دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۴۱٫۶۹۸ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۶۵ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۰۳
بازدید از این یادداشت : ۱٫۰۹۵

پر بازدیدترین یادداشت ها :


سال ۱۹۹۹ م السيد محمد الشاهد در قاهره متنی در دانش کلام معتزلی منتشر کرد به نام: الکامل في الاستقصاء فيما بلغنا من کلام القدماء. اين متن کلامی از اين جهت اهميت دارد که اولا يکی از آخرين کتابهای کلامی معتزلی غير زيدی/امامی است که به دست ما رسيده است و از ديگر سو دليل اهميت آن اين است که يکی از نمايندگان مکتب ابو الحسين بصري است و در اين کتاب اختلافات ابو الحسين با مکتب بهشمي مورد بحث قرار گرفته است. محقق کتاب اين متن را منتسب به شخصی با هويت " تقي الأئمة والدين مختار بن محمود العجالي المعتزلي مشهور به تقي الدين النجراني" از علمای سده هفتم قمري (؟) منتشر کرد. نسخه اساس کار او نسخه کتابخانه ليدن است که از ديدگاه محقق نسخه ای منحصر به فرد قلمداد می شد. از آن زمان همواره در تحقيقات کلامی بدين کتاب با همين عنوان و با همين انتساب اشاره می شود. محقق کتاب البته در مقدمه کتاب، حدود پنجاه صفحه مطالب بی سر و تهی را سر و هم کرده است تا درباره هويت کتاب مطالبی را عرضه کند. در اين راستا وی به پاره ای از نکاتی که از سوی پرفسور مادلونگ در مقدمه المعتمد محمود الملاحمي در ارتباط با اين کتاب و يک کتاب ديگر که با اين کتاب مرتبط است (کتابی با عنوان المجتنی يا المجتبی) ارائه شده، ايراد گرفته و دست آخر هم مطالب متناقضی را به عنوان نتايج بحث خود عرضه کرده است. واقعيت اين است که تنها از همه آنچه که او در مقدمه کتابش گفته است يکی درست است و آن اينکه اين کتاب موسوم است به الکامل في الاستقصاء فيما بلغنا من کلام القدماء؛ اما همه آنچه که او درباره نام و هويت نويسنده و يا عصر وی و نيز ارتباط اين کتاب با کتاب ديگر موسوم به المجتني/ المجتبی گفته است اشتباه و خلط و خبط عظيم است. نام کتاب آن طور که ثبت شد، به وضوح در مقدمه مؤلف کتاب در نسخه خطی ليدن آمده و جای ترديدی درباره آن نيست. از ديگر سو، تصحيحی که الشاهد از متن به دست داده، برخوردار از اشتباهات متعدد است.
نسخه اين کتاب، برخلاف آنچه محقق متن کتاب الکامل گفته، تنها منحصر به کتابخانه ليدن نيست، بلکه نسخه ای ديگر از آن در صنعاء موجود است که اقدم از نسخه کتابخانه ليدن است و مشکلات بسيار تصحيح پيشين را می توان تا اندازه زيادی با آن حل کرد؛ گرچه اين نسخه دوم هم مشکلاتی دارد و چندان پاکيزه و کم غلط نيست. ريشه و نسخه اساس اين نسخه که از ايران بدانجا رفته در گواهی پايان نسخه مورد اشاره قرار گرفته است.
عکسی نه چندان مطلوب از اين نسخه دوم را سالها پيش ديده بودم. اما خوشبختانه حدود دو سال پيش تصوير بسيار خوبی از اين نسخه به دستم رسيد. نکته جالب بحث انتساب و زمان حيات نويسنده کتاب است. بر خلاف آنچه که در چاپ پيشين نسبت به اين موضوع ارائه شده و محقق کتاب، نويسنده را " تقي الأئمة والدين مختار بن محمود العجالي المعتزلي مشهور به تقي الدين النجراني از علمای سده هفتم قمري" فرض کرده است، همينک بر اساس نسخه دوم، به خوبی معلوم می شود که نويسنده اين کتاب شخصی است به نام "تقي الدين/الأئمة ابو المعالي صاعد بن أحمد العجالي الأصولي"، متکلمی معتزلی در نسل شاگردان محمود الملاحمي الخوارزمي و متعلق به سده ششم قمري. بدين ترتيب با عدم دقت و خلط ميان شخصيتها و دوره های زمانی کتابی که متعلق به سده ششم بوده به حساب سده هفتم گذاشته شده است. می دانيم که در مسائلی همچون تحولات تاريخی باورهای کلامی تا چه اندازه مسئله تاريخگذاری اهميت دارد؛ به ويژه در اين مورد خاص که سده ششم دورانی تأثير گذار و سرنوشت ساز برای گسترش تفکر کلامی ابو الحسين بوده است.
همينک تصحيحی از اين کتاب بر اساس دو نسخه صنعاء و ليدن در حال آماده سازی است که به وسيله دانشگاه آزاد برلين و با همکاری مرکز ميراث مکتوب منتشر خواهد شد (با تصحيح زابينه اشميتکه، حسن انصاری و ويلفرد مادلونگ). در تصحيح در دست انجام علاوه بر مقابله دو نسخه، کتاب با نقلهايی که از اين کتاب در متون بعدی آمده است و به طور روشن با کتابهای ابن الوزير که از اين کتاب به واسطه کتاب المجتبی/ المجتنی تأليف نجم الدين مختار بن محمود الزاهدي الغزميني المعتزلي نقل می کند، مقابله شده است. همينک شناخت ما از ابو الحسين بصري و محمود الملاحمي و اتباع آن دو و آثار ايشان بسيار بيش از گذشته است و متنهای مهمی در اين زمينه همينک در اختيار است که پيشتر در دسترس نبود. ما از همه اين متنها برای تصحيح متن کتاب الکامل بهره خواهيم گرفت.

چهارشنبه ۲ آذر ۱۳۹۰ ساعت ۱:۲۴
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت