دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۸۹٫۷۴۳ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۶۷ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۲۲۳
بازدید از این یادداشت : ۶۶

پر بازدیدترین یادداشت ها :



در یک دهه اخیر به ویژه عده ای از دلبستگان به مأثورات روایی که نقدهای ناقدان رجالی و متخصصان در حوزه حدیث را چه در سنت دانش رجال و چه در تحقیقات جدید نمی پسندند و آن را برای جذب حداکثری احادیث در هاضمه عقیده و فقه شیعی چالشی جدی می بینند به شیوه ای جدید دست زده و با تحریف معنا و مفهوم دانش رجال و یا تهی کردن آن از درون می کوشند نقدهای رجالی را کم رنگ و بل بی اثر کنند. توسعه منابع داوری های رجالی درست است که در مقابل گرایش اصولی علامه حلی خیلی زود در میان طیفی از دلبستگان به اخبار حتی از پیش از دوران اخباری گری امین استرابادی آغاز شد اما تحت تأثیر فشار بحث ها و جدل های اخباری و اصولی به ویژه در عصر وحید بهبهانی و مکتب او بود که راهکارهایی پیشنهاد شد تا بتوان بر اساس معیارهای جدیدی بخش بزرگتری از اخبار کتاب های حدیثی را از گزند تأثیرات نقدهای قدمایی خارج کرد. با این وصف آنچه وحید بهبهانی و مکتب او را به این شیوه های جانشین انگیزه می داد نه جستجو برای یافتن راهی برای داخل کردن احادیث غیر فقهی و غالیانه شیعی در هاضمه دکترین تشیع بود بلکه یافتن راهی بود برای تطبیق دادن طریقه قدما با طریقه متأخرین در نقد حدیث و انواع آن. طبعا تنها بر اساس داوری های رجالی نجاشی و طوسی و اینک ابن غضائری اگر طریقه متأخرین مبنا قرار می گرفت بسیاری از احادیث در جایگاه ضعیف و یا نهایتا مؤثق قرار می گرفت (کما اینکه علامه مجلسی در مرآه العقول چنین کرد) و عملا استناد به بسیاری از احادیث در ادله فقهی و استنباطات مشکل می نمود. مرحوم آقای خویی و دیگر نمایندگان مکتب نجف هم با اینکه بر این شیوه ریاضی گونه در نقد حدیث تکیه بسیار دارند اما همانطور که می دانیم در نهایت ناچار به داخل کردن شماری از مبانی جدید برای توسیع دامنه توثیقات بودند (گرچه مرحوم آقای خویی در اواخر عمر بسیاری از آن موارد را کنار گذاشت، مانند توثیق روات کامل الزیارات). در همین مکتب با این وصف شیوه طریقه متأخرین در نهایت با توجه به مبانی رجالی آن و نیز اینکه شهرت فتوایی (و حتی روایی) جابر از ضعف سند نیست و اینکه تجمیع ظنون در جایی که خود ظن غیر معتبر است چاره کار نیست عملا راه را برای نقد بیشتر احادیث در مقام استنباطات فقهی چه در مقام صدور و یا دلالت باز کرد. نتیجه این شد که یا باید فقه بر عمومات و همچنین اصول عملیه بنا شود و یا به راه فتاوی احتیاطی پیش رود.

این ها همه، گروهی از فقیهان را بدین واداشت که یا شیوه انسدادی پیشه گیرند و تجمیع ظنون در فقه، و یا اینکه در مقابل به توسعه مبانی توثیق رجالی بیاندیشند. حال در این میان عده ای که دلمشغولی بیشتری نسبت به احادیث اعتقادی دارند به ویژه در سال های اخیر با استناد به شماری از مطالب استحسانی و ذوقی و حتی نوعی اجتهاد در مقابل نصوص قدما در تضعیفات، راه هایی را جستجو می کنند تا به اصطلاح پادزهری برای تضعیفات قدمایی پیدا کنند. از این جماعت کسی را دیدم که حتی نجاشی را متهم به تأثرپذیری از اهل سنت در نقد روات شیعی می کند (؟؟؟). بدین وسیله مثلا از سوی برخی از محققین تلاش می شود غلو در کتاب های علم رجال را با تفسیرهای مختلفی نه غلو در اعتقادات و به عنوان اشاره به غلات و مفوضه بل به اموری دیگر مانند غلو سیاسی و یا از این قبیل تقلیل دهند تا راهی برای پذیرش احادیث شماری از راویان مانند سهل بن زیاد آدمی فراهم شود. عالمی دیگر می کوشد از طریق شیوه تعویض اسانید راه چاره ای برای ضعف روات اسانید پیدا کند. دانشمند محترم دیگری از طریق ارائه این فکر که احادیث کتاب های منابع کتب اربعه همه از کتب مشهور طائفه بوده و لاجرم نیازی به نقد و داوری های رجالی قدمایی ندارد می خواهد چاره ای برای این مشکل یابد. یا با طرح این دیدگاه که نقدهای امثال ابن غضائری و حتی نجاشی غیر معتبر است چرا که مبتنی بر استنباطات اجتهادی و نه حسی است. این ها همه راه هایی است برای غیر معتبر جلوه دادن و یا دست کم بی تأثیر کردن نقدهای رجالی قدما.

در همه این شیوه ها یک امر ساده نادیده گرفته می شود و آن اینکه نجاشی و طوسی و امثال آن دو آنچه در نقد و تضعیف و یا توثیق رجال نوشته اند ناظر به همان کتاب های حدیثی طائفه بوده که آنان در اختیار داشته و در کتاب های حدیثی ما نقل شده است. آن نقدها بی سبب و بدون هدف نوشته نمی شد و ناظر بود به همان کتاب های حدیثی. در واقع به تعبیر دیگر آنها به خوبی می فهمیدند اگر به طور نمونه مفضل جعفی را نقد می کنند این یعنی نقد احادیث او که در کتاب های مشهور حدیث امامیه نقل شده و الا چه فایده ای بود در نقد و نقل آن داوری ها؟ وانگهی خود شیخ در آثار حدیثی و فقهی اش از همین نقدها بهره گرفته و آنجا که لازم می دید از همین نوع داوری ها در رد احادیث بهره می گرفت.

باری درست است که در طریقه قدمایی نقد حدیث، تنها به داوری های رجالی بسنده نمی شد و به شهرت روایی و منبع واسطه در نقل حدیث و شهرت کتاب و نسخه هم عنایت می شد، اما آیا این نکته مبرر این است که کسی نجاشی را متهم کند که تحت تأثیر اهل سنت راویان حدیث شیعی را غالی و ضعیف می شمرده و آنان را جرح می کرده است؟ روشن است که این سخن قابل پذیرش نیست و دست کم از نقطه نظر بحث تاریخی که ما بدان توجه داریم مردود است.
سه شنبه ۸ اسفند ۱۳۹۶ ساعت ۹:۱۸
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت