دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۷۶٫۰۹۲ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۸۲ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۸۶
بازدید از این یادداشت : ۲۵

پر بازدیدترین یادداشت ها :
تاکنون چند یادداشت در نقد این کتاب نوشته ام. حال که صفحات پایانی این کتاب را می خوانم به نظرم رسید دو سه نکته را در کلیت درباره این کتاب اینجا تذکر دهم: نخست اینکه محتوا و ساختار کتاب نشان می دهد که مطالب این کتاب ارتباطی با عنوان آن ندارد. البته از دیدگاه نویسنده تفکر اصلاح دین ریشه در آیین باب دارد و شاید به همین سبب از دیدگاه او ساختار کتاب کاملا هم مناسب عنوان آن است اما خوب این نشان می دهد که نویسنده ما اگر خوب منابع بابی را می شناسد اما متأسفانه اطلاع چندانی از تاریخ و ادبیات و گفتمان اصلاح دینی در ایران و جهان اسلام ندارد. همینکه در این کتاب اصلاح دینی از سده هجدهم و سوابق آن در سده نوزدهم مورد بحث قرار نگرفته و فی المثل به شخصیت هایی مانند طهطاوی و شاگردان عرب او و تأثیرات آنان در اندیشه اصلاح دینی در ایران توجه نشده، همینکه اصلا فصلی در آغاز کتاب به جمال الدین اسدآبادی و محمد عبده و یا اصلاح طلبان ایرانی پیشا مشروطه که تحت تأثیر فضای اصلاحی جهان عرب، عثمانی و با الهام گرفتن از کلیت تمدن جدید و تلاش برای آشتی دادن میان اسلام و تمدن جدید به اصلاحات دینی و سیاسی و اجتماعی می اندیشیدند پرداخته نشده همه و همه نشان می دهد که نویسنده درکی از گفتمان و تاریخ اصلاح دینی ندارد. برای نویسنده ما اصلاح دین از علی محمد باب آغاز می شود و هر کس در ایران از اصلاح دین سخن گفته لاجرم بابی و ازلی است و لو اینکه دهها کتاب و مقاله هم در تأیید اسلامیت خود نوشته باشد، مهم نیست، او اصلاح طلب است و لاجرم بابی و ازلی است و در همه این نوشته ها نهان کاری پیشه کرده است. خوب با این توضیحات گمان نمی کنم لازم باشد این نکته را تذکر دهم که با این حساب معلوم است که نویسنده ما شناختش از تاریخ سده نوزدهم ایران و عتبات چقدر ناقص است و بدتر از آن چقدر شناختش از گفتمان های دینی و مذهبی این دوران و از آن جمله اندیشه های شیخیه و اخباریان و اصولیان ناقص و ناچیز است. از آن بدتر با این تحلیلی که در سرتاسر کتاب از مذهب علی محمد باب به دست می دهد معلوم است که چقدر شناختش از باب و بابیه و ازلیه ناقص است. نویسنده ما علاوه بر اینها اصلا درک درستی از مشروطه ندارد و نمی داند در فقدان درکی استوار از گفتمان و یا گفتمان های مشروطیت فروکاستن همه آن نهضت عظیم و گسترده به فعالیت چند تن بابی و ازلی چقدر تازه اگر خوشبینانه نگاه کنیم ساده لوحانه است. به واقع آیا نویسنده ما همه مقدمات مشروطیت را تنها به علی محمد باب فرو می کاهد؟ آیا خودش هم به نوشته اش و تحلیلش باور دارد؟ نویسنده ما چقدر اصلا از سهم عناصر مختلف فکری و اجتماعی که به مشروطیت انجامید اطلاع دارد؟ به طور نمونه سهم علما در مشروطیت چه بود؟ سهم آخوند خراسانی، آن عالم روشن بین و آگاه چه بود؟ سهم میرزای نائینی، آن فقیه بی همتای اصولی و استاد مجتهدان چه بود؟ سهم آن همه دقت ورزی های تئوریک که عالمان و روشنفکران و اصلاح طلبان در فاصله چهل پنجاه سال قبل از مشروطه ارائه دادند چه بود؟ نویسنده ما نه با تصریح بل با نشان دادن قرائنی پوچ می خواهد به خواننده چنین القا کند که آخوند خراسانی در نجف تحت تأثیر گروهی ازلی مشرب و از همه بیشتر خرقانی که او را رسما ازلی می داند قرار گرفت و مشروطه دستپخت ازلیان است. آیا به نظر شما این گونه برداشت ها و تفاسیر را می توان سالم تلقی کرد؟ شما ممکن است گفتمان های اصلاح دین را نپسندید. اما اجازه ندارید آنها را تحریف کنید و با اتهام زنی کارتان را پیش ببرید. خوشمزه اینجاست که نویسنده که معلوم است تنها تفسیر خاصی از دین و اندیشه دینی را می پسندد ( و در نوشته های دیگرش درباره میرزای اصفهانی و شیخ محمود حلبی از آنها پرده برداری کرده) از یکسو اندیشه اصلاح را یکسره اندیشه ای متکی بر بابیت و ازلی گری می پندارد و از دیگر سو وقتی کفگیرش به ته دیگ می خورد و چیزی برای گفتن ندارد به یکباره سراغ اتهام زنی دیگری می رود و نمایندگان فکر اصلاح دین را در ایران متأثر از محمد بن عبد الوهاب و وهابیت می پندارد. چطور ممکن است کسی هم بابی باشد و هم وهابی؟ شعور خواننده را به بازی نگیرید لطفا... نه سید جمال بابی بود و نه وهابی. به شرح ایضا شیخ هادی نجم آبادی و سید اسد الله خرقانی و شریعت سنگلجی. آنها عالمان برجسته ای بودند که با درکی که از دین داشتند و با توجه به ارزیابی شان از علل و اسباب انحطاط فکر دینی و با اجتهاداتی که گاه غلط بود و گاه درست اندیشه هایی را در رابطه با اصلاح دینی پیشنهاد کردند. برای اختلاف نظر و دیدگاه احترام قائل شویم و به اتهام زنی ها پایین دهیم...

نقد فکر و اندیشه دینی و اجتماعی سید جمال ها و شیخ هادی ها و اسد الله خرقانی ها و شریعت سنگلجی ها و هبه الدین شهرستانی ها و شیخ محمد خالصی ها و غیره و غیره نیازمند دانش فقهی و اصولی و کلامی و حدیثی و تفسیری و سیاسی و اجتماعی است. کار نویسنده ای در مرتبه نویسنده ما نیست. با اتهامات و بابی خواندن این و وهابی خواندن آن دیگری راه به جایی نمی بریم. برای درک اندیشه های این شخصیت ها شرط اول آن است که افق دیدتان را همچون همان ها بالاتر ببرید. آنها افقشان از این سطوح بسیار بالاتر بوده است، والحمد لله اولا و‌آخرا.
پنجشنبه ۱۱ مرداد ۱۳۹۷ ساعت ۹:۱۹
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت