دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۰۸٫۹۰۲ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۸۸ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۰۴۹
بازدید از این یادداشت : ۱٫۰۷۸

پر بازدیدترین یادداشت ها :
در سایت آقای دکتر عبدالکریم سروش دیدم یکی از نویسندگان تحلیلی از نظریه ایشان درباره وحی ارائه داده که گمان می کنم اگر خود دکتر سروش آن را نقد نکند نظریه ایشان بیش از پیش موجبات سوء تفاهم را فراهم می کند و ابعاد مشکلات نظری آن گسترده تر می تواند شود. فارغ از قابل دفاع بودن و یا نبودن نظریه دکتر سروش در این باره که باید وقتی دیگر بدان پرداخت آنچه آن ناقد در ستایش نظریه دکتر سروش گفته به کلی مطلب نادرستی است و به نظرم در ارائه تفسیری غلط از نظریه دکتر سروش در این زمینه مؤثر هم خواهد بود. بنابراین لازم است این مطلب از ناحیه دکتر سروش مورد روشنگری قرار گیرد.
آن ناقد محترم چنین نوشته اند:
"... به نظر می‌رسد مهمترین گرهی که این نظریه از الهیات اسلامی می‌گشاید را باید در مقوله‌ی معاد جستجو کرد. صراحت متن مقدس به اینکه مردگان از قبرهاشان برمی‌خیزند و جان به تن آنها بازمی‌گردد (رستاخیزِ جسمانی) هرگز به روشنی در میان فیلسوفان مسلمان حل نشده و حتی تلاش صدرالمتألّهین شیرازی (ملاصدرا) که از سرآمدانِ فلسفه و الهیات اسلامی‌ است برای سازگاریِ این مدعای قرآنی با مَمشای فلسفی نیز چندان کامروا نبوده است. اما بنا بر نظریه‌ی رؤیای رسولانه، وقتی تمام صورت‌های زمینی و جسمانی قرآن و تصاویر غریب و شگفت آن از معراج نبوت تا مناظر هولناکِ بعثت و قیامت، “مشاهدات رؤیویِ پیامبر” فهمیده شوند نزاع و سرگردانی میان معاد جسمانی و روحانی پایان می‌گیرد".

آيا حقيقتاً نويسنده اين چند سطر گمان برده است مشكل معاد و نحوه رستاخیز ارواح با این نظریه قابل حل است و یا تمام فلاسفه و متکلمان در طول تاریخ گرهی را که با دست باز می شده این چنین خواسته اند با بحثهای طویل و عریض و با دندان حل کنند؟ روشن است که ریشه بحث معاد جسمانی و یا روحانی مسائلی بسی پیچیده تر بوده است؛ مسائلی که بدون حل آنها حتی نظریه معاد روحانی هم سامان نمی گرفته است. مسئله چنانکه آگاهان می دانند به شماری از مسائل مرتبط و در عین حال اساسی مربوط می شده است و از آن میان مسئله تناسخ و محذوریت آن یکی از مسائل مهم در این زمینه بوده است. مسئله در حقیقت نحوه تعین و تشخص نفس است در عالم آخرت و چگونگی درک آلام و لذت ها بدون وجود بدن. بنابراین مسئله اصلی این بوده است که آیا باید قوه خیال را مجرد دانست و یا مادی و اگر به فرض آنکه معاد تنها روحانی است چگونه می توان درک لذات و آلام را که با قوه خیال مرتبط است توجیه کرد. البته ابن سینا بحث از این می کند که نفوس به تجرد عقلی می رسند و از این رهگذر معاد روحانی و درک لذات و آلام را توجیه می کند اما روشن است که در این بحث یکی از نکات مهم آن بوده که تمامی نفوس به مرتبه عقلی محض نمی توانند نائل شوند و بنابراین برخی نظریاتی متناسب با تناسخ را مطرح می کرده تا نوعی تعلق نفس به بدن برزخی و یا اخروی را توجیه کنند و برخی دیگر از فلاسفه مانند خود ابن سینا از الحاق نفوس به اجرام فلکی پس از مفارقت از بدن سخن می گویند. این در مورد نفوسی است که نفوس ناطقه مجرده در مقام عالمی عقلی نیستند و به بدن و اجسام تعلق دارند و برای تخیل صور نیازمند بدنی هستند و جرم فلکی را برای تخیل صور مورد استفاده قرار می دهند. در مورد نفوس ناطقه مجرده عقلی هم البته نحوه تعین و تشخص بدون وجود بدن همواره محل بحث فلاسفه بوده و این بحث نه تنها با بحث معاد مرتبط است بلکه با مسئله مهم حدوث نفس و کیفیت آن هم ارتباطی وثیق دارد. نفس گرچه از دیدگاه ابن سینا روحانیة الحدوث است اما حدوث آن همراه است با حدوث بدن و تعلق بدان. پیش از بدن تصور نفوس جزئیه و تمایز آنها ممکن نیست و از اینرو کثرت عددی نفوس با حدوث ابدان مرتبط است. تعلق به بدن است که نفسی که شأنش روحانیة الحدوث بودن است را با حدوث بدن حادث می کند. در عالم آخرت هم نحوه تعین و تمایز نفوس مسئله اصلی است و از اینجاست که مسئله اثبات تجرد نفس و عدم ترکب آن و اثبات بساطت آن مهم است. در این راستاست که ابن سینا از کمال نفس انسانی بحث می کند و اینکه " ان النفس الناطقة کمالها الخاص به ان تصیر عالما عقلیا مرتسما فیها صورة الکل". در واقع ولو اینکه کسی قائل به روحانی بودن معاد شود نمی تواند آن را بدون ارائه توضیح روشنی در ارتباط با نحوه تعین و تشخص و تکثر نفوس در عالم آخرت تبیین و تبریر کند و این است در حقیقت پیچیدگی های بحث نحوه تقرر نفس در عالم آخرت که از نتایج آن البته بحث از جسمانی و یا روحانی بودن معاد است. بحث های آخوند ملا صدرا در حرکت جوهری و نحوه حدوث نفس و بحث از بدن های اخروی و مثالی و چگونگی تعلق نفس به بدن و تجسم اعمال و غیره همه و همه در ارتباط با این مشکلات نظری طرح و بحث شد.
بدین ترتیب معلوم می شود که نظریه دکتر سروش در رابطه با وحی نه تنها ارتباطی با مشکل معاد جسمانی ندارد بلکه بر فرض که رؤیوی بودن وحی را هم پذیرا شویم این مسئله نمی تواند مشکل معاد را که مشکلی وجود شناختی است حل کند و یا ناظر بدان باشد.
چهارشنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۴ ساعت ۷:۴۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت

کربلاییلو
۱۳ اسفند ۱۳۹۴ ساعت ۲:۲۵
این نویسنده که خواسته مزایای رویایی بودن وحی را در معاد هم ببیند، از اشاره ای که به ملاصدرا زده فهمیده می شود ملاصدرا را چندان مورد اهتمام برای فهم و تأمل قرار نداده. اما آن پیچیدگیهایی که شما در مساله معاد و تمایز نفوس فرموده اید به گمان من مورد التفات خود ملاصدرا نبوده است. چرا که ملاصدرا وقتی به بسیط الحقیقه می اندیشد و آن را «همه چیز» می خواند یا وقتی از کشف تفصیلی در علم باری صحبت میکند معلوم می دارد که کثرت را نازل شدنی از بالا می داند نه بسته به ماده ی پایین. گویی بدن و جسم در نگاه ملاصدرا، علت تکثیر و تمایز نیست. البته حتا اگر اینها را توجه نکنیم، باز خود اصالت وجود می گوید که کثرت هم همانند وحدت، از عالم مجرد فروریزش می کند. لذا حتا اگر معاد هم روحانی باشد کثرت و تمایز نفوس محقق شدنی است و با همین روحانیت بی بدن باز می توانند عذاب جسمانی، نه تنها خیالی که حتا حسی ببینند، بر پایه نظریه ملاصدرا. چون در ملاصدرا نه تنها عقل فعال که خیال فعال و حس فعال وجود دارد. تا باز چه فرمایید.