آخرین نوشته ها
دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۴۸۶٫۹۱۸ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۹۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۴۰۴
بازدید از این یادداشت : ۸۷۹

پر بازدیدترین یادداشت ها :
درباره امالي شیخ طوسی و روایت آن در سنت های مختلف روایی قبلاً مقاله ای از نویسنده این سطور در همین سایت منتشر شد. درباره نحوه گردآوری امالی ها در حدیث هم قبلاً مطلبی ارائه گردید. امالي شیخ طوسی مانند بیشتر امالی های حدیثی در سنت محدثان خود بر اساس امالي هایی گردآمد که قبلاً توسط محدثان دیگری تنظیم شده بود. بخشی از این کتاب بر اساس امالي های شیخ مفید و شیخ صدوق است. قسمت بسیار مهم کتاب هم بر اساس امالي ابو المفضل شيباني است که خوشبختانه از این طریق به دست ما رسیده است. قسمتی از امالي شیخ طوسی بر اساس مجموعه های احادیثی است که شیخ از استادان شیعی خود در اختیار داشته و دفترهایی که از آنان در ثبت خود داشته است. بخش بسیار مهم دیگر آن مجموعه ای است از احادیثی که او از مشایخ سنی مذهب خود در بغداد در ثبت خود داشته است. بنابر همان سنت شماری از آن مشایخ خود صاحب مجالسی در حدیث بوده اند و از آنها امالی هایی در اختیار شیخ قرار داشته است. شیخ از آن امالی ها و یا اجزای دیگر حدیثی روایاتی را متناسب با موضوعات مورد علاقه اش و عمدتاً در موضوعات شیعی در کتاب امالي خود دستچین کرده است. جالب این است که از این امالي ها و یا اجزای حدیثی که بر پایه تخریجات و انتقاء های حدیثی مشایخ سنی مذهب شیخ بوده در منابع سنی سخن رفته (مانند امالی های هلال حفّار و یا ابن ابي الفوارس و برخی دیگر) و حتی از برخی از آنها تکه هایی باقی مانده؛ به ویژه در مجموعه های مدرسه عمریه در ظاهریه دمشق. به هر حال امالي شیخ نه تنها برای حدیث شیعی اهمیت دارد بلکه برای بازیابی متن های حدیث محدثان سنی هم کمال اهمیت را دارد. شیخ در امالي معمولاً برای احادیث شیعی بخش هایی را نقل کرده که جنبه های فقهی و کلامی نداشته و بدین ترتیب در آثار دیگرش جایی برای نقل آنها نمی دیده است. همین شیوه در امالي های شیخ مفید و شیخ صدوق هم دیده می شود. تردیدی نیست که علاوه بر ابو المفضل شیباني بسیاری دیگر از مشایخ حدیثی شیعی امامی در بغداد در فاصله شیخ صدوق تا شیخ طوسی مجالسی حدیثی برای گردآوری امالی هایی در حدیث داشته اند. این سنت بعداً در نجف و خصوصاً در ری و خراسان در میان امامیه پی گرفته شد و ما امالی های متعددی از این دوران می شناسیم که در نوشته بعدی به آنها اشاره خواهیم داشت. از برخی از این امالی ها نقل هایی در منابع باقی مانده که نویسنده این سطور این نقل ها را در چند نوشته بعدی عیناً بر اساس منابع موجود ارائه و بازسازی خواهد کرد. ما در اینجا با ارائه لیست مجالس شیخ طوسی در طول کتاب امالي (بر اساس چاپ قم) به منابع و سرچشمه های احادیث هر مجلس می پردازیم و در قسمت دوم این مقاله که بعد از این منتشر می شود به آن امالی ها و منابع به صورت مفصلتری خواهیم پرداخت. از متن امالي شیخ کتاب ها، دفترها، نسخه ها و اجزای متعددی در حدیث قابل بازیابی است که تنها از آنها نامی در منابع شناخته بود.

۱- از ص ۳ مجلس اول: شيخ مفيد

۲- مجلس دوم، کذا

۳- مجلس سوم، دنباله

۴- مجلس ۴ : احاديث ابن الصلت (از ابن عقده) و در دنباله احادیث شيخ مفيد
اما در ص ۱۰۰/۱۰ روایت مفيد و الحسن بن اسماعيل دیده می شود.

۵- بقيه احاديث شيخ مفيد

۶- مجلس ششم باز هم شیخ مفيد

۷- ادامه احادیث شیخ مفيد
اما در ۱۸۰/۴ می گويد: اخبرنا جماعة عن المرزباني
و در ۲۰۴/۵۲ : حديثی که به صورت وجاده نقل شده و از خود شیخ طوسی بايد باشد.

۸- مجلس هشتم: ادامه احادیث شيخ مفيد

۹- مجلس نهم: دنباله همان احادیث و در دنباله: احاديث ابو عمرو عبد الواحد بن محمد المعروف بابن المهدي از ابن عقده دیده می شود. الطوسي از ابن مهدي روایت می کند. ص ۲۳۱
تا ص ۲۴۶ احاديث شيخ مفيد ادامه دارد. و بعد احادیث ابن عقده از ص ۲۴۶.

۱۰- مجلس دهم: بقيه احاديث ابن عقده و نيز احاديث ابو محمد الفحام السرمن رائي؛ روايت الطوسي.
در واقع از ص ۲۵۹ احاديث ابن المهدي است از احاديث ابن عقده از احمد بن يحيی الصوفي از عبد الرحمان بن شريک بن عبد الله النخعي از پدرش تا ۲۶۹
و دیگر احادیث ابن عقده تا ۲۷۴
احاديث ابو محمد الحسن بن محمد بن يحيی الفحام السرمن رائي از ص ۲۷۴ با این سند:
أخبرنا أبو محمد الحسن بن محمد بن يحيى الفحام السرمن رائي ، قال : حدثني أبو الحسن محمد بن أحمد بن عبيدالله المنصوري ، قال : حدثني عم أبي ، قال : حدثني الامام علي بن محمد ، قال : حدثني أبي محمد بن علي ، قال : حدثني أبي علي بن موسى ، قال : حدثني أبي موسى بن جعفر ( عليهم السلام ) ، قال :.... احاديث متعدد از امام کاظم است از امام صادق و نيز بعد از آن احاديث ديگر منصوري است و نيز احاديث ديگر ابن فحام.

۱۱- در این مجلس نخست (ص ۲۸۵) أحاديث ابو محمد الفحام ادامه می یابد و بعد مجموعه های دیگری که توصیف آن در آغاز آن آمده: وفيه بقية أحاديث أبي محمد الفحام ، وفيه أحاديث أبي قتادة ، وفيه أيضا أحاديث عن الحسين بن عبيدالله ، وفيه أحاديث عن محمد بن أحمد بن أبي الفوارس الحافظ ، وفيه أحاديث عن أبي منصور السكري ، وفيه أحاديث عن محمد بن علي بن خشيش الكوفي. ترتیب احادیث بدین ترتیب است:
تا ص ۳۰۰ احاديث ابن فحام
ص ۳۰۰ غضائري از تلعکبري (در اینجا اخبار ابو قتادة القمي با این سند روایت می شود)
از ص ۳۰۵ احاديث حسین بن عبید الله الغضائري
از ص ۳۰۶ احاديث محمد بن أحمد بن أبي الفوارس. سند به او از این قرار است: حدثنا أبوالفتح محمد بن أحمد بن أبي الفوارس الحافظ إملاء في مسجد الرصافة جانب الشرقي ببغداد ، في ذي القعدة سنة إحدى عشرة وأربع مائة.
از ص ۳۰۷ احاديث ابو منصور السکري از جدش علي بن عمر
از ص ۳۰۹ : احاديث محمد بن علي بن خشيش بن نصر بن جعفر بن ابراهيم التميمي في بني فزارة
از ص ۳۱۴ تا ص ۳۲۹ احاديث همین ابن خشيش از ابو المفضل شيباني روایت شده است و در دنباله هم ديگر احاديث ابن خشيش تا ۳۳۰

۱۲- مجلس ۱۲
احاديث ابن الصلت از ابن عقده. و در دنباله احاديث هلال بن محمد الحفّار.
سند او در آغاز مجموعه احادیث ابن الصلت از ابن عقده (ص ۳۳۱): أخبرنا أبو الحسن أحمد بن محمد بن هارون بن الصلت الأهوازي سماعا منه في مسجده بشارع دار الرقيق ببغداد ، في سلخ شهر ربيع الاول من سنة تسع وأربع مائة ، قال : حدثنا أحمد بن محمد بن سعيد بن عقدة إملاء...ص ۳۴۹ : پايان احاديث ابن عقده
از همان صفحه آغاز می شود احاديث هلال الحفار و از ص ۳۵۷ احادیث حفار است از ابن السماک از ابو قلابه عبد الملک بن محمد بن عبد الله الرقاشي تا ص ۳۵۹.
بعد از آن در همان صفحه از حديث ۸۹ احاديث هلال حفّار آغاز می شود از ابن اخي دعبل و در آغاز آن داستان اين مجموعه روايت آمده است ولی احاديث عملا از مجلس بعدی آغاز می شود. روايت آغازین چنین است (ص ۳۵۹): أخبرنا أبو الفتح هلال بن محمد بن جعفر الحفار ، قال : أخبرنا أبو القاسم إسماعيل بن علي بن علي الدعبلي ، قال : حدثني أبي أبو الحسن علي بن علي ابن بديل بن رزين بن عثمان بن عبد الرحمن بن عبد الله بن زيد بن ورقاء ، أخو دعبل ابن علي الخزاعي ( رضي الله عنه ) ببغداد سنة اثنتين وسبعين ومائتين ، قال : حدثنا سيدي أبو الحسن علي بن موسى الرضا ( عليه السلام ) بطوس سنة ثمان وتسعين ومائة ، وفيها رحلنا إليه على طريق البصرة ، وصادفنا عبد الرحمن بن مهدي عليلا فأقمنا عليه أياما ، ومات عبد الرحمن بن مهدي وحضرنا جنازته ، وصلى عليه إسماعيل بن جعفر ، ورحلنا إلى سيدي أنا وأخي دعبل ، فأقمنا عنده إلى آخر سنة مائتين ، وخرجنا إلى قم بعد أن خلع سيدي أبو الحسن الرضا ( عليه السلام ) على أخي دعبل قميصا خزا أخضر وخاتما فصه عقيق ، ودفع إليه دراهم رضوية ، وقال له : يا دعبل ، صر إلى قم فإنك تفيد بها . فقال له : احتفظ بهذا القميص ، فقد صليت فيه ألف ليلة ألف ركعة ، وختمت فيه القرآن ألف ختمة . فحدثنا إملاء في رجب سنة ثمان وتسعين ومائة ، قال : حدثنا أبي موسى بن جعفر ، قال : حدثني أبي جعفر بن محمد ، قال . حدثنا أبي محمد بن علي ، قال : حدثنا أبي علي بن الحسين ، قال : حدثنا أبي الحسين بن علي ، قال : حدثنا أبي علي بن أبي طالب ( صلوات الله عليهم أجمعين ) ، قال : من أدام أكل إحدى وعشرين زبيبة حمراء على الريق ، لم يمرض إلا مرض الموت .

۱۳- مجلس ۱۳ دنباله احاديث هلال الحفار است و نيز چند مجموعه دیگر. عبارت امالی چنین است (ص ۳۶۱): فيه بقية أحاديث الحفار ، وفيه أحاديث ابن الحمامي المقرئ ، وفيه بعض أحاديث أبي الحسن محمد بن محمد بن محمد بن مخلد.
دنباله روایات پیشگفته هلال حفّار: أخبرنا أبو الفتح هلال بن محمد بن جعفر الحفار ، قال : أخبرنا أبو القاسم إسماعيل بن علي بن علي الدعبلي ، قال : حدثني أبي أبو الحسن علي بن علي ابن رزين بن عثمان بن عبد الرحمن بن عبد الله بن بديل بن ورقاء أخو دعبل بن علي الخزاعي ( رضي الله عنه ) ببغداد سنة اثنتين وسبعين ومائتين ، قال : حدثنا سيدي أبو الحسن علي بن موسى الرضا بطوس سنة ثمان وتسعين ومائة ، وفيها رحلنا إليه على طريق البصرة ، وصادفنا عبد الرحمن بن مهدي عليلا ، فأقمنا عليه أياما ، ومات عبد الرحمن بن مهدي وحضرنا جنازته ، وصلى عليه إسماعيل بن جعفر ، ورحلنا إلى سيدي أنا وأخي دعبل ، فأقمنا عنده إلى آخر سنة مائتين ، وخرجنا إلى قم . قال : حدثني أبي موسى بن جعفر ، قال : حدثنا أبي جعفر بن محمد ، قال : حدثنا أبي محمد بن علي ، عن أبيه علي بن الحسين ، عن أبيه الحسين بن علي ( عليه السلام ) ، عن النزال بن سبرة ، عن علي بن أبي طالب ( عليه السلام ) أنه قال ..
و بعد اين احاديث با همين اسناد دنباله دارد تا : ص ۳۷۲ به روايت از امام رضا عليه السلام.
بعد دنباله دیگر احاديث الحفار تا ص ۳۸۰
در ادامه اين مجلس احاديث ابن الحمامي روایت شده است (ص ۳۸۰):
أخبرنا أبو الحسن علي بن أحمد بن عمر بن حفص المقرئ المعروف بابن الحمامي قراءة عليه
از ص ۳۸۲: احاديث ابن مخلد آغاز می شود: أخبرنا أبو الحسن محمد بن محمد بن محمد بن مخلد قراءة عليه ، في ذي الحجة سنة سبع عشرة وأربع مائة ، قال : حدثنا أبو الحسين عمر بن الحسن بن علي بن مالك الشيباني القاضي ، المعروف بابن الاشناني ، في منزله سنة تسع وثلاثين وثلاث مائة ، قال...
در ادامه هم دنباله احاديث ابن مخلد است از ابو الحسين ابن الأشناني تا ص ۳۸۴
از اين صفحه روایات ابن مخلد آغاز می شود از ابو عمرو زاهد محمد بن عبد الواحد النحوي تا ص ۳۸۶
و بعد از آن روایات ابن مخلد از ابن السماک (از ص ۳۸۶ تا پايان مجلس در ص ۳۸۸).

۱۴- مجلس ۱۴: از ص ۳۸۹: مجموعه روایات این مجلس بر این قرار است و در آغاز آن مابقی روایات ابن مخلد از مجلس قبلی: فيه بقية أخبار ابن مخلد ، وفيه من أخبار أبي الحسين ابن بشران المعدل ، وفيه أحاديث أبي عبد الله حمويه البصري ، وأحاديث إبراهيم بن إسحاق الاحمري رواية ابن شبل الوكيل ، وفيه من أحاديث محمد بن محمد بن النعمان.
ابتدا در آغاز مابقی احاديث ابن مخلد است: ص ۳۸۹
با این سند:
أخبرنا أبو الحسن محمد بن محمد بن محمد بن مخلد ، في ذي الحجة سنة سبع عشرة وأربع مائة ، في داره بدرب السلولي في القطيعة ، قال : حدثني أبو محمد جعفر بن محمد بن نصير بن القاسم المعروف بالخلدي في السنة المقدم ذكرها ، وهي سنة تسع وثلاثين وثلاث مائة ، قال : أخبرنا أبو العباس أحمد بن محمد ابن مسروق الطوسي ...
که احادیث ابن مخلد است از خلدي تا ص ۳۹۱
در ص ۳۹۱ چند حدیثی هست از ابن مخلد از الرزاز با این سند:
أخبرنا أبو الحسن محمد بن محمد بن محمد بن مخلد ، قال : حدثنا أبو جعفر محمد بن عمرو بن البختري الرزاز إملاء في السنة المقدم ذكرها ...
و تا ص ۳۹۳ و از آن صفحه باز احادیث از خلدي است تا ۳۹۴ که در واقع پايان احادیث ابن مخلد است.
آغاز احاديث ابن بشران: ص ۳۹۴
با این سند:
أخبرنا أبو الحسين علي بن محمد بن عبد الله بن بشران المعدل ، في منزله ببغداد في رجب سنة إحدى عشرة وأربع مائة
تا ص ۳۹۹ که احاديث ابن بشران تمام می شود.
از ص ۳۹۹ احاديث حمويه البصری است، با این سند: أخبرنا أبو عبد الله حمويه بن علي بن حمويه البصري قراءة عليه ببغداد في دار الغضائري ، يوم السبت النصف من ذي القعدة سنة ثلاث عشرة وأربع مائة ، قال : حدثنا أبو الحسين محمد بن محمد بن بكر الهزاني ، قال : حدثنا أبو خليفة الفضل بن الخباب الجمحي...
تا ص ۴۰۴ مجموعا احاديث ابو خليفة الجمحي است با همین سند.
از ص ۴۰۵ احادیث حمويه است از الهزاني از ابن مقبل تا ص ۴۰۵ ؛کلا ۲ حديث
از ص ۴۰۵ احاديث إبراهيم بن إسحاق الاحمري آغاز می شود؛ با این سند: قرئ على أبي القاسم علي بن شبل بن أسد الوكيل ، وأنا أسمع ، في منزله ببغداد في الربض بباب المحول ، في صفر سنة عشر وأربع مائة ، حدثنا ظفر بن حمدون بن أحمد بن شداد البادرائي أبو منصور ببادرايا ، في شهر ربيع الآخر من سنة سبع وأربعين وثلاث مائة ، قال : حدثنا إبراهيم بن إسحاق النهاوندي الاحمري ، في منزله بفارسفان من رستاق الاسفيدهان من كورة نهاوند ، في شهر رمضان من سنة خمس وتسعين ومائتين ،
احاديث الأحمري ادامه دارد تا ص ۴۱۱
ص ۴۱۱ احاديث شیخ مفيد آغاز می شود تا ۴۲۰

۱۵- مجلس ۱۵ از ص ۴۲۱.
روایات شیخ صدوق است با روایت الحسين بن عبيد الله الغضائري از او تا ص ۴۴۳
در ص ۴۴۳ و ۴۴۴ سه حديث هم از غضائری از تلعکبري دیده می شود.

۱۶- مجلس ۱۶ (ص ۴۴۵): روایت ابو المفضل شیبانی آغاز می شود (فيه روايات أبي المفضل الشيباني ، رواها محمد بن الحسن الطوسي عن الجماعة المسمين ، عن أبي المفضل )؛ با این سند:
أخبرنا جماعة منهم الحسين بن عبيد الله ، وأحمد بن عبدون ، وأبو طالب بن غرور ، وأبو الحسن الصقال ، وأبو علي الحسن بن إسماعيل بن أشناس ، قالوا : حدثنا أبو المفضل محمد بن عبد الله بن المطلب الشيباني...
تا پايان مجلس ۱۶ همه احاديث شيباني است.

۱۷- مجلس ۱۷ باز احاديث شيباني است.

۱۸- نيز همانند سابق. در يک قسمت احاديثی دارد که از يک منبع گرفته شده است (ص ۵۱۸ به بعد) با این سند: أخبرنا جماعة ، عن أبي المفضل ، قال : حدثنا أبو محمد الفضل ابن محمد بن المسيب الشعراني بجرجان ، قال : حدثنا هارون بن عمرو بن عبد العزيز ابن محمد أبو موسى المجاشعي ، قال : حدثنا محمد بن جعفر بن محمد ، عن أبيه أبي عبد الله ( عليه السلام ) . قال المجاشعي : وحدثناه الرضا علي بن موسى ، عن أبيه موسى ، عن أبيه جعفر بن محمد ( عليهم السلام ) ، وقالا جميعا عن آبائهما ، عن أمير المؤمنين ( عليه السلام ) ، قال : سمعت رسول الله ( صلى الله عليه وآله ) يقول... تا ص ۵۲۴.

در پايان مجلس ۱۸ در صفحه ۵۲۴ می نويسد: تم کتاب الأمالي وهو ثمانية عشر مجلسا.

تا اینجا بخش اول امالی بود.

امالي جديد:
- مجلس بعدی از صفحه ۵۲۵:
مجلس يوم الجمعه ۴ محرم ۴۵۷ق. احادیث ابو المفضل شیباني با این سند یگانه: حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي الطوسي ( رحمه الله ) ، قال : أخبرنا جماعة ، عن أبي المفضل ، قال : حدثنا رجاء بن يحيى بن الحسين العبرتائي الكاتب سنة أربع عشرة وثلاث مائة وفيها مات ، قال . حدثنا محمد بن الحسن بن شمون ، قال : حدثني عبد الله بن عبد الرحمن الاصم ، عن الفضيل بن يسار ، عن وهب بن عبد الله بن أبي دبي الهنائي ، قال : حدثني أبو حرب بن أبي الاسود الدؤلي ، عن أبيه أبي الاسود ، قال : قدمت الربذة فدخلت على أبي ذر جندب بن جنادة فحدثني أبو ذر ، قال ...
تا ص ۵۴۱ حديث ابو ذر است به سند فوق.

- ص ۵۴۳ : مجلس بعدی با تاریخ "يوم الجمعة السادس والعشرين من المحرم سنة سبع وخمسين وأربع مائة": فيه بقية أحاديث أبي المفضل محمد بن عبد الله الشيباني . بنابراین دنباله احادیث ابو المفضل شیباني است از همان رجاء بن يحيى بن سامان العبرتائي الكاتب ولی این بار با این سند: حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي بن الحسن الطوسي ( قدس الله روحه ) ، قال ، أخبرنا جماعة ، عن أبي المفضل ، قال : حدثنا رجاء بن يحيى بن سامان العبرتائي الكاتب ، قال : حدثنا هارون بن مسلم بن سعدان الكاتب.... باز مطالب و احاديثی از ابو ذر و درباره او.
احاديث بعدی هم درباره ابوذر از شيباني با مشايخ ديگر ادامه دارد.

- مجلس بعدی (ص ۵۶۱):
با تاریخ " يوم الجمعة الحادي عشر من صفر سنة سبع وخمسين وأربع مائة": بقيه احاديث ابواالمفضل محمد بن عبد الله الشيباني . با این سند آغاز می شود:
حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي الطوسي ( رضي الله عنه ) ، قال : أخبرنا جماعة ، عن أبي المفضل ، قال : حدثنا أبو العباس أحمد بن محمد بن سعيد بن عبد الرحمن الهمداني بالكوفة وسألته ، قال : حدثنا محمد بن المفضل بن إبراهيم بن قيس الاشعري ، قال . حدثنا علي بن حسان الواسطي ، قال : حدثنا عبد الرحمن بن كثير ، عن جعفر بن محمد...

- مجلس بعدی (ص ۵۶۸) با تاریخ: : يوم الجمعة السابع عشر من صفر سنة سبع وخمسين وأربع مائة" ؛ باز: فيه بقية أحاديث أبي المفضل محمد بن عبد الله الشيباني . با این سند آغاز می شود:
حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي بن الحسن الطوسي ( قدس الله روحه ) ، قال : أخبرنا جماعة ، عن أبي المفضل ، قال : حدثني أبو علي أحمد بن علي بن مهدي بن صدقة البرقي أملاه علي إملاء من كتابه ، قال : حدثنا [ لابي ، قال : حدثنا ] الرضا أبو الحسن علي بن موسى ، قال . حدثني أبي موسى بن جعفر ، قال : حدثني أبي جعفر بن محمد ، قال : حدثني أبي محمد بن علي ، قال : حدثني أبي علي بن الحسين ، قال : حدثني أبي الحسين بن علي ( عليهم السلام ) ، قال : ....

- مجلس بعدی (ص ۵۷۴) با تاریخ "مجلس يوم الجمعة الرابع والعشرين من صفر سنة سبع وخمسين وأربع مائة. دنباله احادیث ابو المفضل الشيباني. سند آغازین چنین است: حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي بن الحسن الطوسي ( قدس الله ررحه ) ، قال . أخبرنا جماعة ، عن أبي المفضل ، قال : حدثنا أحمد بن عبيدالله بن محمد بن عمار الثقفي ، قال : حدثني علي بن محمد بن سليمان النوفلي سنة خمس وأربعين ومائتين ، قال : حدثني أبي...

- مجلس بعد در جمعه ۹ ربيع الأول ۴۵۷ق بقیه احاديث شيباني

- مجلس بعد در جمعه ۱۶ ربيع الأول ۴۵۷ق بقیه احادیث شيباني

- بعدی در جمعه ۲۳ همان ماه. دنباله
- بعدی جمعه آخر ماه
- بعدی در جمعه در ۷ ربيع الآخر همان سال باز شيباني
- بعدی در جمعه ۲۱ آن ماه
- بعدی ۱۸ جمادي الآخرة ۴۵۷ق
- بعدی در جمعه ۲۵ همان ماه
-بعدی ۲ رجب
و در نهايت احاديث ابو المفضل شيبانی در ص ۶۴۳ پايان می گيرد و در همان مجلس و صفحه احاديث حسین بن عبید الله الغضائري آغاز می شود:
نخست روایات او از هارون بن موسی التلعکبری

- مجلس بعد در همين مورد آغاز می شود در ص ۶۴۵ تا ص ۶۴۹
در ادامه باز احاديث ديگر غضائري

- مجلس بعد: جمعه ۱۶ رجب ۴۵۷ق در ادامه غضائري. از همان مجلس قبلی حديث آخر احاديث غضائری آغاز می شود از علي بن محمد بن محمد العلوي و بعد در مجلس ۱۶ رجب ادامه می يابد: تا پايان مجلس همينطور ادامه می يابد که با آن احاديث غضائري هم پايان می پذيرد.

- مجلس بعدی ۲۳ رجب همان سال جمعه با احاديث ابو عبد الله الحسين بن ابراهيم القزويني استادش آغاز می گردد (ص ۶۵۷)؛ سند چنین است: حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي بن الحسن الطوسي ( رضي الله عنه ) ، قال : أخبرنا أبو عبد الله الحسين بن إبراهيم القزويني ، قال : أخبرنا أبو عبد الله محمد بن وهبان الهنائي البصري ، قال : حدثني أحمد بن إبراهيم بن أحمد ، قال : أخبرني أبو محمد الحسن بن علي بن عبد الكريم الزعفراني ، قال : حدثني أحمد بن محمد بن خالد البرقي أبو جعفر ، قال : حدثني أبي ، عن محمد بن أبي عمير ، عن هشام بن سالم ، قال : سمعت أبا عبد الله ( عليه السلام ) يقول..
احاديث بعدی باز از هشام بن سالم با همين سند؛ تا ص ۶۶۵ بدين ترتيب.

- مجلس بعدی در جمعه در آخر رجب سال ۴۵۷ق بقيه احاديث قزويني و همچنین احادیث ابن عبدون. سند احادیث قزویني چنین است (ص ۶۶۶): حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي بن الحسن الطوسي ( رحمه الله ) ، قال : أخبرنا الحسين بن إبراهيم القزويني ، قال : حدثنا أبو عبد الله محمد بن وهبان ، قال : حدثنا أبو القاسم علي بن حبشي ، قال : حدثنا أبو الفضل العباس بن محمد بن الحسين ، قال : حدثنا أبي ، قال : حدثنا صفوان بن يحيى ، عن الحسين بن أبي غندر... تا ص ۶۷۰ احاديث الحسين بن ابی غندر ادامه دارد.

از ص ۶۷۱ احاديث ابن عبدون؛ با این سند: وعنه ، قال : أخبرنا أبو عبد الله أحمد بن عبدون المعروف بابن الحاشر ، قال : أخبرنا أبو الحسن علي بن محمد بن الزبير القرشي ، قال : أخبرنا علي بن الحسن بن فضال ، قال : حدثنا العباس بن عامر ، قال حدثنا احمد بن رزق الغمشاني ...
در واقع مجموعه ای است از احاديث ابن فضال از العباس بن عامر از احمد بن رزق که اين روايات از احمد بن رزق تا مجلس بعدی ادامه دارد.

- ۷ شعبان در جمعه همان سال: ادامه احاديث ابن عبدون و بعد احاديث قزويني ياد شده. در آغاز همين مجلس باز احاديث احمد بن رزق ادامه می يابد. تا ص ۶۷۶ . بعد از آن احاديث ديگری از العباس بن عامر است و این نشان می دهد که همه این روایات در اصل از کتاب خود همین العباس بن عامر اخذ شده است. تا ص ۶۷۹.
بعد احادیثی است با سند مشترک از قزويني بدین قرار (ص ۶۷۹): وعنه ، قال : أخبرنا الحسين بن إبراهيم القزويني ، قال : أخبرنا محمد بن وهبان ، قال : حدثنا أبو عيسى محمد بن إسماعيل بن حيان الوراق في دكانه بسكة الموالي ، قال : حدثنا أبو جعفر محمد بن الحسين بن حفص الخثعمي الاسدي ، قال : حدثنا أبو سعيد عباد بن يعقوب الاسدي ، قال : حدثنا خلاد أبو علي ، قال : قال لنا جعفر بن محمد ( عليهما السلام ) وهو يوصينا... احاديث ابو علي خلاد ادامه دارد تا ص ۶۸۰

و بعد این سند از احادیث قزويني (ص ۶۸۰): وعنه ، قال : أخبرنا الحسين بن إبراهيم القزويني ، قال : أخبرنا أبو عبد الله محمد بن وهبان الازدي ، قال : حدثنا أبو علي محمد بن أحمد بن زكريا ، قال : حدثنا الحسن بن علي بن فضال ، عن علي بن عقبة بن بشير الاسدي ، عن الجارود بن المنذر الكندي ، قال : سمعت أبا عبد الله ( عليه السلام ) يقول : ...
بعد احاديث علي بن عقبة ادامه می يابد تا مجلس بعدی و تا ص ۶۸۲

- مجلس بعدی ادامه احاديث علي بن عقبة است و در جمعه ۱۴ شعبان همان سال. در اين مجلس احاديث قزوينی ادامه دارد و نيز مجموعه ای از احاديث ابن شاذان قمي و غضائري. در اين مجلس احاديث ابن شاذان به صورت مبهمی و بدون ذکر شیخ طوسي آغاز می شود و تنها به صورت ابو الحسن (شايد تکه ای در اين بخش افتاده است)؛ و تا ص ۶۸۶.
از ص ۶۸۶ احاديث غضائري آغاز می شود. ولی تنها يک حديث است.

- در مجلس بعد باز احاديث ابن شاذان آغاز می شود؛ در جمعه ۱۷ ذيقعده همان سال که در آن احاديث ابن شاذان و غضائري و مفيد و قزويني آمده است؛ بدین ترتیب:
احاديث ابن شاذان تا ص ۶۸۹
در ادامه احاديث غضائري از احمد بن محمد بن یحیی العطار از ص ۶۸۹ تا ۶۹۱
و بعد احاديث مفيد آغاز می شود از ص ۶۹۱ تا ۶۹۲
احاديث قزويني از ص ۶۹۲ آغاز می شود؛ با این سند: وعنه ، عن الحسين بن إبراهيم القزويني ، عن محمد بن وهبان ، عن محمد بن أحمد بن زكريا ، عن الحسن بن فضال ، عن علي بن عقبة ...
احاديث ابن عقبه ادامه می يابد تا ۶۹۷. این مجموعه احادیث دنباله همان احادیثی است که قبلاً آمده بود.
و از ص ۶۹۷ باز احادیث غضائري نقل شده است؛ با این سند: قال : أخبرنا الحسين بن عبيدالله بن إبراهيم ، قال : حدثنا أبو محمد هارون بن موسى التلعكبري ، قال : حدثنا محمد بن همام بن سهيل ، قال : حدثنا عبد الله بن جعفر الحميري ، عن محمد بن خالد الطيالسي الخراز ، قال : حدثنا أبو العباس رزيق بن الزبير الخلقاني ، عن أبي عبد الله (عليه السلام)... همگی احادیث رزيق بن الزبير الخلقاني است.
ادامه احاديث رزيق تا آخر مجلس ص ۷۰۰

- مجلس بعدی جمعه ۱۳ رمضان ۴۵۷ق احاديث غضائري از ابن همام اسکافي است با وساطت تلعکبري؛ با این سند (ص ۷۰۱): حدثنا الشيخ أبو جعفر محمد بن الحسن بن علي بن الحسن الطوسي ( رحمه الله ) ، قال : أخبرنا الحسين بن عبيدالله ، عن أبي محمد هارون بن موسى ، قال : حدثني أبو علي محمد بن همام ، قال : حدثنا محمد بن علي بن الحسين الهمداني ، قال : حدثنا محمد بن خالد البرقي ، قال : حدثنا محمد بن سنان ، عن المفضل ابن عمر ، عن أبي عبد الله ( عليه السلام)
احاديث برقی از محمد بن سنان ادامه می یابد تا ص ۷۰۳

- مجلس جمعه ۲۶ شوال همان سال: احاديث ابن الصلت از ابن عقده تا آخر مجلس ص ۷۰۵

- مجلس جمعه ۲۴ ذيقعده: احاديث ابن شاذان و ابن الصلت: از ص ۷۰۶ ابن شاذان و از ص ۷۰۹ ابن الصلت. سند ابن الصلت الأهوازي از این قرار است: قال . أخبرنا أبو الحسن أحمد بن محمد بن الصلت الاهوازي ، قال : أخبرنا أبو العباس أحمد بن محمد بن سعيد بن عقدة ، قال : حدثنا جعفر بن عبد الله العلوي ، قال : حدثنا عمي القاسم بن جعفر بن عبد الله بن جعفر بن محمد بن علي بن أبي طالب أبو محمد ، قال : حدثني عبد الله بن محمد بن عبد الله بن علي بن الحسين ، قال : حدثني أبي ، قال : حدثني عبد الله بن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم ، عن أبيه ، عن جده :...
در دنباله احاديث عبد الله بن أبي بكر بن محمد بن عمرو بن حزم ادامه دارد؛ تا مجلس بعدی در جمعه ۲۳ ذيحجة ۴۵۷ق
در اين مجلس نيز همان احاديث ادامه دارد تا ص ۷۲۱
از ص ۷۲۱ تا ص ۷۲۳ احاديث ابراهيم بن صالح در دنباله سند قبل است اما معلوم نيست دقيقا از طريق کدام يک از افراد سند ياد شده این احادیث نقل شده؛ شايد از طریق جعفر بن عبد الله العلوي که منبع اصلی این احادیث باید باشد و ابن عقده از او روایت می کرده.
از ص ۷۲۳ نیز دنباله احاديث ابن عقده نقل شده؛ با این سند: وعنه ، قال : أخبرنا أحمد بن محمد بن الصلت ، قال : أخبرنا أحمد ابن محمد بن سعيد الهمداني ، قال : حدثنا أحمد بن القاسم أبو جعفر الاكفاني من أصل كتابه ، قال : حدثنا عباد بن يعقوب ، قال : حدثنا أبو معاذ زياد بن رستم بياع الادم ، عن عبد الصمد ، عن جعفر بن محمد ( عليهما السلام ) ، قال...
در دنباله احاديث عباد بن يعقوب ادامه پیدا می کند تا مجلس بعدی

- مجلس بعدی در جمعه در ۳ ذيقعده ۴۵۷ که باز احاديث ابن الصلت است از ابن عقده.
نخست ادامه احاديث عباد بن يعقوب است تا ص ۷۲۶
و در دنباله ادامه دیگر احاديث ابن عقده است تا آخر مجلس ص ۷۳۲

- مجلس بعدی در ۶ صفر سال بعد در ۴۵۸ق
احاديث شيخ مفيد در اين مجلس روايت می شود؛ تا پايان مجلس در ص ۷۳۴

- مجلس يوم الترويه در ۴۵۸ق. در اينجا تصريح می شود به مشهد حضرت امير در روایت شيخ. یک حديث از ابن ابي جيد القمي بیشتر نیست.
و بعد از آن ۲ روايت به نقل از کتاب النقض علی ابن کرّام از فضل بن شاذان ص ۷۳۶ - ۷۳۷

پايان کتاب الأمالي تألیف شيخ الطائفة.
پنجشنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۵ ساعت ۱:۲۹
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت