دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۷۷٫۱۹۳ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۲۳ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۸۶
بازدید از این یادداشت : ۱٫۱۵۱

پر بازدیدترین یادداشت ها :

شريف مرتضی بی ترديد يکی از مهمترين دانشمندان امامی مذهب در جميع اعصار است. وی فقيهی برجسته، متکلمی زبر دست، اديبی کم نظير و اصولی دقيق النظری بوده است که محضر دانشمندان مختلف شيعی، سنی و معتزلی را در علوم گوناگون درک کرد. مهمترين ويژگی او اعتدال در انديشه و التزام به مبانی و بهره گيری از عنصر عقل در مواجهه با متون و گزاره های دينی بوده است. اين همه موجب شده است که حقيقتا بايد او را يکی از مؤسسان اصلی مکتب فقهی و کلامی اماميه قلمداد کرد. متأسفانه تاکنون تحقيق شايسته ای درباره انديشه های شريف مرتضی و نوآوريهای او در فقه، اصول و کلام و منزلت سياسی و اجتماعی وی صورت نگرفته است. شايد تنها جنبه ادبی او موضوع چند تحقيق و رساله قرار گرفته و جنبه کلامی وی نيز در سالهای اخير موضوع رساله ای بود به زبان عربی اما نه چندان ممتاز. تنها کاری هم که درباره او تاکنون به زبانهای خارجی صورت گرفته، يکی مقاله ای است از پروفسور مادلونگ به مناسبت رساله عمل السلطان او و نيز بخشی از کتاب آقای مارتين مکدرموت درباره شيخ مفيد. مقاله مادلونگ درباره کلام امامی و نسبت آن با آموزه های معتزلی هم سهم مهمی در درک جايگاه کلامی شريف مرتضی داشته است.
اما از جنبه نظری انديشه های شريف مرتضی که بگذريم، آنچه قابل توجه است اين است که عمده آثار شريف مرتضی تاکنون با تصحيح انتقادی منتشر نشده است.
می دانيم که از برخی آثار شريف مرتضی نسخه های کهنه در اختيار است و از جمله از امالی او. شايد به استثنای چند اثر ادبی او، عمدتا کتابهای شريف مرتضی برخوردار از تصحيحات شايسته ای نيستند. کتاب ناصريات در سالهای اخير البته با تصحيحی جديد منتشر شد و نيز الذريعه او تصحيحی کم و بيش خوب دارد؛ گو اينکه هنوز جای مقابله با نسخه های ديگر هست. تصحيح کتاب الشافي ابدا تناسبی با اهميت اين اثر ارزشمند ندارد (سالها پيش مرحوم شيخ محمد صادق جعفری در کار ارائه تصحيحی از متن کتاب الشافي بود که نمی دانم سرنوشت آن چه شد) و در مورد تنزيه الأنبياء گرچه در سالهای اخير دوباره منتشر گرديد اما کهنترين نسخه های کتاب اساس کار قرار نگرفته است. در اين ميان الموضح او که چند سالی پيش نسخه بسيار کهنه منحصر به فرد آن را در کتابخانه آستان قدس بازيافتم، به طرز شايسته ای منتشر شده است؛ کما اينکه کتاب الملخص او هم با وجود اينکه تنها بر اساس نسخه منحصر به فردی منتشر شده، تصحيح شايسته ای دارد؛ گو اينکه جای کار هنوز دارد. در مورد المقنع و الانتصار هم هنوز جای کار هست. در مورد کتاب الذخيرة با همه اهميتی که در علم کلام دارد، بايد گفت نيازمند تصحيحی دوباره است و با دقت در نسخه های مختلف اين اثر؛ همينک با کشف نسخه کهنسال سده پنجمی کتاب الذخيرة در سنت پترزبورگ البته بايد برای تصحيح تازه ای اقدام کرد، گرچه نسخه ناقص است اما با توجه به اينکه نسخه ای است بسيار کهنه سال می تواند تصحيح جديد کتاب را کاملا متمايز از چاپ حاضر کند. من خوشبختانه خود اين نسخه را از نزديک زيارت کرده ام و وصفی از آن هم پيش از اين از سوی خانم زابينه اشميتکه منتشر شده است. با اين وصف آنچه از همه در اين ميان مهمتر است، مجموعه رسائل اوست که از همه بيشتر نيازمند پژوهش است. رساله های مختلف شريف مرتضی ابتدا به صورت پراکنده گاه در ايران و يا در عراق و لبنان منتشر می شد اما به کوشش جناب آقای سيد احمد اشکوری مجموعه ای از آنها در ۴ مجلد در سالهای گذشته منتشر شد؛ اما به دليل اينکه همه نسخه های اين رسائل محل مراجعه نبوده و از آن سو نوعی تعجيل در کار بوده است، تصحيح مجموعه رسائل شريف مرتضی چندان ممتاز نيست. مهمترين کار در اين زمينه شناسايی کامل آثار خطی شريف مرتضی و ارائه کتابشناسی دقيقی از مخطوطات کتابهای اوست. در اين صورت امکان مقابله با نسخه های جديد فراهم می شود. خوشبختانه مجموعه سترگ فهرستواره دنا کار را نسبت به نسخه های ايرانی تا اندازه زيادی آسان کرده است. در مجموع آنچه در اين فهرستواره مذکور افتاده است، چند رساله ای هست که اثری از آنها در رسائل شريف المرتضی، چاپ قم ديده نمی شود. در عراق و در کتابخانه های اين کشور هم نسخه های زيادی از آثار شريف مرتضی موجود است که بايد بر اساس الذريعه و فهرستها و سی دی های کتابخانه ها برای آنها فهرستی شايسته فراهم آيد. حتی در کتابخانه های استانبول نيز آثار شريف مرتضی موجود است که پيشتر در همين سايت به مناسبت نسخه ای از تنزيه الأنبياء بدين بحث اشاره ای داشتيم. در سالهای اخير مجموعه ای از مسائل و رسائل شريف مرتضی در بيروت و بر اساس برخی نسخه های عراقی منتشر شد که افزوده هايی بر چاپ قم دارد و به هر حال نشان می دهد که بايد برای شناسايی مجموعه های رسائل شريف مرتضی و لو رساله های بسيار کوچک او کاری اساسی کرد؛ به ويژه که معتقدم بسياری از نکات مهم و ابداعات انديشه های او بيشتر در همين رساله و پاسخهايی که به پرسشهای ديگران داده است بازتاب يافته و برای نوشتن کاری جامع درباره انديشه های کلامی و اصولی وی ابتدا بايد تصحيح شايسته ای از اين آثار به دست داده شود و سالشماری از آثار و تأليفات او ارائه گردد. افسوس که چندين اثر مهم شريف مرتضی که مورد اشاره بصروي، شاگردش و يا نجاشي و طوسي و ابن شهرآشوب قرار گرفته همينک از ميان رفته، اما بی ترديد بايد گفت که تا چندين سده سيطره او در گرايشهای کلامی اماميه همچنان بر قرار بود، حتی در خراسان و ری و شامات و کتابهايی بر اساس الگوهای آثار او تدوين می شد.
دوشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۱۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت