دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۴۷۰٫۱۰۴ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱٫۴۷۶ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۳۸۴
بازدید از این یادداشت : ۳۹

پر بازدیدترین یادداشت ها :


در سال های اخیر روند انتشار آثار کلامی اشاعره شتابی تازه یافته است. بخشی از آن به دلیل کشف آثار مهم کلامی از متکلمان قدیم اشاعره است. در سال های اخیر نسخه های خطی چندین اثر از باقلانی کشف شد (از جمله کتاب کشف الاسرار او که من خود درباره آن نوشتم و همچنین کتاب اکفار المتأولین او و همچنین نسخه های جدیدی از هدایه و ...). بخشی از آن هم به دلیل روند رو به افزایش تدوین فهارس نسخه های خطی کتابخانه های تونس و مراکش است، جایی که آثار اشعری به وفور در کتابخانه های قدیم و جدید آن نگهداری می شود. مراکز علمی متعددی در تونس و مراکش فعال شده اند و در کویت هم یک ناشر (دار الضیاء) در زمینه نشر آثار اشعریان فعال شده است. از اشاعره قدیم آثار کلامی و اصولی بسیاری هنوز منتشر نشده است. اشاعره قدیم آثار زیاد و مهمی درباره تفسیر و شرح اسماء الله و در تصوف و غیره دارند که می بایست منتشر شوند. مهمترین آثار کلامی اشعری متعلق به مکتب قدیم آن در خراسان است. شاگردان طبقه باقلانی و ابو اسحاق اسفراینی و ابن فورک و بعد طبقه جوینی و شاگردانش. بعدها در خراسان مکتب ابن سینا در میان اشعریان غلبه پیدا کرد و فخر رازی و شاگردان او مسیر کلام اشعری را در خراسان و بعدها روم تغییر دادند. اما در مغرب اسلامی تا قرنها بعد از آن مکتب قدیم و مکتب جوینی همچنان پر طرفدار بود و آثار بسیار زیادی در کلام تا قرن های اخیر نوشته شده که بسیاری از آنها داری اهمیت فوق العاده ای است. متأسفانه بسیاری از این آثار هنوز منتشر نشده اند. اما از دیگر سو خوشبختانه در سال های اخیر چند تن از محققان تونسی و مراکشی در زمینه مقدمات انتشار این آثار فعال شده اند. ازهر در دوران احمد الطیب هم در این زمینه فعال شده است. در کتابخانه های ترکیه هم آثار کلامی اشعری کم نیست.

یکی از بهترین راه ها برای مقابله با نفوذ وهابیت در جهان اهل سنت نشر آثار کلامی و تفسیری و صوفیانه متکلمان اشعری و به ویژه آثار مکتب قدیم آن است. اسلاف وهابیت یعنی حنابله همواره از ناقدان سخت اشعری گری و کلام اشعری بوده اند. گاه کار آنان به تفسیق و تکفیر عقاید منتسب به اشعری هم می رسیده است. اصحاب حدیث حنبلی آثار متعدی در رد بر اشاعره دارند، از جمله در موضوع کلام نفسی و یا حیات انبیاء و یا موضوع تأویل صفات خبری. در چند دهه اخیر عربستان سعودی و وهابیت باز با تکیه بر پترودلارهای خود بیشتر آن آثار را همراه با تحلیل های ضد اشعری بسی غلیظ تر منتشر می کنند. کاری که به نفرت پراکنی مذهبی وسیعی انجامیده است. سالانه ده ها کتاب و شاید صدها مقاله و رساله فوق لیسانس و دکتری در رد بر اشاعره و صوفیه در عربستان دفاع و منتشر می شود و بدین وسیله تفکر اشعری و صوفی مورد هجمه قرار می گیرد.

مکتب اشعری با پیشینه صوفیانه خراسانی آن (مکتب سلمی و قشیری و ابو سعید ابو الخیر و ...) بزرگترین رقیب برای مذهب جدید وهابیت قلمداد می شود. بیشتر ادبیات شاعران و صوفیان و متکلمان و مفسران مهم اهل سنت تنها در پرتوی مکتب اشعری قابل فهم و درک است. وهابیت با تکیه بر ابن تیمیه که مخالف اصول مکتب اشعری بود خود را موظف به حاشیه راندن مکتب اشعری می داند. اشعریان درست است که در مقایسه با معتزلیان معروف به خردگرایی به عنوان مدافعان سنت شناخته می شوند اما آگاهان می دانند که کلام در اهل سنت در حقیقت با مکتب اشعری رشد کرد و خود بستر مناسبی فراهم کرد تا تفکر فلسفی در اسلام اهل سنت نضج بگیرد و پا بگیرد (از فخر رازی تا مکتب شیراز). انتشار آثار اشعریان یکی از مناسبترین راه های مقابله با تفکر وهابی گری است، تفکری که با هرگونه اندیشه کلامی و تأویلی مخالف است و در پی بنیاد نهادن برداشتی قشری از متن مقدس و سنت گرایی سلفی واپس گرا در اسلام است. مهمترین ردیه ها بر وهابیت را علمای اشعری و ماتریدی نوشته اند. روند روز افزون انتشار آثار اشعری پدیده ای مبارکی است....
شنبه ۴ خرداد ۱۳۹۸ ساعت ۲:۵۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت