دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۷۱٫۴۳۴ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۶۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۹۷۶
بازدید از این یادداشت : ۳۰

پر بازدیدترین یادداشت ها :
پيشگفتار فارسی
کتاب در دست، چاپ نسخه برگردان نسخه ای خطی است از کتاب شرح مقدمة الکلام که اصل آن در مجموعه عاطف افندی در کتابخانه سليمانيه استانبول نگهداری می شود. اين نسخه نفيس و کهنسال شرحی است از عالمی امامی از حلب در سده ششم قمری بر مقدمه شيخ طوسی در علم کلام که می دانيم خود از آثار بسيار ارزشمند شيخ است. اين رساله کوتاه شيخ طوسی، موسوم به مقدمة في المدخل الی علم الکلام درباره مصطلحات متکلمان و خاصه مباحث آنان در رابطه با مسائل لطيف و از آن جمله حقيقت وجود و اعراض و صفات و افعال است. اهميت اين کتاب برای آموزش و تعليم و تعلم و بحث در مجالس درس تا آنجا بوده که نه تنها خود شيخ طوسی بعدا دست کم يک شرح بر آن نگاشت، بلکه چندين شرح بر اين کتاب تاکنون شناسايی شده که از آن جمله است شرحی مفقود از قطب الدين راوندی، موسوم به جواهر الکلام في شرح مقدمة الکلام. در مورد شرح حاضر که نسخه ظاهراً منحصر به فرد آن بدين ترتيب در اختيار قرار می گيرد، در منابع امامی نه تنها يادی نشده، بلکه حتی نويسنده و گزارنده اين متن نيز برای منابع امامی شناخته نيست. نسخه اين کتاب ضمن مجموعه ای است شامل دو کتاب (کتاب دوم: الملخص في الجدل تأليف ابو اسحاق شيرازی، فقيه و اصولی معروف شافعی مذهب).
بنابر گزارش منذری در کتاب التکملة لوفيات النقلة (۱/۷۲، شماره ۵)، ولادت نويسنده حدود سال ۵۲۰ ق در دمشق و محل نشو و نمای او حلب بوده و در قاهره نيز در سن حدود ۶۲ سالگی به خاک رفته است. منذری اطلاع ديگری درباره اين دانشمند ارائه نمی دهد؛ تنها از طريق تطبيق نام و نسب و لقب است که اتحاد اين دو تن، يعنی دانشمند يادشده در کتاب تکملة منذری و شارح المقدمة (آنطور که نامش در آغاز نسخه آمده) را می توان دريافت. می دانيم که در سده ششم، حلب از مراکز اصلی تشيع به شمار می آمده است. در اين دوران توجه به آثار شيخ طوسی در ميان شيعيان حلب از سوی ديگر شواهد کاملا تأييد شده است. با اين وصف متأسفانه اطلاعات منذری به قدری اندک است که نمی تواند ما را به شناخت استادان اين دانشمند و سنتی که بدان تعلق داشته است، رهنمون کند. همين اطلاعات در کتاب تاريخ الاسلام ذهبی هم (ذيل حوادث سال ۵۸۲ ق، ج ۱۲/ص ۷۵۱) تکرار شده است. اما نکته مهم در کتاب ذهبی که برای شناخت بهتر نويسنده کارگشاست اين است که وی اضافه می کند او نيای "الشريف عز الدين الحافظ" بوده؛ يعنی نويسنده کتاب صلة التکملة لوفيات النقلة که در سالهای اخير به کوشش بشار عواد معروف در دو جلد و از سوی دار الغرب الاسلامی (۱۴۲۸ ق/۲۰۰۷ م)، به چاپ رسيده است. نويسنده صلة درباره نيايش در اين کتاب چنين می نويسد: " ...وابوه ابو القاسم عبدالرحمان کان أحد الفضلاء المشهورين وله تصانيف حسنة وطريقة جميلة وأقرأ العربية والأصول وغيرهما مدة وأنتفع به" (۲/ ۵۵۹؛ در ضمن شرح حال پدرش). بنابراين همينک می دانيم که نويسنده شرح المقدمة از فضلای مشهور بوده و تأليفات نيکويی داشته است. او مدتی عربيت و اصول (مقصود بايد علم کلام باشد و شايد هم تنها اصول فقه) تدريس می کرده و شاگردانی هم داشته است.
شرح المقدمة از نقطه نظر آشنايی با تاريخ تحولات علم کلام در ميان اماميه بسيار ارزشمند است. اين کتاب در دورانی نوشته شده که ما اطلاعات زيادی از تحولات کلامی متکلمان امامی آن دوران نداريم و تنها نمونه های محدودی از آثار کلامی از آن زمان باقی مانده است. در اين دوره کلام امامی به تدريج وارد مرحله جديدی شد که در آن سيطره کلامی شريف مرتضی بر کلام امامی ضعيف شد و متکلمان امامی با مکتب کلامی معتزلی ابو الحسين بصری و محمود الملاحمی آشنايی يافتند. سعی شارح البته اين است که در حدود متن مقدمة، به شرح و تفسير مباحث کلامی بپردازد. از کتاب پيداست که نويسنده دانشمندی آشنا به مباحث کلامی و جزييات مسائل است. تفصيل مطالب را درباره شيخ طوسی، آثار کلامی او و نيز اهميت کلامی اين شرح و هويت نويسنده آن در مقدمه انگليسی کتاب ارائه کرده ايم. علاوه بر اين، تصحيحی منقّح از متن المقدمه طوسی را به همراه مجموعه ای از حواشی توضيحی که هويت نويسنده آن معلوم نيست در اين چاپ در اختيار قرار داده ايم.
دوشنبه ۱۳ شهريور ۱۳۹۶ ساعت ۸:۳۲
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت