دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۹۴٫۳۲۷ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۱۲ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۰۱۶
بازدید از این یادداشت : ۵٫۴۴۱

پر بازدیدترین یادداشت ها :
به مناسبت کنگره شيخ طوسی، حدود چهل سال پيش توسط شماری از محققان و از جمله مرحوم محقق طباطبايي کارهايی در رابطه با کتابشناسی نسخه های خطی شيخ طوسی صورت پذيرفت که بخشی از آنها منتشر شد و بعدها نيز آقای واعظ زاده و شماری ديگر پاره ای از فهرستها را منتشر کردند. با اين وصف هنوز جای يک کار اساسی در اين مورد خالی است؛ کاری از نوع کتابشناسی های کنگره شيخ مفيد از مرحوم طباطبايي و شماری ديگر از محققان. به ويژه که در طول اين سالها نسخه های بسياری شناسايی و فهرست شده و کتابخانه هايی همانند کتابخانه آية الله مرعشی بسياری از نسخه های کهن را از شيخ طوسی در اختيار دارند.
شيخ طوسی هم به دليل اهميت آثارش و هم به دليل اينکه مدرسه فقهی او در نجف و بعدا در حله سنتی از تداول آثار او را دارا بوده و آثار حديثی ، فقهی و تفسيری او را قرائت و سماع می کرده اند، بيش از ساير علمای کهن اماميه، اين خوش اقبالی را داشته است که از وی نسخه های خطی نسبتا کهنی باقی بماند. در مورد کتاب تهذيب الأحکام که مهمترين اثر شيخ طوسی از بسياری جهات است و از آن نسخه های بسيار زيادی باقی مانده است، من تاکنون تحقيقی نکرده ام و به درستی نمی دانم که چه تعداد نسخه خطی کهن فی المثل تا سده هشتم دارد؛ اما نسخه خطی کتابخانه علامه طباطبايي، صاحب الميزان نسخه ای است مشهور. در مقاله عالمانه دوستمان آقای محمد جواد شبيری در دانشنامه جهان اسلام (ج ۸ ص ۶۹۹) نيز ديدم که ايشان به نسخه ای در کتابخانه آية الله گلپايگاني در قم اشاره کرده اند که به نظر ايشان قديميترين نسخه تاريخ دار اين کتاب است، با تاريخ کتابت ۵۷۵ق و البته تنها شامل جلد ۴ و بخشی از جلد ۵ است.
با اين وصف يکی دو سال پيش در کتابخانه ملی پاريس (بيبليوتک ناسيونال)، نسخه ای از مجلد نخست تهذيب ديدم که تاريخ آن کهنتر است و بسيار نسخه خوبی است و شايسته است که به صورت فاکسيميله منتشر شود و در چاپهای بعدی تهذيب از آن استفاده شود. اين نسخه به شماره ۶۵۹۸ عربی نگهداری می شود. نسخه ای است با حواشی و گواهی های بلاغ و سماع.
نام کتاب بر برگ نخستين چنين آمده است:
" الجزء الأول من کتاب تهذيب الأحکام في الفقه تصنيف الشيخ الأجل الأوحد العالم الواصل عماد الدين رکن الشيعة معتمد الشريعة محمد بن الحسن الطوسي قدّس الله روحه ونوّر ضريحه بمحمد وآله الطاهرين".
بر روی نسخه گواهی مالکيت کسانی و از جمله محمد بن الحسن الإسترابادي و محمد أمين الحلي آمده است که بايد آنان را شناسايی کرد.
در برگ ۱۹۸ الف آن در پايان نسخه چنين آمده است:
" تمّ الجزء الأول ويتلوه في الثاني کتاب الصلاة ...". در دنباله هم تاريخ کتابت نسخه را نوشته که نيمه شعبان ۵۶۹ق است و بعد می نويسد:
"کتبه العبد الفقير إلی رحمة الله تعالی يحيی بن أحمد بن الحسين الحلي ولي آل محمد حامداً لله ومصلياً علی رسوله وداعياً له ولجميع المؤمنين بالمغفرة والرحمة".
بنابراين نسخه اين کتابخانه نسخه ای با تاريخ ۵۶۹ق و ۶ سالی اقدم از نسخه گلپايگانی است. نسخه به نظر نخست نسخه پاکيزه ای است، اما با اين وصف نيازمند مقابله با ديگر نسخ است تا ميزان دقت آن روشن شود. به هر حال به دليل اينکه اين نسخه همراه با گواهی های بلاغ است، روشن است که ريشه در سنت روايی دارد. کاتب را هم من فرصت نکرده ام تا شناسايی کنم، شايد در طبقات آقابزرگ نامش باشد.
نکته جالب ديگر اينکه در همين کتابخانه نسخه ای است از تهذيب شيخ بدون تاريخ ولی بر اساس نسخه کهن مؤرخ ۴۳۶ق با شماره ۶۶۵۵ که بايد آن هم مورد بررسی بيشتر قرارگيرد. نسخه ۴۳۶ق طبعا نسخه اصل مؤلف نبوده، چرا که تهذيب مدتها پيش از آن نوشته و تکميل شده بوده است، ولی به هر حال نسخه ای بوده کتابت شده در زمان حيات مؤلف و آن هم احتمالا در بغداد.
دوشنبه ۱۰ ارديبهشت ۱۳۸۶ ساعت ۴:۰۰
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت