دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۹۴٫۳۹۴ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۶۶ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۰۱۶
بازدید از این یادداشت : ۳۶

پر بازدیدترین یادداشت ها :
مقدمه فارسی
کتاب حاضر چاپ نسخه برگردان کتابی است در علم اصول فقه از عالم و متکلم برجسته معتزلی خوارزم محمود الملاحمي (د. ۵۳۶ ق) که تاکنون آثار ديگری از او در دانش کلام به چاپ رسيده است. نخستين بار ويلفرد مادلونگ با همکاری مارتين مکدرموت بخشهای باقيمانده از اثر مهم کلامی او به نام المعتمد في اصول الدين را منتشر کرد. پس از آن، کتاب الفائق وی که مختصر کاملی از کتاب المعتمد است به کوشش همان دو دانشمند به چاپ رسيد. ملاحمي رديه ای هم بر فلاسفه دارد به نام تحفة المتکلمين که به کوشش ويلفرد مادلونگ و حسن انصاری در تهران به چاپ رسيده است. ويلفرد مادلونگ همينک تصحيح تازه ای از کتاب المعتمد ملاحمي را بر اساس دو نسخه ديگر در دست انتشار دارد. همه اين کتابها به نحوی با دانش کلام پيوند دارد. ملاحمي کتابی هم در دانش اصول فقه دارد به نام التجريد في أصول الفقه که همين کتابی است که در اينجا برای نخستين بار به صورت چاپ نسخه برگردان منتشر می شود. اين کتاب گزيده و منتخبی است که ملاحمي از کتاب المعتمد في أصول الفقه تأليف ابو الحسين بصري (د. ۴۳۶ ق)، دانشمند پر آوازه معتزلی فراهم کرده است. ملاحمي بر خلاف بسياری از معتزليان دورانش، از مکتب بهشمي پيروی نمی کرد و در عوض مکتب ابو الحسين بصري را تقرير می نمود. انتخاب و روايت او از کتاب المعتمد ابو الحسين بصري که از تأثير گذارترين کتابهای اصول فقه در طول تاريخ اين دانش بوده است، البته اهميت و جايگاه خود را دارد. ابو الحسين پيش از المعتمد، شرحی بر العمد تأليف استادش قاضي عبد الجبّار همداني معتزلي (د. ۴۱۵ ق) فراهم کرد که می دانيم اثر برجسته استاد در دانش اصول فقه بوده است. قاضي عبد الجبار هم شرحی بر العمد خود داشته که متأسفانه همچون متن اصلی از ميان رفته است. المعتمد ابو الحسين البته خود بر اساس کتابهای العمد و شرح العمد نوشته شده است. اصوليان معتزلی و غير معتزلی، حتی سنيان و اماميه همواره تحت تأثير دو کتاب العمد و المعتمد بوده اند. برای تدوين تحليلی تاريخی از انديشه اصولی معتزليان، کتاب المعتمد ابو الحسين بصري مهمترين منبع قلمداد می شود. گزينش ملاحمي هم نشان دهنده برداشت و قرائتی است که او از مباحث اصول فقه داشته است؛ خاصه که می دانيم او کتاب المعتمد ابو الحسين را به عنوان پايه در مجلس درس اصول فقه برای شاگردان تدريس می کرده است. علاوه بر کتابهای قاضي عبد الجبار و ابو الحسين، بايد به دو کتاب اصولی تأليف يکی از امامان زيدي ايرانی، ابوطالب هاروني (د. ۴۲۴ ق) اشاره کرد که خود همچون قاضي عبد الجبار از شاگردان ابو عبد الله بصري (د. ۳۶۹ ق) بوده است. می دانيم که اين استاد در تحول دانش اصول فقه در ميان معتزليان سهمی مهم و سرنوشت ساز داشته است. تنها نيمی از يکی از دو کتاب هاروني، يعنی المجزي في أصول الفقه تاکنون و آن هم با نام و انتساب نادرست به چاپ رسيده است. اين بخش تحت عنوان شرح العمد و با انتساب به ابو الحسين بصري در مدينه منوره به چاپ رسيده که آشکارا برخاسته از اشتباه ناشر در تشخيص هويت کتاب بوده است. از معتزله خراسان در سده پنجم قمری و درست يک نسل پيش از محمود الملاحمي، بخش اصول فقه کتاب شرح عيون المسائل تأليف حاکم جشمي (د. ۴۹۴ ق) را در اختيار داريم که هنوز به چاپ نرسيده است. بعد از انتقال دستنويسهای کتابهای معتزليان و زيديان ايرانی به يمن در نيمه سده ششم قمری، تأليف آثاری در دانش اصول فقه در ميان دانشوران زيدي يمن شتاب تازه ای گرفت که عمده آنها تحت تأثير کتاب المعتمد ابو الحسين بصري بوده اند. غالب اين آثار تاکنون به چاپ نرسيده اند. در مقدمه انگليسی اين کتاب شرحی درباره تاريخچه تأليف کتابهای اصولی در ميان معتزليان و به ويژه در فاصله قاضي عبد الجبار همداني تا دوران امام زيدی يمن المؤيد بالله يحيی بن حمزة (د. ۷۴۹ ق) به دست داده ايم که می تواند سهم آشکار کتاب المعتمد ابو الحسين را به خوبی نمايان کند.
دستنويس حاضر علاوه بر ارزش محتوايی آن از اين نقطه نظر نيز اهميت دارد که جزء معدود نسخه هايی است که از آثار معتزليان، بيرون از سنت زيديان يمن و يا سنت قرائيم يهودی به دست ما رسيده است. محتملا اين نسخه در خوارزم، يعنی آخرين پايگاه معتزليان ايرانی فراهم آمده است.
دوشنبه ۱۳ شهريور ۱۳۹۶ ساعت ۸:۲۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت