دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۴۷٫۸۵۸ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۷۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۱۲
بازدید از این یادداشت : ۱٫۷۷۶

پر بازدیدترین یادداشت ها :

  

متاسفانه محدثان كهن جز در موارد محدودي كه مي شناسيم از ذكر شيوه نامه تأليف كتابهاي حديثي خود در مقدمه و يا مؤخره كتابهاي خود اجتناب كرده اند؛ اين امر مي تواند به دليل اين باشد كه شيوه هاي آنان براي محدثان ادوار متقدم امري شناخته شده بوده است . البته از نوع برخورد ابن بابويه صدوق و يا شيخ طوسي با روايات كليني ، همين حدس تأييد مي شود . شيوه كليني در کتاب الکافی همواره يكسان نيست و به نظر مي رسد كه كليني در تأليف كتاب خود به تدريج برخي شيوه ها را مناسبتر دانسته و آنها را در كتابش بكار گرفته است :

۱- شيوه كليني در الكافي نقل كامل سند در مورد هر حديث است و گاهي نيز براي يك حديث دو سند مختلف را نقل مي كند . البته در موارد محدودي كليني متن احاديث را بدون سند و يا بدون سند كامل نقل مي كند و به اصطلاح حديث را به صورت مرسل روايت مي كند. شماري از افتادگي ها و سقط اسناد در كتاب الكافي مي تواند اثر راويان اين متن و يا به احتمال بيشتر اثر ناسخان نسخه هاي الكافي باشد .

۲- كليني گرچه در كتاب خود به ذكر همه طرق روايي يك حديث نمي پردازد و در ميان طرق مختلفي كه به يك حديث دارد و بنا بر سنت محدثان , در بسياری از موارد تنها يك طريق را ، به دلايل مختلف ، اختيار مي كند ، اما با اين وصف در بسياری از موارد هم با ارائه اسناد تركيبي و يا نقل سند كامل مجزا ( اصطلاحا حيلوله ) مي كوشد نشان دهد كه حديث طرق روايي ديگري هم داشته و در سنتهاي ديگر چگونه روايت می شده است . البته برخي از بخشهاي اسناد تركيبي وي كار خود او و برخي منقول از منابع وي است كه آنان هم فراخور خود احاديث را به صورت تركيبي روايت مي كرده اند .

۳- از مهمترين شيوه هاي روايت كليني در الكافي بهره گيري از اختصار در آغاز سند احاديث و اتكا بر اسناد احاديث قبلی است ( و عموما با تعبير : و بهذا الاسناد ) . اين امر به اين دليل است كه در بسياري موارد روشن است كه كليني چند حديث در يك موضوع را به صورت تقريبا مرتبي از يك منبع نقل مي كند و بنابراين پس از ذكر سند حديث اول , در احاديث بعدي نيازي به تكرار آغاز تكراري سند كه اشاره به منبع او مي كند , نداشته است . اختصار و يا تركيب در سند حديث مي تواند در دومين زنجيره از وسائط حديثي و يا حتي در زنجيره هاي بعدي سند ديده شود كه در مواردي از آنها اين احتمال هست که اين كار ابتكار خود كليني باشد كه با اختصار در ذكر سند و يا با ارائه اسناد تركيبي كوشيده است كه از بيشترين منابع / طرق و در عين حال با رعايت اختصار استفاده كند .

۴- شيوه مهم ديگري كه كليني در كتاب الكافي در ذكر اسناد احاديث دارد و بعدا هم توسط برخي ديگر از محدثان امامي به صورتهای ديگری مورد تبعيت قرار گرفته است ، روايت از تني چند از محدثان و نويسندگان كتب حديثي مهم و نامدار به وسائط متعدد است كه به دليل تكرار زياد احاديث روايت شده از آنان ، كليني ترجيح داده است كه براي شماري از وسائط هريك از اين محدثان تعبير " عدة من اصحابنا " را بكار برده و بدين طريق از ذكر مكرر وسائط خود در نقل از محدثان طبقه بالاتر اجتناب كند . بدين ترتيب روشن مي شود كه وي براي نقل احاديث آن دسته از محدثان ، طرق متعدد و وسائط مختلفي داشته است و تنها به يك كتاب و يك طريق روايي براي دسترسي به احاديث محدثان طبقه بالاتر خود بسنده نكرده است .

۵- در طول كتاب الكافي در مواردي مشاهده مي شود كه كليني حديثي را ، گاهي تنها متن و گاهي عين متن و سند را در ابواب ديگر كتابهاي الكافي تكرار مي كند كه البته اين موارد به ضرورت استفاده مضاعفي است كه مي توان از يك حديث و از لحاظ محتوايي در ابواب مختلف فقهي و يا اعتقادي كرد .

۶- در مواردی هم کلينی يک حديث را به صورت پاره های مجزا در ابواب مختلف نقل می کند ( به اصطلاح : تقطيع حديث ) که اين امر به دليل موضوعات متفاوتی است که برخی از احاديث بدانها پرداخته اند .

۷- كليني مانند همه محدثان ديگر از اشكال مختلف نقل حديث استفاده كرده است . البته اين امر به منابع روايي او نيز مربوط مي شود .

۸- از ويژگيهاي كتاب الكافي همچنين نقل شماري از احاديث از نوع ادبي "قرب الاسناد" است كه تنها واسطه ميان كليني و امام سه تن هستند و اين امر با توجه به عصر كليني البته قابل توجه است.

۹- كليني در كتاب الكافي گاهي در ذيل احاديث به تفسير حديث و يا توضيحي درباره آن پرداخته است . اين موارد محدود تنها شامل احاديث فقهي نيست ، بلكه شامل مباحث اعتقادي ، تاريخي و رجالي ، لغوي و استشهاد به شعر نيز مي شود ؛ مانند بيان رفع تعارض ميان دو حديث و يا يك بحث فقهي كه گاهي متضمن آراء فقهي و يا كلامي وي است . اين موارد مي تواند ما را براي شناخت بهتر شخصيت علمي و عقايد و آراء كليني ياري رساند . در اين ميان كليني گاهي به نقل آراء و فتاوي فقهي محدثان عصر حضور امامان مانند زرارة بن اعين، يونس بن عبدالرحمان، ابن ابي عمير و فضل بن شاذان مي پردازد .

۱۰- كليني گاه در كتاب الكافي به روايت ديگر يك حديث كه مشتمل بر برخي اختلافات در متن حديث بوده ، اشاره مي كند .


بدين ترتيب كتاب الكافي صرفا يك كتاب جامع احاديث و بدون در نظر گرفتن ملاكهاي نقل حديث نيست ، بلكه كليني در اين كتاب مشخصا به گزينش و تركيب اسناد و متون حديثي دست زده و كوشيده كه با تبويب منظم احاديث و بر اساس مباني فقهي و عقيدتي خود ، مواد لازم براي فقه و عقايد شيعيان امامي را فراهم كند . به همين دليل از انبوهي كتابهاي حديثي كه در اختيار وي در طول سالهاي تدوين و گردآوري كتاب در ايران و عراق بوده ، کلينی تنها بر شماري از كتابها ، اسناد و طرق و بالاخره متون حديثي تكيه كرده و خواسته با استفاده از شيوه تركيب اسناد و گاهي ارائه متون مشابه و گردآوري احاديث با مدلولهاي متعارض و مهمتر از همه تبويب احاديث، زمينه لازم را براي شناخت حكم شرعي ارائه داده باشد .
چهارشنبه ۲۲ فروردين ۱۳۸۶ ساعت ۱۰:۴۱
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت