آرشیو
دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۵۵۳٫۲۳۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۳۰ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۴۶۲
بازدید از این یادداشت : ۳۷

پر بازدیدترین یادداشت ها :


نجاشي در رجال درباره ابو تمام، شاعر معروف عرب می نويسد: "حبيب بن أوس أبو تمام الطائي كان إماميا ، وله شعر في أهل البيت [ عليهم‌السلام ] كثير. وذكر أحمد بن الحسين رحمه‌الله أنه رأى نسخة عتيقة ـ قال : لعلها كتبت في أيامه أو قريبا منه ـ وفيها قصيدة يذكر فيها الائمة [ عليهم‌السلام ] حتى انتهى إلى أبي جعفر الثاني عليه‌السلام ، لانه توفى في أيامه. وقال الجاحظ في كتاب الحيوان : وحدثني أبو تمام الطائي ، وكان من رؤساء الرافضة. له كتاب الحماسة ، وكتاب مختار شعر القبائل. أخبرنا أبو أحمد عبد السلام بن الحسين البصري."

در تمايلات شيعی ابو تمام ترديدی نيست. با اين همه روشن است که تشيع او را بايستی در چارچوب کلی فرهنگ عمومی دوران عباسی و جايگاه وی به عنوان يک شاعر فهميد و نبايد از او توقعی که از يک متکلم شيعی و امامی در آن زمان وجود دارد داشت. گواهی نجاشي روشن است. ابو تمام نه تنها درباره اهل بيت اشعاری سروده بلکه ابن غضائري نسخه کهنی از دوران ابوتمام و يا عصر نزديک به او را ديده بود که در ضمن آن شاعر قصيده ای دارد که در آن نام امامان شيعه را ذکر کرده بوده تا امام جواد (ع). ابو تمام در زمان حيات امام جواد درگذشت و بنابراين متعرض ساير امامان نشده. اين شعر خود نشانی است مهم بر اعتقاد او به مذهب امامی. اينکه ريشه تشيع او به کجا بر می گردد البته بر ما روشن نيست. منتهی گزارش نجاشي و ابن غضائري هر دو بسيار مهم است. از اين قصيده مورد نظر متأسفانه امروزه نشانی در دست نيست (قصيده ميميه ای که ابن شهرآشوب در مناقب نقل کرده و در نسخه های ديوان و شروحش هم موجود نيست نبايد اصيل باشد. در آن نام امامان دوازده گانه ذکر شده که مناسب زندگی ابو تمام نيست. برخی از نويسندگان ترديد در قصيده نقل شده به وسيله ابن شهرآشوب را دليلی بر نادرست بودن گزارش ابن غضائري دانسته اند. در حالی که برخلاف گفته آقای دکتر آذرنوش در مدخل ابو تمام در دائرة المعارف بزرگ اسلامی ربطی ميان اين دو نيست). شعر ابو تمام به وسيله ابوبکر صولي فراهم آمد. ديگران هم البته نسخه هایی از شعر او فراهم کرده (مانند علي بن حمزة الأصفهاني) و يا در اختيار داشته اند. اگر اين قطعه شعر که ابن غضائري از آن ياد می کند در نسخه های موجود از ديوان ابو تمام و يا شروح مختلفش آنچه امروزه در اختيار است موجود نيست دليل بر اين نمی شود تا گزارش ابن غضائري را نادرست بدانيم. ابن غضائري اشاره ای به ديوان نمی کند. شايد اين قطعه شعر در يکی ديگر از آثار ابو تمام و يا در مجموعه ای متفاوت از اشعار او نقل شده بوده. ابوبکر صولي اگر آن را در کتاب اخبار ابی تمام و يا در دیوان و شرح ديوان ذکر نکرده شايد دلیلی خاص داشته است. همو در کتاب اخبار ابو تمام اشاره ای به مذهب شيعی و يا امامی ابو تمام ندارد اما باز هم اين دليلی بر نفی و رد گفته نجاشي نمی شود. نسخه های موجود ديوان ابو تمام آنچه امروز موجودند کهنه نيستند و با هم اختلافاتی دارند. بنابراين معلوم است که اتفاق نظری درباره همه اشعار او از آغاز وجود نداشته. در عبارت نجاشي يک مشکل ديگر هم ديده می شود: لانه توفى في أيامه. اگر منظور نجاشي اين است که ابو تمام در زمان امامت امام جواد درگذشت البته اين سخن نادرست است. ابو تمام سال ۲۳۱ ق درگذشت و سال ها بعد از آغاز امامت امام هادی (ع). منتهی می توان گفت که آن قصيده را ابو تمام سال ها قبل از آغاز امامت امام هادی سروده بوده است.

نجاشي علاوه بر اين از الحيوان جاحظ نقل می کند. در آنجا بنابر گزارش نجاشي، جاحظ ابو تمام را از رؤسای رافضه بر شمرده است. اين مطلب در نسخه چاپ شده الحيوان ديده نمی شود. اما اين دليل نمی شود گفته نجاشي را رد کنيم. نسخه هایی که الحيوان بر اساس آنها منتشر شده همگی متأخرند. تازه در آنها جاهایی افتادگی هم ديده می شود. به نظر من بايد از نو همه نسخه های الحيوان مورد بازرسی قرار گيرند. شايد به دلائلی اين تکه از چاپ افتاده است. نجاشي به هرحال به نسخه ای کهن از کتاب دسترسی داشته و قول او در اين زمينه حجت است و در آن ترديد نمی توان کرد.

در چاپ خياط از ديوان ابو تمام (و همچنين دست کم در نسخه ليدن از آن) قصيده ای هست که در آن ابو تمام از غدير هم سخن می گويد (قصيده ای با اين مطلع: أظبية حيث استثيب الکثب والعفر). اين قصيده در برخی چاپ ها و يا شروح قديم ديوان ابو تمام نيامده. اينکه دقيقا چه اتفاقی افتاده بايد مورد بررسی قرار گيرد. بعيد نيست برخی نسخه ها و چاپ ها مورد تحريف قرار گرفته. اما هر چه هست روشن است که اين قصيده اصلی دارد و اگر حتی ابوبکر صولي آن را اصلا نقل نکرده بوده باز ضرری به اصالت آن نمی زند. چرا که ممکن است اين قصيده در يکی از نسخه های متفاوت از اشعار ابو تمام نقل شده بوده. در اين قصيده ابو تمام آشکارا اعتقاد شيعی و بل امامی خود را آشکار می کند و می گويد:

و "يوم الغدير " استوضح الحق أهله * بضحيآء لا فيها حجاب ولا ستر
أقام رسول الله يدعوهم بها * ليقربهم عرف وينآهم نكر
يمد بضبعيه ويعلم أنه * ولي ومولاكم فهل لكم خبر؟!
يروح ويغدو بالبيان لمعشر * يروح يهم غمر ويغدو بهم غمر
فكان لهم جهر بإثبات حقه * وكان لهم في بزهم حقه جهر
أثم جعلتم حظه حد مرهف * من البيض يوما حظ صاحبه القبر

در قصيده ای با مطلع: عَسَى وَطَنٌ يَدْنُو بهِمْ ولَعَلَّما ابو تمام می گويد:
فلَوْ صَحَّ قَوْلُ الجَعْفَريَّة في الذي تنصُّ من الإلهامِ خلناك مُلهما. اين بيت در زمينه و قصيده ای که سروده و گفته شده دلالتی بر رد اعتقاد و ديدگاه اماميه درباره امامت ندارد.

ابو تمام شاعری بر مذهب و يا گرايش اماميه بوده است.
دوشنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۸ ساعت ۷:۲۵
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت