آرشیو
دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۵۶۶٫۷۱۹ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۷۰۶ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۴۶۲
بازدید از این یادداشت : ۵۷۳

پر بازدیدترین یادداشت ها :
متن اربعین ابن ابی الفوارس را اولین بار به صورت خطی حدود سال ۱۳۶۹ شمسی در آستان قدس دیدم. آن زمان از طریق کتاب الیقین ابن طاووس و شرح حالی که در دو جا آقا بزرگ طهرانی از او در طبقات عرضه کرده بود با او آشنا بودم. سالها بعد این متن در قم و در مجموعه میراث حدیث شیعه تصحیح و منتشر شد. در مقاله خود درباره کتاب عیون المعجزات و ملحقی بر آن درباره اربعین ابن ابی الفوارس سالها پیش در سایت کاتبان نوشتم که اربعین ابن ابی الفوارس متن مشکوکی است و اصلاً وجود خارجی شخصی به نام ابو عبد الله (ابو جعفر) محمد بن ابی مسلم (بن مسلم) بن ابی الفوارس الرازی به کلی محل تردید است.
با کمترین دقت در اسناد حدیثی این اربعین که به صورت ناقص هم در نسخه های خطی آن نقل شده واضح می شود که هر یک از این اسناد از دو بخش تشکیل یافته اند: قسمت ذیل سند محتملاً اصیل است اما ربطی به صدر سند در احادیث ندارد. به تعبیر دیگر نویسنده این متن هر که بوده ذیل های سندها را که بعضاً از میان اسناد عالمان سنی مشهور و گاهی هم از میان نام های غیر مشهور انتخاب شده اند (و گاهی تا یکی دو نفر بعدی در سند؛ البته در مواردی که در نسخه های ناقص کتاب قابل مشاهده است) از متن احادیث دیگر که ربطی به متن حدیث نقل شده در کتاب اربعین ندارند اخذ کرده و آنگاه با صدر سند و متن احادیث که از منابعی عموماً غالیانه و با سندهایی که ساختگی به نظر می آیند برگرفته شده اند پیوند زده است. بدین ترتیب چنین وانمود کرده که این متن ها و صدر اسانید را افراد نام برده شده در سلسله ذیل سندها نقل کرده اند. در سندهای کتاب بسیاری از نام ها و اتصال حلقه ها به کلی ناشناخته و مجعول به نظر می رسند و برخی تاریخ های سماع با طبقه ادعایی برای نویسنده کتاب سازگار نیست. در بسیاری موارد در صدر سندها از نام های شناخته شده ای در سنت شیعی استفاده شده اما متن ها روشن است که به آن اشخاص ارتباطی ندارند و متن ها از متون مرتبط با محافل غلات اقتباس شده اند. نمونه ای از این دست اقتباسات را در مقاله عیون المعجزات قبلاً نشان داده ایم (همچنین از کتاب دلائل الامامه). سندها به کسانی مانند محمد بن الحسن صفار و کلینی و برخی دیگر از محدثان نامدار امامی و راویانی که برای آنان در این اربعین نام برده شده اند آشکارا جعلی اند. متن ها که غالباً عقاید غالیانه را بازتاب می دهند به احتمال بسیار قوی از کتاب های نصیریه و یا محافل نزدیک به آنان اخذ شده است.

اینکه سازنده این متن کیست معلوم نیست. مسلم است که این متن قبل از دوران ابن طاووس ساخته و پرداخته شده چرا که او در کتاب الیقین خود به آن ارجاع های مکرر می دهد. البته او ظاهراً دو نسخه متفاوت از کتاب در اختیار داشته و ظاهراً متوجه نبوده که در یکی از نسخه ها ابن ابی الفوارس به جای اینکه مؤلف کتاب باشد در مقام یکی از مشایخ مؤلف نشسته است که در تاریخ ها و مکان های متفاوتی احادیثی از متن کتاب را نقل می کند؛ این در حالی است که در نسخه های موجود اربعین این مشکل دیده نمی شود (این مشکل در نقل های ابن طاووس موجب خطای آقا بزرگ در طبقات شده و به وجود دو ابن ابی الفوارس باور یافته است. تبریرات مصحح کتاب اربعین در مقدمه در این رابطه مبنی بر اینکه ابن طاووس نسخه شاگردان ابن ابی الفوارس را در دست داشته قابل قبول نیست؛ چرا که در آن فرض نبایستی تاریخ و مکان سماع کتاب اربعین در طول یک نسخه تغییر می کرد، آنطور که در الیقین می بینیم). بعید نیست که سازنده و جاعل متن، دو نسخه متفاوت از کتاب را به دو گونه مختلف ساخته بوده و هر دو نسخه به دست ابن طاووس رسیده بوده است. به هرحال وجود خارجی شخصی به نام ابن ابی الفوارس چنانکه در یادداشت الحاقی خود به مقاله عیون المعجزات در سایت کاتبان ابراز کردیم به کلی محل تردید است و اگر چنین کسی هم وجود خارجی داشته نام او از سوی سازنده اربعین برای جعل کتابش وام گرفته شده بوده است. شیوه جاعل متن اربعین ابن ابی الفوارس شبیه شیوه ابو المفضل شیبانی بوده که درباره اش گفته اند (رجوع کنید به رجال ابن الغضائری) دفتری تنها شامل متن های احادیث داشت و دفتری جداگانه برای متن سندها و هر گاه می خواست حدیثی برسازد سخاوتمندانه متن ها را با سندهایی دلخواه به هم می آمیخت و احادیث جدیدی پیشنهاد می کرد.

سازنده کتاب اربعین هر که بوده، چنانکه در مقالات پیشگفته نوشته ام به احتمال زیاد همان کسی است که متن فضائل منسوب به شاذان بن جبرئیل، فقیه ارجمند و بلندپایه امامی مذهب و شاید حتی متن الروضة منسوب به او را ساخته است. تقریباً همه احادیث اربعین در آن دو متن هم نقل شده (البته بدون سند) و در الفضائل در آغاز کتاب یاد ابن ابی الفوارس آمده است؛ به شرحی که در دو مقاله پیشگفته نوشته ام. اگر چنین باشد بعید نیست که سازنده این سه متن از معاصران ابن طاووس بوده است؛ چرا که برخی تاریخ های دو کتاب منسوب به شاذان مشتمل بر تاریخ هایی اند که به زمان ابن طاووس مربوطند.
يكشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۵ ساعت ۱۱:۲۶
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت