دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۷۶٫۷۷۲ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۱۱ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۸۶
بازدید از این یادداشت : ۱٫۴۳۵

پر بازدیدترین یادداشت ها :
آنچه در اين سلسله يادداشتها عرضه می شود، مربوط است به نسخه هايی که در کتابخانه های مختلف ديده ام و يا يادداشتهايی کتابشناسانه و تراجم نگارانه که در مطاوی کارهای ديگر فراهم کرده ام و برای اينکه هم برای خودم و هم برای ديگران به سادگی در دسترس باشد، به تدريج آنها را ماشين نويسی کرده عرضه خواهم داشت. مجموعه زيادی از اين يادداشتها سالها پيش در حادثه ای تأسف بار از ميان رفت و آنچه می بينيد تنها بخشی کوچک از آن مجموعه است. گاهی به مناسبت بحث شايد نکته جديدی بدانها بيفزايم و يا تنها اشاره ای به تحقيقات جديد داشته باشم. طبعا اين يادداشتها نهايی نيست و محتملا در آنها بی دقتی هايی باشد.
شماره يک را خاصتا اختصاص می دهم به کتاب الياقوتة في غريب القرآن ابو عمر محمد بن عبد الواحد زاهد از دانشمندان برجسته سنی حنبلی مشرب و از شاگردان ابو العباس ثعلب که به همين مناسبت معروف است به غلام ثعلب. در بسياری منابع او را به جای ابو عمر، ابو عمرو می خوانند. شرح حال او در منابع متعدد هست و از آن جمله در سير ذهبي (۱۵/ ۵۰۸ به بعد). از اين شخصيت در منابع شيعی هم گاه به مناسباتی نام برده شده است، مانند آنچه در معاني الأخبار صدوق هست (ص ۹۱) و نيز در کمال الدين (ص ۲۴۵) درباره معانی عترت به واسطه کتاب محمد بن بحر الرهني که از منابع صدوق است. او تعصب سنی شديدی داشته به طوری که جزيی در فضائل معاويه گردآورده بوده و همواره آن را بر شاگردانش قرائت می کرده است. او کتابی هم تحت عنوان غريب الحديث داشته بر اساس احاديث مسند احمد بن حنبل و به هر حال بر خلاف بسياری از ادبا بسيار مورد ستايش سنيان اصحاب حديث بوده است. عجيب اينکه آقابزرگ در الذريعه نام کتابهای او را آورده است و از آن جمله در ج ۲۵ در ص ۲۹۳؛ شايد به دليل برخی نقلهای موافق در آثار شيعی (نيز نک: رياض العلماء، ۵/۴۷۹)؛ مانند آنچه ابن طاووس نقل کرده است در الطرائف، ص ۴۱ و ۲۹۹ . ابن طاووس خود کتابی در گزيده اخبار کتابی از ابو عمر تدوين کرده بوده است به نام انوار اخبار أبي عمر الزاهد. شايد تلخيص کتاب المناقب او بوده است؛ نک: کلبرگ، ص ۵۲ از ترجمه فارسی. کتاب المناقب ابو عمر از منابع مهم ابن طاووس بوده در نقل فضائل حضرت امير که گويا آن کتاب اختصاص در اين موضوع بوده و ابن طاووس در چند کتاب از آن نقل می کند که کلبرگ ذيل المناقب (ص ۳۹۴) از آن نام برده است. کتاب الياقوتة تا آنجا که من می دانم هنوز به چاپ نرسيده است؛ اما گويا به عنوان رساله ای دانشگاهی تحقيق شده است. نسخه ای که در اينجا معرفی می کنم در کتابخانه مجلس ديده ام به شماره ثبت ۸۵۶۴۳.
نام کتاب بر روی نسخه چنين است: " کتاب الياقوتة تصنيف أبي عمر محمد بن عبدالواحد الزاهد رحمه الله يرويه عن ثعلب عن ابن الأعرابي. رواية الشيخ أبي القاسم عبيدالله بن أحمد المقري المعروف بإبن الصيدلاني عن أبي عمر. رواية الشيخ أبي الحسين أحمد بن محمد بن عبدالله بن النقور البزاز رضي الله عنهم. رواية الشيخ الإمام أبي عبدالله يحيی بن الحسن بن أحمد بن عبدالله بن الله (کذا: البنا؟؟) عن ابن النقور. سماع لمسعود بن محمد بن علی البنا (؟؟) من أبي عبدالله بن البنا رحمه الله."
در حاشيه: " سمع جميعه مني بروايتي عن ابن ؟ وبروايتي عن والدي عن أبي الحسین عن ؟ جميعاً عن أبي عمر الزاهد بقرائتي ؟ أبو القاسم مسعود بن محمد بن خطاف ؟ ؟ علی بن أبي طاهر بن مسعود وکتب محمد بن عبدالله بن البنا في حادي عشر ذي الحجة ؟؟ "
سند آغازين آن اين است: " اخبرنا الشيخ الامام العالم الثقة ابو عبدالله يحيی بن الحسن بن أحمد بن عبدالله بن الناصر لفظه من أول سورة الأعراف قال أخبرنا الشيخ ابو الحسين احمد بن محمد بن احمد النقور البزاز قال قري علی أبي القاسم عبدالله (کذا) بن أحمد بن علي الصيدلاني قال أخبرنا ابو عمر محمد بن عبدالواحد الزاهد قال أخبرنا ثعلب عن ابن الأعرابي قال الصراط الطريق ..."
بايد باز به نسخه مراجعه کرد. يادداشت من با شتاب نوشته شده بود.
چند کتاب ديگر هم همينجا معرفی می کنم:
۱- اجوبة مسائل فقهية ابن ادريس حلي
بخط جعفر بن أحمد بن قمرويه الحائري (قرن ششم)، سنة ۵۸۸ق در مکتبه حکيم در نجف، شماره ۵۷۰، نک: مع الکتب جلالي: فهرست مکتبات نجف. ظاهرا در موسوعه اخير ابن ادريس در نجف چاپ شده باشد؛ فراجع.
۲- التلويح الی اسرار التنقيح في الطب تأليف صدر الدين محمد بن عبداللطيف الخجندي المتوفی سنة ۵۵۲ ق، همانجا، شماره ۵۲.
۳- جوامع الجامع طبرسي. به خط السيد سلطان بن حسن الحسيني القمي الشجري. نک: تربت پاکان، ص ۱۹ حاشيه. حکيم، رقم ۱۹۷۸.گفته شده همعصر مؤلف بوده اما از نسخه قواعد علامه نام برده شده که وسيله او يا نواده اش در ۸۳۳ ق کتابت شده: سلطان بن حسن بن سلطان بن حسين الحسني (کذا) الشجري در کتابخانه مرعشی، نک: مکتبه الحلي، ص ۱۴۷. شرحی از احوال او و نيز نسخه هايی که کتابت کرده در تراجم الرجال اشکوري هست، ۱/ ۲۳۰ و نيز در الضياء اللامع، ص ۶۲.
۴- الذخيرة في الأدب از بياضي صاحب الصراط المستقيم. به خط مؤلف ظاهراً. سنه ۸۳۴ در مکتبه حکيم، رقم ۳۶۱. در سالهای اخير دست کم سه کتاب جدید از اين نويسنده در کلام منتشر شده است.
۵- مختصر الخلاف للطبرسي. بخط علي بن محمد الکيدري سنة ۶۹۹ق. حکيم، رقم ۴۳۹.
۶- مستدرک المختار ابن بطريق در مناقب. نسخة قديمة. رقم ۳۶۷ حکیم. ۱۵۶ صفحه که هنوز چاپ نشده. درباره او چندين مقاله نوشته ام و از آن جمله در دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تحرير عربی.
۷- نهج البلاغة بخط حسين بن أردشير بن محمد الطبري سنة ۵۶۶ ق. حکيم، رقم ۶۶۱.

پنجشنبه ۳۱ تير ۱۳۸۹ ساعت ۱۴:۵۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت