دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۶۱٫۲۵۴ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۲۳ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۴۷
بازدید از این یادداشت : ۱٫۶۵۴

پر بازدیدترین یادداشت ها :
سال ۱۹۹۹ م السيد محمد الشاهد در قاهره متنی در دانش کلام معتزلی منتشر کرد به نام الکامل في الاستقصاء فيما بلغنا من کلام القدماء. اين متن کلامی از اين جهت اهميت دارد که اولا يکی از آخرين کتابهای کلامی معتزلی غير زيدی/امامی است که به دست ما رسيده است و از ديگر سو دليل اهميت آن اين است که يکی از نمايندگان مکتب ابو الحسين بصري است و در اين کتاب اختلافات ابو الحسين با مکتب بهشمي مورد بحث قرار گرفته است. محقق کتاب اين متن را منتسب به شخصی به نام تقي الأئمة والدين مختار بن محمود العجالي المعتزلي مشهور به تقي الدين النجراني از علمای سده هفتم قمري منتشر کرد. نسخه اساس کار او نسخه کتابخانه ليدن است که از ديدگاه محقق نسخه ای منحصر به فرد قلمداد می شود. از آن زمان همواره در تحقيقات کلامی بدين کتاب با همين عنوان و با همين انتساب اشاره می شود. در مقدمه کتاب، حدود پنجاه صفحه مطالب بی ربط و با ربطی را سر و هم کرده است تا درباره هويت کتاب مطالبی را عرضه کند. در اين راستا وی به پاره ای از نکاتی که از سوی پرفسور مادلونگ در ارتباط با اين کتاب و يک کتاب ديگر که با اين کتاب مرتبط است (کتابی با عنوان المجتنی يا المجتبی) در مقدمه المعتمد محمود الملاحمي ارائه شده ايراد گرفته و دست آخر هم مطالب متناقضی را به عنوان نتايج بحث خود عرضه کرده است. واقعيت اين است که تنها از همه آنچه که او در مقدمه کتابش گفته است يکی درست است و آن اينکه اين کتاب موسوم است به الکامل في الاستقصاء فيما بلغنا من کلام القدماء. اما همه آنچه که او درباره نام و هويت نويسنده و يا عصر وی و نيز ارتباط اين کتاب با کتاب ديگری موسوم به المجتني/ المجتبی گفته است اشتباه اندر اشتباه و خلط عظيم است. البته نام کتاب به وضوح در مقدمه مؤلف کتاب در نسخه خطی ليدن آمده و جای ترديدی درباره آن نيست. همه اين مطالب را گفتم برای اينکه اينجا اشاره کنم به اينکه اين کتاب همينک با تصحيح نويسنده اين سطور و پروفسور زابينه اشميتکه در دست آماده سازی نهايی است و انشاء الله به زودی منتشر خواهد شد. دليل تصحيح و انتشار دوباره اين متن اين است که اولا نسخه اين کتاب تنها منحصر به کتابخانه ليدن نيست، بلکه نسخه ای ديگر از آن در صنعاء موجود است که اقدم از نسخه کتابخانه ليدن است و ريشه و نسخه اساس آن که از ايران بدانجا رفته در گواهی پايان نسخه روشن است و مشکلات تصحيح پيشين را می توان با آن حل کرد. از ديگر سو، تصحيحی که الشاهد از متن به دست داده بسيار تأسف برانگيز و برخوردار از اشتباهات است. در تصحيحی که در دست انتشار است، نه تنها نسخه صنعاء در اختيار بوده، بلکه ديگر بار متن اين نسخه را با نسخه ليدن مقابله کرده ايم و نيز با نقلهايی که از اين کتاب در متون بعدی آمده است و به طور روشن با کتابهای ابن الوزير که از اين کتاب به واسطه کتاب المجتبی/ المجتنی نجم الدين مختار بن محمود الزاهدي الغزميني المعتزلي نقل می کند. وانگهی همينک شناخت ما از ابو الحسين بصري و محمود الملاحمي و آثار آنان بسيار بيش از گذشته است و متنهای مهمی از هر دو همينک در اختيار است که پيشتر در دسترس نبود. ما از همه اين متنها برای تصحيح متن کتاب الکامل بهره گرفته ايم. اما نکته جالبتر بحث انتساب و زمان حيات نويسنده کتاب است. بر خلاف آنچه که در چاپ پيشين نسبت به اين موضوع ارائه شده و محقق کتاب، نويسنده را " تقي الأئمة والدين مختار بن محمود العجالي المعتزلي مشهور به تقي الدين النجراني از علمای سده هفتم قمري" فرض کرده است، همينک به خوبی می دانيم که نويسنده اين کتاب شخصی است به نام "تقي الدين/الأئمة ابو المعالي صاعد بن أحمد العجالي الأصولي"، متکلمی معتزلی در نسل شاگردان محمود الملاحمي الخوارزمي و متعلق به سده ششم قمري. بدين ترتيب با عدم دقت و خلط ميان شخصيتها و دوره های زمانی کتابی که متعلق به سده ششم بوده به حساب سده هفتم گذاشته شده است و مامی دانيم که در مسائلی همچون تحولات تاريخی باورهای کلامی تا چه اندازه مسئله تاريخگذاری اهميت دارد؛ به ويژه در اين مورد خاص که سده ششم دورانی تأثير گذار و سرنوشت ساز برای گسترش تفکر کلامی ابو الحسين بوده است. به هر حال با انتشار تصحيح جديد بر اهميت اين کتاب در تحقيقات کلامی افزوده خواهد شد. در اين مورد مقاله ای که نويسنده اين سطور در اين باره نوشته است، توضيحات کامل را در اين خصوص ارائه می دهد که انشاء الله در دسترس قرار خواهد گرفت.
سه شنبه ۲۵ اسفند ۱۳۸۸ ساعت ۴:۲۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت

امید بروجردی
۱۶ بهمن ۱۳۹۶ ساعت ۹:۰۲
جناب آقای دکتر انصاری، سپاس گذار خواهم بود اگر در مورد واقعه حره وبیعت علی بن حسین (ع) نظر خود را بفرمایید ویا بنده را به لینک مرتبط ارجاع دهید. ارادتمند، امید

سلام علیکم آقای بهرامیان مقاله خوبی در این زمینه دارند