دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۷۰٫۷۸۷ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۶۰۶ نفر
تعداد یادداشت ها : ۹۷۳
بازدید از این یادداشت : ۱۱۳

پر بازدیدترین یادداشت ها :


در تمام تاریخ فکری و فرهنگی تشیع امامی قبل از دوره صفوی نمونه های عالمانی که تمایلات عرفانی و یا صوفیانه از خود نشان می دادند به تعداد عدد انگشتان یک دست هم نمی رسد. ابن طاووس تمایلاتی کم و بیش متمایل به این نوع تفکرات داشته است. سید حیدر آملی رسماً هوادار ابن عربی است و فقیه برجسته ای مانند ابن فهد حلی تمایلات آشکار عرفانی و دعاوی خاصی در این زمینه داشته که البته آثارش در گرایشات برخی شاگردان او که بعدها منشأ پیدایش مکاتب و باورهایی در زمینه فرقه های صوفیانه با گرایشات آخر الزمانی شدند دیده می شود. کمی دیرتر ابن ابی جمهور به عرفان ابن عربی دلبستگی پیدا کرد. با این وصف تنها در دوره صفوی بود که تمایل به انواعی از تصوف شیعی در میان عالمانی مانند پدر علامه مجلسی و یا دلبستگی به ابن عربی در کسانی مانند ملا صدرا و دامادش فیض کاشانی به شکل گسترده تری شکل گرفت و به منصه ظهور پیوست. تصوف ذهبیه در پایان دوران صفوی و بعد از آن نخستین پیوندهای جدی را بین تصوف و تشیع رقم زد و در نهایت در طول دوران قاجار طرق مختلف صوفیانه شیعی از میان شعب سنت های قدیمی تر جوشید و البته منجر به ظهور واکنش هایی و گاه تند از سوی علمای شیعه و عمدتا اصولیان بر علیه آنان نیز شد.
موج تازه اقبال به ابن عربی درست از مکتب اصفهان از دوران ملا علی نوری و پیش از او آقا محمد بیدآبادی آغاز شد و تدریس فصوص و تمهید القواعد و مصباح ابن فناری به تدریج در میان طیفی از نمایندگان مکتب اصفهان و بعد در مکتب طهران رقم خورد که تا به امروز ادامه دارد. در کنار این جریان مکتب عرفانی منتسب به سید علی شوشتری را می شناسیم که دست کم یک طیف قوی در آن همچون خط سید احمد کربلایی و شاگردان او به عرفان ابن عربی دلبستگی داشته اند. ارتباط شماری از کسانی که نام بردیم با طریقه ذهبیه بر اساس اسناد و اطلاعاتی مسلم است. در این میان فی المثل به سید مهدی بحر العلوم نوشته های اخلاقی و عارفانه ای نسبت داده می شود و از ارتباط او با آقا محمد بیدآبادی سخن می رود.
طریقه دیگری که گفته می شود با طریقه ملا حسینقلی همدانی و سنت سید علی شوشتری متفاوت بوده طریقه ملا فتحعلی سلطان‌آبادی است که برخی میرزا مهدی اصفهانی را با سنت او بیشتر مرتبط می دانند تا با طریقه سید احمد کربلایی. به هرحال در فاصله سده نوزدهم تا قرن بیستم شاهد اوج گیری گرایش به مراقبه و عرفان و توجه به دستورات اخلاقی و عرفانی و اقبال به التزام به ذکر گویی و چله نشینی های صوفیانه در نجف و در میان شیعیان هستیم.

از زمان سید علی قاضی طباطبایی در نجف اقبال به مکتبی عرفانی و اخلاقی شدت گرفت که نسب به مکتب سید علی شوشتری می برد. او چند نسل مختلف را تربیت کرد که آخرین آنها سید عبد الکریم کشمیری بود که من به مناسبت ارتباط خانوادگی چند سالی از محضرش بهره مند بودم و نکته هایی را از او در زمینه این سنت ها و سابقه تاریخی آن در نجف و کربلا و سایر عتبات عراق یادداشت کرده ام. در سال های بعد از انقلاب ابتدا به شکل محدود و در بیست سال اخیر به صورت روزافزونی اقبال به این سنت ها و خاصه سنت سید علی قاضی و شاگردان او شدت گرفت و عده ای به عنوان نمایندگان این سنت معرفی شده اند. البته در کنار دلبستگان به این سنت عالمان دیگری مانند شیخ حسنعلی نخودکی و یا برخی نمایندگان مکتب معارفی مشهد هم به عنوان عالمان اخلاق و مراقبت مورد اقبال و توجه بوده اند. در سال های اخیر موج این اقبال به کتاب و ادبیات مکتوب هم کشیده شد و بی اغراق صدها کتاب درباره نمایندگان راستین و یا دروغین و ادعایی این سنت ها نوشته شد و حکایات و روایات مختلفی نقل و یا پرداخته شد. در این میان هم عده ای تلاش کردند بر لیست عالمان این سنت ها بیافزایند و یا مانند مورد سید حسن ابطحی در صدد آن برآمدند تا سنت هایی موازی را در تبار مشایخ خود عنوان و تبلیغ کنند.

اقبال به این سنت های اخلاقی، مکاشفه ای و مراقبه ای و عنوان کردن تعالیم و توصیه های اخلاقی تحت عنوان آموزه های معلمان اخلاق و نقل طیفی از کرامات اشخاصی در این سنت با عنوان اولیاء الله قشر وسیعتری را در ده بیست سال اخیر به خود جذب کرده و حتی بسیاری از اهل منبر را بدان علاقمند کرده است و طبعا همین موجبات گسترش روی ادبیات شفاهی و نقل حکایات تازه و کشفیات جدید هم می شود و بر ادبیات مکتوب هم طبعاً می افزاید. البته این تنها به نقل از گذشتگان محدود نمی شود بلکه سنت مکتب معلمان اخلاق و ظهور چهره های نو در آن همچنان ادامه دارد. این طبعاً در تمام این سال ها همراه بوده است با اقبال بخش دیگری از جامعه به انواع دیگر سنت های عرفانی و صوفیانه که قشرهای اجتماعی متفاوتی را نمایندگی می کنند.
بررسی و مطالعه علل و آثار اجتماعی و دینی و سیاسی ظهور این سنت ها و ادبیات وابسته به طیف های مختلف آنها امری است ضروری و به ویژه مطالعه نسبت ظهور این گرایش ها در سال های اخیر با مسائل دانش و دین و قدرت. از آن مهمتر تأثیرات این قبیل گرایشات است بر دیانت و اخلاق عامه مردم و یا طبقات مختلف خواص و تأثیرات آن بر انواع مختلف ادبیات مکتوب و شفاهی دینی. چنین مطالعاتی موارد جالب توجهی را از تحولات سپهر فکر دینی در جوامع شیعی در فاصله پنجاه سال اخیر نشان خواهد داد.
پنجشنبه ۷ ارديبهشت ۱۳۹۶ ساعت ۹:۲۱
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت