قول نجاشی و ابن غضائری و ابن شهرآشوب و دیگران نقل شده، هم اکنون به طور کامل و در 60 بیت از روی شش نسخه خطی کهن تصحیح و شرح شده و به همراه دوقصیده دیگر در شرف انتشار قرار دارد.
در این مجموعه در کل سه قصیده زیر از روی 11 نسخه خطی دیوان ابوتمام تصحیح و شرح شده و انشاءالله منتشر می شود.
1. قصیده رائیه غدیریه مشهور به مطلع:
أظبیة حیث استنت الکثب العفر/رویدک لا یقنی لک اللوم و الزجر
در 74 بیت که نسبت به نسخ چاپی یک بیت افزون تر است.
ادامه دارد