دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۷۱٫۴۳۶ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۷۲ نفر
تعداد یادداشت ها : ۹۷۶
بازدید از این یادداشت : ۲٫۷۸۳

پر بازدیدترین یادداشت ها :

استاد أيمن فؤاد سيد در مقاله ای که اخيرا در مجله سالنامه اسلام شناسی انستيتوی فرانسوی قاهره منتشر کرده، درباره نسخه ای از کتاب الأغاني سخن گفته که از نقطه نظر تاريخ اماميه اهميت دارد. می دانيم که نويسنده کتاب الأغاني يعنی ابوالفرج اصفهاني گرايش شيعی و زيدی داشته و اين امر از کتاب مقاتل الطالبيين او و نيز الأغاني برمی آيد. با وصف اينکه کتاب الأغاني وی بيشتر جنبه ادبی و تاريخی دارد، اما به دليل اشتمال بر پاره ای از مطالب تاريخی درباره وضعيت فرهنگی بغداد و اوضاع خلفای اموی و عباسی و احوال اديبان و کاتبان و وزيران و اهالی ادب و شعر و عشق و مجون که درست به همين دليل تصوير واقعی تری از جهان اسلام در دوران آغازين آن ارائه می دهد، از سوی بسياری از نويسندگان و دانشمندان سنی مذهب مورد بی اعتنايی قرار گرفته است. در حقيقت نويسندگان سنی مذهب سلفی مشرب مطالب کتاب الأغاني را با تصوير پردازی قدسی خود از دوران طلايی اسلامی منطبق نمی دانسته اند و به هر حال تمايلات شيعی ابوالفرج موجب شده است که او مورد بی مهری بسياری قرار گيرد. اين بی مهری البته شامل بسياری از اديبان و شاعران و اهالی فرهنگ که دارای نوعی عقايد روشنفکرانه و تسامح باورانه و دوری از تعصبات خشک مذهبی بوده اند، می شده و در حالی که بيشتر شاعران و اديبان دوران شکوه تمدن اسلامی بغداد، يا با تهمت زندقه روبرو بوده و يا با انواع و اقسام اتهامات مورد انتقاد قرار می گرفته اند و دست کم آنان را به رفض و تشيع متهم می کرده اند، عموما برخورد عالمان شيعی با اهالی ادب و فرهنگدوستان سرزمين خلافت با احترام و تجليل توأم بوده است؛ نمونه برخورد براداران شريف رضی و مرتضی با شاعران و اديبان عصر خود و حتی با صابيان اهل ادب در اينجا می تواند مورد اشاره قرار گيرد. از آن جمله در مورد کتاب الأغاني ابوالفرج اصفهاني، می دانيم که اين کتاب تا چه اندازه مورد تجليل صاحب بن عباد، وزير دانشمند و شيعی مذهب آل بويه قرار گرفت[۱]. حتی می دانيم که سيف الدولة شيعی مذهب، کسی بود که ابوالفرج نسخه اصل (مبيضه) خود را به او اهداء کرد و سيف الدولة هم به او هزار دينار جايزه داد[۲] که البته همين هم خود مورد انتقاد صاحب بن عباد قرار گرفت، چرا که ارزش کتاب را اضعاف آن می دانست.

در ميان نسخه های بسيار زيادی که از کتاب الأغاني و هر کدام به صورت ناقص به دست رسيده، نسخه ناقص با کتابت محمد بن أبي طالب البدري از اهميت زيادی از لحاظ ادبی و نسخه شناختی برخوردار است. اولاً اينکه اين نسخه از اصح نسخه های کتاب است و ثانياً نسخه ای است کهنه و کتابت آن در ميان سالهای ۶۱۴ و ۶۱۶ق و احتمالا در موصل بوده است و کاتب، آنرا ظاهرا برای حاکم مشهور موصل امير بدر الدين لؤلؤ (حک: ۶۰۷-۶۵۸ق) در ۲۰ مجلد کتابت کرده است که متأسفانه تنها پاره ای از مجلدات آن هم اينک در شماری از کتابخانه های دنيا و به صورت پراکنده باقی مانده است. از نکات جالب اين نسخه که مورد توجه آقای أيمن فؤاد سيد قرار گرفته، مينياتورهای آغازين (سر لوحه) مجلدات اين نسخه است که معلوم نيست کار خود کاتب است و يا کار کسی ديگر، اما بنا بر نظر پاره ای از متخصصان امر، برخی از آنها احتمالا تصوير بدر الدين لؤلؤ را نشان می دهند. آقای سيد اشاره به مکتب مينياتوری بغداد می کنند و اينکه اين نسخه از نمونه های نادری است که از اين مکتب که به عصر پيش از حمله مغولان ( سده های ششم و هفتم) مربوط است، به دست ما رسيده است.

نکته جالب اين نسخه آن است که در پايان مجلدات آن اشاره واضحی وجود دارد که نشان می دهد کاتب دقيق و هنرمند و دانا به اصول کتابت و مقابله و تصحيح (با نسخه اصلِ) اين مجموعه بزرگ کاتبی شيعی و امامی مذهب از دوان اواخر خلافت عباسی و به احتمال قوی از موصل بوده است. البته نام محمد بن أبي طالب البدري در طبقات اعلام الشيعة آقابزرگ و معجم اعلام الشيعة محقق طباطبايي نيامده و شايد تحقيق بيشتر برای شناخت او مثمر فايده باشد. در بيشتر موارد در امضای کاتب، تعابيری از اين قبيل آمده است: " العبد الفقير إلی رحمة الله تعالی محمد بن أبي طالب البدري حامداً لله تعالی علی نعمه مصلياً علی سيدنا محمد نبيه وعلی وصيه وآلهما الطاهرين وسلّم تسليماً کثيراً". تعبير وصي برای حضرت امير بيشتر از سوی شيعيان امامی و زيدی به کار می رود و تقريبا اهل سنت اين تعبير را به کار نمی برند و آن هم به دليل دلالتهای اين تعبير است که مورد قبول آنان نبوده و بيشتر رنگ شيعی به آن می داده است. به هر حال به دليل اينکه در دوره کاتب، در عراق اماميه حضور بسيار قوی تری نسبت به زيديان داشته اند، احتمال اقوی آن است که کاتب ما امامی بوده است.

اين نسخه نيز باز سندی است بر اهميتی که شيعيان به کتاب الأغاني می داده اند و در عين حال فايده ديگر آن اين است که ما را با کاتبی دانشمند و امامی مذهب در اوائل سده هفتم قمری آشنا می کند.
--------------------------------------------------------------------------------

[۱] نک: ياقوت، معجم الأدباء، قاهره، ۱۹۳۶م، ۱۳/۹۷

[۲] نک: ياقوت، معجم الأدباء، ۱۳/۹۷-۹۸ ؛ صفدي، الوافي بالوفيات، بيروت، ۱۹۴۹-۲۰۰۵م، ۲۱/۲۲
پنجشنبه ۱۰ خرداد ۱۳۸۶ ساعت ۱:۳۸
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت