دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۷۲٫۹۱۱ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۳۰۴ نفر
تعداد یادداشت ها : ۹۷۹
بازدید از این یادداشت : ۷۴

پر بازدیدترین یادداشت ها :

ش ۵۲۶ لاندبرگ: مجموعه ای در آن نسخه ای بسيار کهنه از المقتبس ابن دريد الأزدي. از برگ ۹۳ الف به بعد.

ش ۲۲۱ العقد الثمين از علي بن عبد الله السويدي البغدادي. ظاهراً. کتاب جالبی است و در آن بحث کفر و شرک و هجرت زياد دارد و گويا ناظر به وهابيان است.

ش ۲۲۵. نسخه ديگری از الکواکب شيرازي. نسخه اين بار کامل است (قبلاً درباره آن بر اساس نسخه ای دیگر در کاتبان نوشته ام. باید بر اساس این نسخه آن اطلاعات را تکمیل کنم). در آغاز آن فهرست کتب آمده که ظاهراً اشاره ای است به منابع کتاب. بخشی از آن کتابهای زيدیه است؛ مانند تثبيت الإمامه قاسم رسي؛ الاحکام و المنتخب هادي؛ عدة الأکياس و نيز الارشاد قاسم بن محمد بن علي؛ منيه و البحر و الدرر في ترجمة العشرة الغرر ابن المرتضی؛ حقائق المعرفة، روح الروح شرف الدين؛ شفاء الأوام؛ الغاية الحسين بن القاسم؛ المقصد الحسن ابن حابس؛ الارشاد عنسي؛ شرح الأثمار ابن بهران؛ مطلع البدور؛ البيان ابن المظفر؛ الحکمة الدرية؛ الحدائق الوردية. کتاب کامل است و کتابت ۱۲۵۹ ظاهراً نسخه يمنی است.

ش ۳۳۵ آغاز نسخه معلوم نيست از کيست. الکشکول ابن معمار باید باشد. در برگ ۱۳۴ب آمده: قال أخبرني عن محمد بن أحمد بن عبد الرحمان البارودي يوم الجمعة في شهر رمضان سنة عشرين وثلاثمائة قال الحسين بن العبّاس عن المفضل الکرماني قال حدثني محمد بن صدقة قال قال محمد بن سنان عن المفضل بن عمر الجعفي قال سألت مولاي جعفر بن محمد الصادق... در آن احاديث مفضل زياد آمده و نامش ظاهراً الکشکول بوده. بخشی هم در کرامات دارد..

ش ۲۵. رساله در رد بر عثمان بن معمر الوهابي از الشيخ الفاضل محمد بن عفالق الأحسايي الحنبلي. و نيز رساله ای از همو در رد بر ابن عبد الوهاب.

ش ۴۷۲. شرح فصول نصيريه عربي. در الذريعه آن را نيافتم. آغاز آن: يشرح ؟ لديک عجز الآفهام وقصور العقول عن درک ذاتک بالأجناس...آن را برای الأمير ابن الأمير ابن الأمير سلطان عبد المطلب الموسوي نوشته ظاهراً در مشهد الرضا (ع).

ش ۵۰۵. مجموعه ای از رسائل بحرانی های متأخر و اخباری مذهب. مجموعه ارزشمندی است. در آغاز آن رساله ای است در بحث از نجاست اهل سنت.

ش ۵۱۷. المشکاة المضية. رد بر وهابيت از ابن السويدي. بحث تکفير فرق و رد اين انديشه وهابی را مطرح می کند.

ش ۵۷۹. نهاية الأقدام شهرستاني.
کتاب نهايات الأقدام في علم الکلام من تصنيف امام الأئمة سيد مشايخ أهل السنة تاج الدين برهان الحقّ ترجمان الصدق عضد الشريعة رکن الإسلام فخر الأنام أبي عبد الله محمد بن عبدالکريم الشهرستاني قدس الله روحه ونور ضريحه. چند برگ اول به خطی متفاوت است. برگ ۱۷۶ ب: تمّ کتاب نهايات الأقدام في علم الکلام بحمد الله ذي الجلال والإکرام وصلّی الله علی سيدنا محمد النبي وآله الطيبين الطاهرين وسلّم وذلک في شهر صفر سنة سبع وستمائة الهجرة النبوية علی صاحبها أفضل الصلوة والسلام کتبه العبد الفقير إلی رحمة ربّه اسماعيل بن مرهف بن محمد بن فارس الحياني (الجياني) حامداً لله ومصليّاً علی نبيه محمد وآله الطاهرين.

ش ۱۸۰۲ نسخه مجهول المؤلفی است ناقص الأول والآخر. کهنه تقريباً. در واقع معارج الفهم علامه حلی است.

ش ۱۵۴۷. السيف الباتر لأقارب الشيعة والروافض الکوافر. از علي بن الشيخ احمد الهيتمي. برای سلطنت عثمانی نوشته و گويا امام جماعت مدينه بوده چون می گويد که مدت سی سال مجاور قرة عين الرسول و سيد شباب اهل الجنة بوده. ۳۳ الف بابی دارد در اثبات کفر آنان و وجوب قتل آنان. في الاستدلال علی ثبوت کفر الرافضة والشيعة ووجوب قتلهم وأخذ أموالهم وسبي نسائهم...
بعد از آن رساله مشهور و معروف ملا عبد الله افندی سويدی است در مناظره در بغداد با علمای شيعه در عصر نادرشاه. نقل از النفحة المسکية في الرحلة المکية اوست. .. أن مملکة العجم لما اضمحلّت و ملک الأفغان..

ش ۱۵۳۴ کتاب فيه معجزات الأنبياء
۲ الف ... قال أبو اسحاق ابراهيم بن محمد بن خلف بن حمدان رحمه الله تعالی لما نظرت في کتب المتقدمين وجدتها خالية من معجزات نبينا محمد صلی الله عليه وسلّم فجمعتها في هذا// ۲ ب الکتاب ورتبتها ترتيباً
ربيع الأول ۵۴۷ ق.
بعد از آن اللمع جويني است با کتابت ابو نصر بن اسماعيل بن ابراهيم بن الفرج الغنوي
کتابت ربيع الأول سنه ۵۴۷ ق.
ش ۲۲. کتاب الفرق بين الفرق //
تصنيف الشيخ الإمام أبي المظفر طاهر بن محمد الإسفرايني رضي الله عنه.
کاتبه صاحبه الراجي عفو الله ورضوانه علي بن علي بن سعادة بن الحسن (الحسين؟؟) الفارقي نفعه الله به ونفع به
وفيه أيضاً ذکر أخبار منصور الحلاج من مبدأ أمره إلی نهايته
وفيه أيضاً حکايات لطيفة وأشعار وغرائب ونوادر وغير ذلک
وفيه أيضاً شيئاً (؟) من شعر الحيص وبيص وفيه رسائل ابن خطاب البغداذي وفيه رسائل قابوس وفيه الجمل في النحو.
نسخه تنها شامل الفرق است که همان التبصير في الدين اسفرايني است. در آغاز آن: قال الشيخ الإمام أبو المظفر طاهر بن محمد الإسفرايني رضي الله عنه است. خطبه آن متفاوت است تا اندازه ای و باب آخر تفصيلی را در اين نسخه ندارد.
در خطبه چنين آمده: ...ولما کان الشيخ الأجل الوزير أبو الحسن علي بن علي بن اسحاق قد خصه الله بجلال نعمه وفضائل قسمه قائماً بنصرة أهل الدين سيفاً مفلتاً (؟) علی جميع أهل الزيغ والمبتدعين ....// ۴الف جمعت لشريف خزانته کتاباً فارقاً بين الفريقين جامعاً بين وصف الحقّ وخاصته والإشارة إلی حجته ووصف الباطل وحلّ شبهه ليزداد المطلع عليه استيقاناً في دينه ...
در پايان باب مربوط به اعتقاد اهل الحقّ را تنها در چند سطر آورده و به کتابهای تمهيد باقلاني و الشامل و الأرشاد ارجاع داده. عبارتی دارد در پايان نسخه که شايد اشاره باشد به نام کتاب: ليبين به الفرق بين فرق الحقّ والضلال ...
نسخه بسيار کهنه ای است. درباره این نسخه باید به طور تفصیلی بنویسم.

ش ۴۳۵ لاندبرگ. نسخه کتاب المعجز العياني. از الرد علی الملحدين آغاز می شود. تا برگ ۲۵ الف. طبعاً کامل نبايد باشد. سنه ۹۹۳ق.
بعد در ۲۵ الف کتاب فيه الجزو الثاني من کتاب الأصول مما ألفه ورواه أبو الحسين الطبري من الهادي إلی الحقّ ومحمد بن الهادي سماع سالم بن عبد الله عن علي بن الحسن سمعه عن أبي الحسين الطبري تا برگ ۳۱ ب. آغاز: اعلم يا أخي علمک الله الخير إنّ أمة محمد صلی الله عليه وعلی آله افترقت في أديانها واختلفت في أهوائها وقد خفّ کلّ فرقة بما دانت ... مهم است و رد روافض و اماميه و معتزله دارد. احتمال می دهم که بخشی از المنير باشد.
در برگ ۳۲ الف. جزء دوم کتاب تفسير الغريب من کتاب الله عزّوجلّ من کلام المهدي لدين الله الحسين بن الإمام المنصور. تا ۶۰ ب. کتابت ۹۹۳.

۹۶۴ لاندبرگ. در مجموعه ای از آثار قونوی و متمايلين به تصوف. کتاب لطائف الفکر وجوامع الدرر للشيخ أحمد بن محمد بن محمد الطوسي. از برگ ۶۱ الف به بعد. در اصول دين است با مشی صوفيانه از نوع ابن عربی.

ش ۲۴۷. کتاب فضائل رمضان لأبي الرجاء مختار بن محمود الزاهد.
ا ب/ روايت مؤلف از خطيب خوارزمي دیده می شود. نسخه متأخر است. مجالس ماه رمضان است و در هر شب تقسيم کرده با مطالب منظم؛ اول از ذکر همه فضائل حضرت امير. آن را نوشته برای اينکه کمک کار مجالس رمضانيه باشد. درباره آن قبلا نوشته ام.

ش ۵۰۲ مجموعه ای شیعی و نا معلوم و بی اهمیت.

ش ۸۵۱ مجموعه ای در تصوف از رسائل سلمي و قشیری و ابن عربی ...
۱۲۷ الف// کتاب آداب الأقطاب وهي أربعون أدباً وخمس آداب. تأليف الشيخ الإمام العالم العامل الفاضل الورع أبي الحسن علي بن عبدالله بن محمد بن أبي الثناء محمود الکازواني (کذا) نسباً البغداذي مولداً رحمه الله ورضي عنه ونفعنا به...

ش ۶۳۴ کتاب اصول الأديان للبزدوي. در خود کتاب نامی نديدم. فقط برگه اول.
۱ ب// قال الشیخ الامام الزاهد ابو الحسن علی بن محمد البزدوی رحمه الله.
۲ الف// ودلت المسائل المتفرقة عن اصحابنا في المبسوط وغير المبسوط علی أنّهم لم يميلوا إلی شيء من مذاهب الاعتزال وإلی سائر الأهواء والبدع وأنّهم قالوا بحقية رؤية الله تعالی بالأبصار في دار الآخرة وحقية عذاب القبر لمن شاء وحقية خلق الجنة والنار ... ۳ الف// وهذا الکتاب لبیان النصوص بمعانیها وتعریف الاصول بفروعها علی شرط الایجاز والاختصار إن شاء الله تعالی وما توفیقی الا بالله علیه توکلت والیه انیب... کتابت دوشنبه ۱۲ رمضان ۷۶۴ ق در قاهره.

ش ۱۴۷۷. روی جلد کتاب آمده با خط نسبتاً کهن. هذا کتاب الجرجيني الشامل . فتاوي علی مذهب الامام الشافعي . بعد می گويد هر کس فکر می کند اين کتاب از کتب متروکه است اشتباه کرده. از کتاب الاقرار آغاز می شود و گويا نشانی است از اينکه کتاب دست کم نسخه جلد دوم آن باشد. به هر حال در پايان آن کتاب تمام می شود با کتاب المکاتب.
نسخه بسيار کهنه و پاکيزه. ۲۲۷ ب// تم الکتاب بحمد الله ومنه فرغ من نسخه احمد بن صقر في منتصف ذي القعدة من سنة خمس وثلاثین وخمس مائة... ۲ الف. إذا اقرّ الرجل فقال لفلان عليّ ألف ودرهم رجعنا في تفسير الألف إليه....

ش ۱۹۹۱ در مجموعه ای با خط متأخر نسبتاً. کتاب سراج القلوب در تصوف از ابو المجاهد أحمد بن محمد بن عبد الملک الأشعري التبريزي. در مقامات عوام و خواص و اخص الخواص. مختصر است.

ش ۱۶۳۹ مجموعه ای از ابن عربی. رساله مختصری در آن هست مانند وصيتنامه از کسی به نام علي بن محمد بن عراق.

ش ۱۷۱۰. مجموعه ای متأخر در آن از برگ ۴۱ ب به بعد : في تقسيم جبل لبنان وحالة الحکّام فيه وعوائدهم والأديان الذي توجد فيه. بسيار جالب توجه است. در آن شرحی مطول نسبتاً دارد در مورد دروزيان جبل لبنان و نيز نصيريه. در ۵۶ب. بخش نصيريه آن آغاز می شود. النصيرية في سوريا يسکنون الجبال المسمّاة باسمهم في جبال اللاذقية وطرابلوس وحماة ويوجد منهم کثير بمدينة دمشق والصالحية وفي ثلثة قرايا من مقاطعة الحولة تابع القنطيرة وهي عنيفيت وزعورا والعجز... درباره آداب و عقايد وفرق آنان. و نيز اعياد بايد ديد چقدر مطلب اضافه بر الباکورة السليمانية دارد.

ش ۱۲۹۸ جلد دوم روضة الحجوري. مکرر درباره این کتاب و نسخه های آن نوشته ام.
در رابطه با آباء پيامبر و تا سيره خلفای اوليه. تا عثمان. نسخه متأخر ناقص الآخر.

ش ۱۳۰۰. کتاب فيه شيء من أخبار الزيدية باليمن من الأفاضل من آل الرسول صلی الله عليه وشيعتهم من بعد الهادي إلی الحقّ يحيی بن الحسين عليه السلام . ولي تأليفه وجمعه مسلّم بن محمد بن جعفر بن الحسن اللحجي وفّقه الله وأعاد من برکاته إلينا (؟)
از برگ ۱۳ الف مجموعه آغاز می شود. ۱۳ ب. ذکر نوفلي کرده؛ در کنار ابو الفرج.
از ابو طالب و کتاب الإفاده او و نيز از آثار ابو العباس حسني مطلع است. مانند الرد علی الناحل للخلاف بين الهادي والناصر للحقّ. ۱۳ ب.
از برگ ۱۵ الف مطالب ديگری است ربطی به کتاب اللحجي ندارد. از ۱۶ ب. الإفادة هاروني شروع می شود. تا ۳۸ الف. بعد در پايين صفحه اين را دارد: قال مسلم بن محمد اللحجي وجدت في کتب الغنائم (کذا؛ أبی ...) عبد الله بن محمد الزيدي الحسيني ثمّ في ذکر أولاد حقينة بن علي بن الحسين الأصغر ابن علي ابن الحسين ابن علي بن أبي طالب عليه السلام اسم رجل يقال له أبو عبد الله الداعي أيضاً فينبغي أن نعرف أيهما الراوي عن المؤيد بالله أحمد بن الحسين ابن هارون قدس الله روحه أهو هذا أم الذي ذکره السيد أبو طالب رضي الله عنه في هذا الکتاب المتقدم لهذا الکلام وهو أبو عبد الله الداعي محمد بن الحسن ابن محمد بن الحسن ابن الحسين ابن علي ابن أحمد حقينة ابن علي ابن الحسين الأصغر ابن علي ابن الحسين ابن علي بن أبي طالب وهو ابن عمّ الإمام أبي الحسن الحقيني وهو أبو الحسن علي بن أبي الفضل جعفر بن الحسن بن عبد الله بن علي بن الحسين الأصغر بن علي بن الحسين بن علي بن أبي طالب عليه السلام وأبو الغنائم النسّابة يعرّفه في کتبه هذه بالفقيه حافظ القرآن قال ولقيته بآمل // ۳۸ ب طبرستان سنة اثنين وعشرين وأربعمائة في شهر جمادي الآخرة قال وأمه مبارکة إبنة أبي حرب محمد بن الحسن بن محمد بن أحمد بن محمد الموقوع من ولد عقيل بن أبي طالب قال ورأيت فيه خيراً قال وبلغني أنّه اليوم بالديلم قد بايعوه وهو إمام لهم وحکی رضا بن الناصر الناصري الحسيني في کتاب تفضيل الناصر للحقّ عليه السلام عن السيد أبي الحسن الحقيني رضي الله عنه القول بتکفير المجبرة وکذلک عن السيد أبي طالب يحيی بن الحسين بن هارون وعن السيد أبي عبد الله الجرجاني وينبغي أن يکون المروي عنه عن المؤيد بالله هو أبي عبد الله الداعي محمد بن الحسن الحقيني والله أعلم لأنّ أبا عبد الله المهدي لدين الله ابن الداعي الحسن ابن القاسم الحسني الذي ختم به أبو طالب الحسني کتابه هذا المتقدّم لهذا الکلام ينبغي أن يکون متقدّماً في زمانه وعلمه عن المؤيد بالله وينبغي أن يکون النافع له والله أعلم.
بعد باز متن کتاب مسلّم از نو آغاز شده و تکراری از برگ ۳۸ ب نيمه صفحه.
برگ ۵۹ ب. الجزء الثاني من کتاب أخبار شيعة الهادي إلی الحقّ يحيی بن الحسين عليهم السلام وابنه محمد وأحمد. بعد از مقدمه ای آغاز می کند به باب في ذکر أبي الحسين الطبري رحمه الله وأخباره ... تا ۶۳ ب و بعد خود مسلّم می نويسد که اينجا مجالس الطبري را نقل می کنيم و بعد شروع می کند به ذکر مجالس طبري. تا ۷۰ ب که مجالس ادامه دارد اما ناقص الآخر است. دنباله مجموعه ربطی به کتاب مسلّم ندارد. استاد مادلونگ بخشی از این نسخه را چاپ کرده.
شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۵ ساعت ۹:۲۲
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت