آرشیو
دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون با عنوان Visiting Professor، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۷۰۱٫۱۶۳ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۰ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۶۸۶
بازدید از این یادداشت : ۹۳

پر بازدیدترین یادداشت ها :


درباره تفسير فرات کوفی تاکنون سخن خطا زياد در نوشته ها و مقالات گفته شده. مثلا اينکه او از حسين بن سعيد اهوازی روايت می کرده و يا اينکه پدر شيخ صدوق و ابن وليد قمي از راويان او بوده اند. فرات کوفي بر مذهب زيدی بود و با اماميه نزديکی خاصی نداشت. عمده مشايخ او زيدی مذهبند و در ميان آنان اگر کسی مانند جعفر بن محمد بن مالک فزاري ديده می شود نه به خاطر ارتباط فکری و کلامی و فقهی فرات با اماميه کوفه بلکه به اين دليل است که فزاري مانند بسياری ديگر از راويان کوفه با سنت عمومی حديث کوفی و از جمله حديث زيدی ارتباط داشت و ارتباط فرات با او هم بر همين اساس بود. حديث کوفه قبل از اينکه زيدی باشد و يا امامی حديث کوفی و شيعی بود و در همين سنت است که کسی مانند ابن عقده به هر دو سنت حديث زيدی و امامی وابسته بود. ارتباطات زيديه با اماميه در کوفه به رغم نزاع ها و اختلافات در چند سده نخستين بسيار قوی بوده است. در ميان اماميه تنها شيخ صدوق شماری محدود از فرات کوفی در آثارش نقل کرده که البته از او با يک واسطه نقل روايت می کند. فرات از لحاظ طبقه روايی معاصر ناصر اطروش و حتی ابن عقده و کليني است. اينکه گفته اند در ۳۰۷ زنده بوده برخلاف آنچه در برخی کتاب ها نوشته شده مبتنی بر مستند متنی درستی نيست و ناشی از خلط است گرچه حتما در اين تاريخ در قيد حيات بوده و احتمالا تا حدود ۳۲۰ و بل بيشتر هم عمر کرده است. با وجود اينکه رواياتی از فرات در آثار شيخ صدوق نقل شده تفسير او تا قبل از علامه مجلسي در ميان اماميه شناخته نبود(جز نقل هایی از آن در تفسير منسوب به علي بن ابراهيم قمي که از همين نسخه موجود تفسير فرات در آن بهره گرفته شده). البته در سنت خراسانی نزديک به زيديه، حاکم حسکاني در شواهد التنزيل به تفسير او دسترسی دارد. شگفتا که نسخه تفسير او مطلقا در ميان زيديه يمن و حتی ايران شناخته نبوده و هيچ نقلی از تفسير او در ميان زيديه تاکنون گواهی نشده. تنها زيديه کوفه او را می شناخته اند. ابوعبد الله علوی، عالم طراز اول زيدیه در کوفه در سده پنجم با دو واسطه از فرات نقل روايت می کند. از طريق الجامع الکافي همين ابوعبد الله علوي که دائرة المعارف فقه زيدی کوفه بوده است همينک می دانيم که فرات در فقه زيدی هم دست داشته و از محمد بن منصور المرادی، فقيه برجسته زيدی مذهب کوفه اقوالی را در فقه نقل کرده است. او از راويان و شاگردان محمد بن منصور بوده گرچه ظاهرا مدت بهره وری او از این شیخ کم بوده چرا که تعداد رواياتش از محمد بن منصور بسيار کم است. در عوض از معاصر او، يعنی حسين بن الحکم الحبري که او هم از علمای مهم زيديه کوفه بود حديث زيادی نقل کرده و تقريبا همه تفسير او را در تفسير خودش نقل کرده است.

از تفسير فرات تاکنون دو چاپ ارائه شده. نسخه های کتاب از سده نهم قديمتر نيست و شوربختانه اسناد شماری از روايات کتاب در نسخه ها حذف شده. چاپ آقای محمد کاظم محمودی متأسفانه چاپ خوبی نيست و با شيوه انتقادی منتشر نشده است. آقای محمودی علاوه بر آن در متن تفسير تصرف کرده و نظم اصلی کتاب را به هم زده است. چاپ ديگری از اين تفسير به شيوه انتقادی حتما لازم است و خوب است خود ايشان بدين کار اقدام کنند.

فرات کوفی برخلاف آنچه در بسياری از تحقيقات جديد و از جمله تحقيقات غربی درباره تفسير شيعی گفته شده امامی مذهب نبوده و کتابش هم نماينده تفسير و تفکر اماميه نيست. اين تفسير نماينده تفسير شيعی کوفی است در سده سوم و در آن تحولات فکر زيدی در سده سوم معاينه قابل بررسی است. در مقاله زيديه که برای دائرة المعارف بزرگ اسلامی نوشته ام در اين موضوع تفصيلا سخن گفته ام.
چهارشنبه ۲۹ خرداد ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۱۹
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت