دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۷۱٫۴۳۷ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۷۵ نفر
تعداد یادداشت ها : ۹۷۶
بازدید از این یادداشت : ۱٫۸۸۴

پر بازدیدترین یادداشت ها :
فخر رازي در چندين کتاب و رساله مستقلا و يا در ضمن کتابهای ديگر به موضوع فرق شناسی و ملل و نحل نگاری پرداخته است. پيشتر به مناسبت معرفی کتاب الرياض المونقة در همين سايت مطالبی در اين باره انتشار داديم. همينک به متنی می پردازيم که در سفينه تبريز منتشر شده است.
در کتاب سفينه تبريز نسخه ای از کتابی فارسی و کلامی از فخر رازي ديده می شود، تحت عنوان کتاب تحصيل الحق في مذاهب الخلق (نک: ص ۳۱۰ تا ۳۱۴). عنوان کتاب به ملل و نحل نگاری مربوط می شود؛ اما متن کتاب در زمينه بحث نفی مکان و جهت از باری است. بنابراين همانطور که استاد حائري نيز در مقدمه اشاره فرموده اند، اين عنوان درست نيست و همانطور که در نسخه های ديگر اين رساله ديده می شود، عنوان رساله، "نفي مکان و جهت" است (نک: مقدمه استاد حائري، ص چهارده، شماره ۷۱). اما در سفينه تبريز در دنباله همين رساله، نسخه فارسی ديگری آمده که گرچه عنوانش چيز ديگری است، اما همانطور که باز استاد حائری فرموده اند، عينا کتاب تحصيل الحق است؛ گرچه در سفينه تبريز عنوانش به صورت کتاب اصول الدين والملل والنحل آمده است (از ص ۳۱۴ تا ۳۲۲). عنوانی که سفينه تبريز به اين رساله فارسی داده، به دليل آن است که کتاب از دو بخش (يا به تعبير مؤلف: جمله) تشکيل شده است: نخستين جمله درباره "شرح دليلها بر اصول مذاهب اهل سنت وجماعت" است و جمله دوم درباره "شرح احوال مذاهب از مسلمانان و کافران" است. بنابراين همه کتاب شامل مباحث ملل و نحل نيست. اما فخر رازي در الرياض المونقة هم که کتابی در ملل و نحل نگاری است، تقريبا همين شيوه را داشته که بخشی از متن را به مباحث کلامی اختصاص داده و بخشی را به ملل و نحل. اما در آن کتاب که بسی حجيمتر است، در بخش اول وی به سبک مقالات الاسلاميين اشعري، در ذيل عناوين مباحث کلامی، اختلافات متکلمان را مورد بررسی قرار داده است؛ در حالی که در اين رساله، در جمله اول، تنها به سبک يک متن کلامی، عقايد کلامی اهل سنت را شرح داده است. استاد حائری ضمن تأکيد بر اينکه اين رساله دومی عينا متن کتاب تحصيل الحق في مذاهب الخلق است، اضافه کرده اند که متن فارسی و عربی آن در دست است (مقدمه استاد حائري، ص چهارده، شماره ۷۲). من از نسخه عربی آن اطلاعی عجالتا ندارم. اما متن فارسی موجود هم به احتمال قوی به قلم خود فخر رازی است و عبارات فارسی آن به متون فارسی او و دوره او مانند است. با اين وصف همانطور که مرحوم دانش پژوه متذکر شده اند، بخش دوم اين رساله، ترجمه آزادی است از کتاب عربی نويسنده، به نام اعتقادات فرق المسلمين والمشرکين که در قاهره به سال ۱۹۳۸م از سوی علي سامي النشار منتشر شده است. بنابراين اگر نسخه ای عربی از تحصيل الحق موجود باشد، می توان گفت که در آغاز فخر رازي، متنی عربی که بخش دوم آن تحريری خلاصه وار از متن عربی کتاب اعتقادات خودش بوده، فراهم کرده بوده و بعدا از همان متن فراهم شده عربی، تحريری فارسی ارائه داده بوده است. به هر حال به دليل آنکه ميان نسخه تحصيل الحقِ سفينه تبريز و کتاب اعتقادات فخر رازي تفاوت ساختاری و نيز اجمال و تفصيل وجود دارد، نمی توان آن را ترجمه کتاب اعتقادات فخر رازي دانست. مرحوم دانش پژوه بر اساس نسخه ای که در کتابخانه مرکزی دانشگاه، مجموعه شماره ۷۳۴۳ يافته بودند، و آن نسخه چيزی جز نسخه ای ناقص و تغيير يافته متن تحصيل الحق نبوده است، گمان برده اند که تحصيل الحق رساله ای ديگر بوده و رساله فرق فارسی چيزی ديگر و آنگاه آن رساله فارسی فرق را مستقلا از بخش اول تحصيل الحق در مجله دانشکده تبريز ( سال ۱۹۶۹، بيستم، ص ۱۵۱ به بعد)، به عنوان ترجمه ای متأخر از اعتقادات فرق المسلمين فخر رازي منتشر کرده اند. نسخه دانشگاه نسخه ای متأخر و مغشوش است و به همين دليل استاد دانش پژوه به خطا افتاده اند. از ديگر سو ميان آن بخش دومی که استاد دانش پژوه منتشر کرده اند، با نسخه سفينه تبريز تفاوتهای آشکاری ديده می شود، گرچه پيداست متکی بر آن است. به هر حال به دليل کهنگی نسخه سفينه تبريز (کتابت تحصيل الحق در صفر ۷۲۳ق)، ساختار و متن آن اصيلتر است و لذا بايد همان را به عنوان متن فارسی کل کتاب تحصيل الحق در نظر گرفت. دانش پژوه آنچه از تحصيل الحق را که به عنوان ترجمه فارسی اعتقادات در مجله دانشکده تبريز منتشر کرده اند، ترجمه ای متأخر می دانند و بنابراين آنرا به عنوان نوشته ای از فخر رازي قلمداد نمی کنند. اما نسخه تحصيل الحق موجود در سفينه صحت استنباطات ايشان را خدشه دار می کند. وانگهی ايشان، اعتقادات فرق المسلمين را عينا همان کتاب الرياض المونقة في الملل والنحل می دانند که اين نيز آشکارا خطاست. در پايان متن تحصيل الحق سفينه تبريز، فخر رازي با اشاره به مذهب فلاسفه، اشاره ای به تحصيلات و کتابهای فلسفی خود می کند و در ضمن متذکر می شود که وی در چندين کتاب به سخنان فلاسفه پاسخ گفته است و از خود در برابر مخالفانش دفاع می کند و می نويسد که حتی دوستان و اصحابش (مراد سنيان اشعری) نيز زبان طعن بر او می گشايند (ص ۳۲۲). در واقع فخر رازي با نوشتن تحصيل الحق قصد دفاع از خود را داشته است و بايد آنرا اثری اصيل از خود او دانست و نه ترجمه ای از کتابهای او؛ کما اينکه دانش پژوه چنين تصور کرده است.
يكشنبه ۲۵ آذر ۱۳۸۶ ساعت ۱۵:۱۲
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت