دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۹۴٫۳۵۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۷ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۰۱۶
بازدید از این یادداشت : ۱۰۰

پر بازدیدترین یادداشت ها :
درباره تشیع کوفی نخستین در رابطه با آنچه مربوط به جریان های غلات شیعی می شود پژوهش نسبتاً کم نیست. نمونه اش کتاب وداد قاضی است درباره کیسانیه (این اثر به تازگی با ترجمه ممتاز فاضل گرامی آقای احسان موسوی خلخالی به فارسی منتشر شد). اخیراً هم کتاب عبد الله بن سبا و سبئیه آقای شان آنتونی اثر جالب توجهی در زمینه ای مرتبط است. اما درباره تشیع کوفی در میان جریان های معتدل شیعی و به ویژه بررسی ابعاد اندیشه های مذهبی و مکاتب فقهی آن هنوز جای تحقیق بسیار است. به ویژه در این میان تشیع شاخه هوادار امام باقر در کوفه و تا قبل از انقلاب عباسی کم و بیش بر ما ناشناخته است. همچنین طیف هایی از تشیع کوفی که بر گرد زید بن علی حلقه زدند و از او حمایت کردند. این مسئله به جرقه های نخستین شکل گیری فقه شیعه در کوفه و ارتباط آن با فقه مکه و مدینه هم مرتبط است. از کتاب هایی که متأسفانه کم و بیش در تحقیقات شیعه شناسی در ایران مغفول مانده کتاب ماندگار امام قاسم بن ابراهیم اثر استاد مادلونگ است که به رغم نامش شامل بحث های مهمی در رابطه با تشیع نخستین کوفه هم هست. در سنت های شیعی و به ویژه زیدی آثاری در فقه و تفسیر و عقاید به زید بن علی نسبت داده شده که تقریباً همه آنها اصالت ندارد. در این میان البته مسند زید کتاب و سند مهم و کهنی است؛ کما اینکه پاره ای دیگر از روایات هم هست که به زیدیه نخستین و شیعیان منتسب به این سنت در سده دوم قمری منسوب شده. کتاب آقای نجم حیدر در رابطه با تشیع کهن کوفی و سنت فقهی آن که با محوریت چند مسئله فقهی و حدیثی نوشته شده گام دومی است برای شناخت ما از تشیع کوفی نخستین. در این راستا آنچه اهمیت دارد بررسی نسبت مکاتب فقهی شیعی قدیم در کوفه است با جریان اهل رأی از یک سو و اهل حدیث از دیگر سو و همچنین ارتباطش با سنت های مدنی و مکی. مقاله آقای مادلونگ در رابطه با ابن عباس و فقه شیعی از این جهت اهمیت بسیار دارد. متأسفانه در ایران هنوز این پژوهش ها ترجمه نشده و در مقالات و کتاب های منتشر شده در ایران اثری از آگاهی نسبت به این نوع رویکرد در شیعه شناسی دیده نمی شود.

باز هم درباره تشیع نخستین

از جمله آثار ارزشمندی که در سال های اخیر درباره تشیع نخستین کوفه چاپ شد این کتاب است:

The Rebellion of Muḥammad al-Nafs al-Zakiyya in ۱۴۵/۷۶۲. Ṭālibīs and Early ʿAbbāsīs in Conflict

تألیف Amikam Elad است که متخصص موضوع نفس زکیه و قیام شیعی اوست. این کتاب برای فهم تحول اولیه تشیع و از جمله تشیع کوفی بسیار مهم و ارزشمند است و باید ترجمه شود. کتاب تاکر درباره شیعیان غالی اولیه که مجموعه ای از مقالات قدیم اوست نیز از کتاب های مناسب برای ترجمه است. نظریه آقای نجم حیدر در رابطه با تشیع زیدی اولیه در کوفه و مناسبات تشیع زیدی بتری و تشیع زیدی جارودی که در کتاب او مطرح شده در نقدی که آقای مادلونگ بر این کتاب نوشته به کلی رد شده است. ما هنوز تحقیق مناسبی درباره تشیع عصر امام سجاد علیه السلام نداریم.

یکی از مهمترین و همینک کلاسیک ترین مقالات در حوزه تشیع نخستین مقاله مهم زیر است که بایستی به فارسی ترجمه شود. این مقاله نکته های مهم نظری خوبی در رابطه با روند شکل گیری تشیع دارد.

Marshall G. S. Hodgson (۱۹۵۵), How Did the Early Shî'a become Sectarian? Journal of the American Oriental Society, Vol. ۷۵, No. ۱ (Jan. - Mar., ۱۹۵۵), pp. ۱-۱۳
پنجشنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۵ ساعت ۷:۳۰
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت