دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۴۸٫۳۴۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۰۰ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۱۲
بازدید از این یادداشت : ۱٫۲۷۹

پر بازدیدترین یادداشت ها :

اخيراً کتابی از قم و به لطف فاضل محترم آقای رضا مختاری به دستم رسيد با عنوان فهارس الشيعة تأليف و گردآوری آقای مهدی خداميان آرانی. در اين کتاب شماری از فهرستهای روايی کهن شيعی که جزء منابع دو فهرست نجاشي و طوسي بوده بر اساس همين دو کتاب بازسازی شده است. البته بر اين شمار تعدادی ديگر هم می توان افزود اما نويسنده گويا تنها به شناسايی همين تعداد که در دو جلد فراهم آمده توفيق يافته است. علت حجيم شدن اين کتاب بيشتر به دليل پاورقی های کتاب است در معرفی رجال و رواتی که در طی اين فهارس از آنان نامی آمده است. اين کار البته با توجه به اينکه بيشتر اطلاعات در مورد اين راويان از طريق خود کتابهای رجالی شيعی دستياب است و به ويژه با بهره گيری از سی دی دراية النور، به نظر من کاری بيهوده و تنها موجب بزرگ شدن کار و به حاشيه رفتن متن اصلی فهارس شده است؛ به ويژه اينکه نويسنده هر بار که نام يکی از اين راويان در فهارس مختلف تکرار شده عينا همان يادداشتها را در ذيل نام روات تکرار کرده که حقيقتا سبب آن را در نمی يابم و نمی دانم بايد چه نامی را بر اين کار بگذارم.
آنچه سبب نوشتن اين يادداشت شد ذکر دو نکته است: نخست اينکه نويسنده مدعی فراهم کردن کاری بديع است که با همت ايشان و با ابتکار يکی از استادانشان بدين ترتيب فراهم شده است. اين نکته که فهارس نجاشي و طوسي بر اساس فهرستهای کهنتری فراهم شده البته بحث جديدی نيست و پيشتر هم بدان تذکر داده شده است. در مقالات دائرة المعارف بزرگ اسلامی به ويژه اين نکته در ذيل مقالات برخی از اين رجال و نويسندگان فهارس متقدم شيعی مورد تذکر قرار گرفته بود که متأسفانه به هيچ روی مورد تذکر نويسنده محترم قرار نگرفته و تمامی آن تلاشها چه در مورد تذکر به نقل قولها از فهارس کهن و چه در مورد شرح حال اين نويسندگان مورد غفلت يا تغافل قرار گرفته که حقيقتاً مايه تأسف است. در ذيل مقالات متعدد در دائرة المعارف بزرگ اسلامی (مانند مقاله ابن وليد قمي تأليف آقای محمد جواد شبيری زنجاني و نيز مقالات ابن قولويه، ابن عبدون در دائرة المعارف بزرگ اسلامی و مقاله ابن بطه در دائرة المعارف الاسلامية الکبری ، هر سه به قلم حسن انصاری و نيز چندين مقاله ديگر آن موسوعه مانند مقاله ابو غالب زراري در دائرة المعارف الاسلامية الکبری باز به قلم حسن انصاری و نيز چندين مقاله به قلم آقای احمد پاکتچی) به بهره گيری نجاشي و طوسي از فهارس اين راويان و ابتنای فهارس متأخرتر بر فهارس متقدمتر به وضوح اشاره شده که متأسفانه نويسنده محترم نه تنها به اين فضل تقدم اشاره ای نکرده اند بل در شرح حال اين نويسندگان ابداً به تلاشی که در ذيل مداخل اين رجال در دائرة المعارف بزرگ اسلامی در اين مورد انجام شده اشاره نکرده و به تکرار گويی پرداخته اند. آنچه در پاورقی ها هم ديده می شود تکرار آن چيزی است که در معجم آقای خويی ديده می شود و به ويژه با سی دی های کنونی حديث و رجال بسيار آسان دستياب است. نويسنده محترم معلوم نيست به چه دليل تنها به چند فهرست کهن بسنده کرده و از منابع ديگر فهارس طوسي و نجاشي مانند ابن عقده و ابن نوح سيرافي و برخی ديگر، شايد به دليل عدم شناخت منطق اصلی فهارس نويسی کهن شيعی غفلت ورزيده شده است(نيز نک: مقاله های ابن نوح سيرافي و ابن همام اسکافي و مقالات متعدد ديگر از حسن انصاری در دائرة المعارف بزرگ اسلامی و نيز چندين مقاله از آقای احمد پاکتچی در همان موسوعه).
نويسنده محترم در حالی ادعای اصالت کار خود را دارند که اصولا ايده بازسازی فهارس متقدم بر اساس فهارس جديدتر از مجموعه نوشته های رجالی آية الله سيد موسی شبيري زنجاني و ترتيب اسانيدی که ايشان برای دو فهرست نجاشي و طوسي تدوين کرده اند به خوبی پيداست و در مقالات پيشگفته دائرة المعارف بزرگ اسلامی به روشنی از آنها بحث شده است (نويسنده اين سطور مقاله ابن قولويه را در سال ۱۳۶۹ شمسی نوشته که گويا همان سال و يا يک سالی بعدتر منتشر شده است).
نکته دومی که بايد بدان اشاره کنم آن است که نويسنده متأسفانه به منطق اصلی فهارس نويسی های کهن شيعی پی نبرده و فی المثل صرف وجود نام ابن قولويه در تعدادی از اسانيد فهارس متأخرتر را دليل بر اقتباس از فهرست او دانسته اند. اين به دليل عدم شناخت دقيق صنعت فهرست نويسی ("فهرست ما رواه") و در حقيقت ماهيت دفاتر حديثی و کيفيت و مراتب روايت آنها و به ويژه مفهوم "اصل" در ادبيات حديثی اماميه است. اشاره وار عرض می کنم که چنين نيست؛ نسبت ميان فهارس ابن وليد قمی و شيخ صدوق که دومی شاگرد اولی است و يا نسبت فهرست سعد بن عبد الله اشعري با ابن وليد که دومی باز شاگرد اولی است و در نتيجه نسبت فهرستهای سعد اشعري با شيخ صدوق بسيار پيچيده تر و نيازمند تحليلهای موردی بسيار دقيقتری است تا بتوان دقيقاً پی برد کدام سند متعلق به کدام فهرست است و اين البته نيازمند بررسی دقيق نسبت پيچيده فهارس کهن با يکديگر است. اگر يک راوی نسخه ای را "بنا بر ادعا" روايت می کرده دليلی نداريم که حتما نام آن نسخه را در "فهرست ما رواه" او بتوانيم بازسازی کنيم. در مواردی مانند فهرست حميد بن زياد البته کار بسيار روشنتر است.
نويسنده اين سطور خود چند سالی پيشتر کليه فهارس متقدم شيعی را بر اساس تحليلی که از فهرستهای متأخرتر ارائه کرده بود فراهم کرده که حال با توجه به عدم توفيق آقای خداميان در ارائه دقيق فهارس متقدم می کوشد آن را به دست چاپ بسپارد.
پنجشنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۰ ساعت ۱۲:۰۸
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت