دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۶۰٫۲۴۴ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۸ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۴۷
بازدید از این یادداشت : ۲۵۲

پر بازدیدترین یادداشت ها :
شماری از نسخه هایی از جامع کبير صنعاء و برخی ديگر از کتابخانه های يمن که يا اصلشان و يا عکس آنها را سالها پيش در يمن و يا در تهران ديده ام و از آنها فهرستی دستی تهيه کرده ام اينجا ياد می کنم. گاه فوائدي هم از آنها يادداشت کرده ام که اينجا نمونه هايی را می آورم. آنچه آن سالها يادداشت کرده بودم گاه بسيار شتابزده بود و از اينرو خواندن برخی از يادداشتها برای خود من هم الآن ساده نيست. بنابراين خطاهایی در نقل ممکن است اتفاق افتاده باشد. تنها به سبب اشتمال بر برخی فوائد آن يادداشتها را اينجا تايپ کرده ارائه می نمايم:

۱- إزالة الشبهات عن الآيات والأحاديث المتشابهات. تصنيف الشيخ الإمام شيخ الإسلام وارث الرسل الکرام ناصر الحقّ قامع البدع لسان المحققين الجامع بين الشريعة والحقيقة سيف المناظرين شمس الدين محمد بن الشيخ الإمام العالم شهاب الدين عرف بإبن اللبّان. کتاب سنه ۹۱۵ ق. جامع کبير.
۲- کتاب الکافي في القراآت السبع تأليف الشيخ الإمام المقري أبي عبدالله محمد بن شريح المقري النحوي . قال الشيخ الفقيه الأستاذ أبوالحسن شريح بن محمد بن شريح قال أبي... ناقص الآخر. کتابت ۸۸۳ ق.
۳- البستان في إعراب مشکلات القرآن. مؤلف: الشيخ الإمام العالم أحمد بن أبي بکر بن عمر بن أبي الخير ابن أبي الهيثم الختلي (؟) المعروف بالأحنف. از سورة الأنبياء است به بعد. از روی نسخه مؤلف. کتابت نسخه از سال ۷۹۴ ق است. بعد از آن اوصاف العلماء تصنیف الشیخ الصالح الولي یحیی بن أبي الخير العمراني دیده می شود.
۴- السفر الأول من الزهور المشرقة والنفحات العبقة. جمع أبو محمد يوسف بن أحمد بن محمد بن عثمان. تحرير ۸۳۲ ق.
۵-کتاب الطراز بين المتعلمين في المفاخرة بين الحرمين المحرمين از الهادي بن ابراهيم.
۶- تعليق علی مقدمة الأثمار في المعتقدات بين الفرق. فهرست جامع کبير، ۲/۵۷۱
۷- مسارح أنظار الأعيان ومطارح أفکار ذوي الإحسان في ایضاح حکم مسئلة الهدي في القرآن. از شرف الدين الحسين بن ناصر بن عبد الحفيظ بن المهلّا. کتابت ۱۰۶۳ ق. در جامع کبير.
۸- بحر العوام فيما يتعلّق بعلم الکلام از ابو علي عمر بن محمد بن خليل السکوني. همراه آن الأربعون مسئلة في أصول الدين از همان مؤلف. نسخه در تملک داود بن سلیمان الشماخي الشافعي الأشعري الشاذلي الوصابي
۹- نسخه ای با عنوان البحث في الإختلاف بين المعتزلة والأشاعرة از محمد بن ابراهيم الوزير. با اين آغاز: سألني بعض الإخوان الصاحين عن إختلاف المعتزلة والأشعرية في حمد الله تعالی علی الإيمان وأورد ما ذکره الرازي في ذلک في تفسير الفاتحة من تفسيره مفاتيح الغيب...
۱۰- نصرة الحقّ وخذلان الباطل وتمييز المنهج القويم عن المايل از محمد بن علي بن عبدالله بن علي بن صلاح بن علي بن محمد بن صالح بن قيس بن اسعد بن محمد الکباري الثلائي. خط مؤلف. در ۱۰۶۲ ق.
۱۱- الرسالة الرافعة للشک والالتباس الدافعة لما ألقي من التمويه به علی الناس. از الهادي إلی الحقّ عز الدين بن الحسن بن أمير المؤمنين علي. جامع کبير. ش ۱۱۲.
۱۲- مصباح العلوم في معرفة الحي القيوم از الرصاص. جامع کبير. ش ۶۴۹. تاریخ ثبت شده: ۹۲۱ ق.
۱۳- المنظومة المبارکة. سنه ۱۰۸۴ق. از حسين بن ناصر المهلا
۱۴- مسائل وأجوبة مسائل وفتاوی فواصل وفوائد فيها علی من أنشأها دلائل کلّها من إنشاء الإمام الهادي إلی الحقّ عز الدين بن الحسن. جامع کبير.
۱۵- جواب علی رسالة الإمام الهادي بن عز الدين بن حسن. فهرست: ۲/ ۵۸۲
۱۶- در رسائل يحيی بن الحسين بن أمير المؤمنين: نور الحقائق في بيان إحاطة علم الله السابق لأفعال الخلائق وما لم يوجد من هذا الخلف واللاحق. فهرست، ۲/ ۷۸۳.
۱۷- کتاب الإرشاد. کتابت ۱۰۲۳ ق. من مصنّفات مولانا أمير المؤمنين القاسم بن محمد بن رسول الله. کتابت علي بن سعيد بن صلاح الهبل. بعد از آن خطبه فاطمة عليها السلام به خط همان کاتب.
۱۸- مقدمة في علم التفسير. نک: فهرست جامع کبير، ۱/ ۲۲۰
۱۹- مجموعه رسائل. مسائل و جوابات: ۱- رسالة غرّاء في بيان أحکام مثبت الإمامة و... از عز الدين بن حسن. تاریخ ۸۷۸ ق. ۲- أسئلة جمال الدين علي بن محمد البکري الصنعاني. پانزده سؤال در علم الکلام و لطيف الکلام است. ۳- المسائل الفرعية والفتاوی الشرعية. سؤالات جمال الدين علي بن يحيی بن ابراهيم الهذلي التهامي و دیگران. به خط خود در سال ۸۷۸ ق.
۲۰- شرح أبيات في التصوف. فهرست، ۳/ ۱۳۵۲.
۲۱- الکواکب السار في مناسک الحج والاعتمار. صنعه الوالد مولانا الإمام العلامة ... أبي الحسن عز الدين بن الحسن بن أمير المؤمنين . ش ۱۱۲.
۲۲- المنقح علی الموشح از شهاب الدين أحمد بن عبد الغفّار المدني المالکي الربعي. ۱۰۶۲ ق در ذمار.
۲۳- کتاب الشفاء بتعريف حقوق المصطفی. از قاضي عياض. کتابت ۸۹۴ ق. نسخه مقابله و تصحیح شده از سوی ناسخ و قرائت شده بر محمد بن عبد الرحمان سخاوي در ۸۹۴ ق. گواهی سخاوی ديده می شود. ناسخ: شهاب الدين یماني. در مسجد الحرام بر سخاوي خوانده شده است.
۲۴- القلائد في تصحيح الإعتقاد از احمد بن يحيی بن مرتضی. جامع کبير، کتابت ۹۲۱ ق.
۲۵- الرياض في ختم الشفاء للقاضي عياض. از محمد بن عبد الرحمان السخاوي. نوشته ۸۹۳ ق. کتابت ۸۹۴ ق. کتابت احمد بن أبي بکر بن أحمد بن موسی الأشعري اليمني نزيل مکه. در پايان بلاغ سخاوي ديده می شود.
۲۶- تفريج الکروب في فضائل أمير المؤمنين علي وأهل بيته وخواص من الصحابة وشيعته از اسحاق بن يوسف بن الإمام المتوکل علی الله اسماعيل بن الإمام المنصور بالله القاسم بن محمد بن علي رضي الله عنهم جميعاً. بر اساس حروف الفباء است. در آن نقل می کند از الفصول (همان مناقب) خطیب خوارزمي. کتابت رجب ۱۲۴۱ ق. کتابخانه محمد الذاري.
۲۷- النصف الأول از کتاب الغريب في تأويل القرآن علی مذهب أهل البيت عليهم السلام از الحسين بن الإمام القاسم بن علي صاحب عيان. کتابخانه محمد الذاري. کتابت ۱۱۱۰ ق. اول از سوره فاتحه شروع کرده و بعد سوره ناس از پايان قرآن. در آن از العالم (برگ ۶۱)، الإمام المرتضی (برگ ۱۱)، الحسين بن علي (برگ ۱۱)، الهادي إلی الحقّ (برگ ۱۸) نقل می کند. در برگ ۲۴۰ می گويد: وبلغنا والله أعلم من بعض الإمامية عليهم لعنة الله أنّهم قالوا رسول الله وخاتم النبيين المهدي وکذب أعداء الله في قولهم بل محمد خاتم النبيين وسيّد الأولين والآخرين. در برگ ۲۴۱: نقل حديثی می کند از پيامبر مبنی بر اینکه از يمن است آنکه يملأ الأرض عدلاً کما ملئت جوراً. آنگاه از الهادي الی الحق هم در همين خصوص مطلبی نقل می کند. در ۲۸۱: فيما روي عن القاسم العالم صلوات الله عليه وعلی أهل بيته...
۲۸- الجزء الأول من جمع الصحيحين. جمع الشيخ الإمام الحافظ أبي عبد الله محمد بن أبي نصر بن عبد الله الحميدي رحمه الله. رواية الشيخ العالم أبي نصر عبد الملک بن أبي مسلم النهاوندي. آخر نسخه: آخر ما في الصحيحين من إبن عباس وعن أبيه وعن ذريته الطيبين. کتابت ۶۰۴ ق.. در همان مجموعه عجايب المخلوقات قزويني. صفحه آخر آن: کتابت ۸۸۳ ق. و نيز قصيده ای کتابت ۸۸۳ ق.
۲۹- ديوان الأدب. أبي ابراهيم الحسن بن ابراهيم (هو ابن خال الجوهري). لخزانة يحيی بن الحسين بن الهادي إلی الحقّ يحيی بن الحسين. با این وصف خط نسخه به نظر متأخر می آيد. این نشان می دهد که خزانه او تا مدتها بعد همچنان بر قرار بوده است.
۳۰-کتاب العنوان في قراءات السبعة القرّاء تأليف أبي طاهر اسماعيل بن خلف المقري. ملک اسير الذنوب الراجي رحمة علام الغيوب عثمان بن أسعد بن أحمد بن أبي سعيد الشاوري. ذيقعده ۵۵۴ ق
۳۱- الورقات في أصول الفقه. تصنيف الشيخ الإمام عبد الملک بن عبد الله الجويني. نسخه ۷۵۵ ق. مقابله ۸۰۵ ق از عطية بن عبد الرزاق.
۳۲- کتاب معرفة اللغات مما في کتاب الله عزوجلّ من لغات سائر العرب والعجم وغير ذلک رواية کامل بن جامع. تم الکتاب ۸۳۴ ق. اجازه ای از محمد بن ابراهيم بن محمد بن أحمد الشاوري (؟) المقري که شاگرد ابن جزری بوده. نيز اجازه ای از وی به قاسم بن أحمد بن محمد . تاريخ اجازه ۸۳۴ ق. در همين مجموعه نسخه ناقص کتاب التبيان في عدد آي القرآن دیده می شود. فهرست، ۱/ ۲۰.
۳۳- کتاب فيه مقری نافع بن عبد الرحمان المدني وکنيته أبو نعيم لأبي عبد الله محمد بن أحمد بن يوسف بن موسی نفعه الله وأعانه علی ... کتبه موسی بن يوسف بن موسی بن يوسف في السعيد من نواحي جبل المبتدا. تمّ الکتاب در ۵۷۵ ق.
۳۴- الصحائف الالهية في أصول الدين. تصنيف الإمام العالم العلّامة أبي البقاء السمرقندي. فراغ از تأليف ۶۸۸ ق. کتابت ۸۷۴ ق. گواهی مقابله دارد.
۳۵- الأساس لتصحيح عقائد الأکياس. ۲۳ شهر ذي الحجة عام ۱۰۵۰ق.
۳۶- شرح البالغ المدرک ابو طالب هاروني. در ۱۰۲۵ ق.
۳۷- منهاج المتقين ومعراج المخلصين مما جمعه الفقيه الفاضل الورع الکامل عنوان صحيفة أوانه وأمير أهل زمانه صارم الدين داود بن کامل المحلّي نسباً ... در ۱۰۵۹ ق.
۳۸- مجموعه ۷۴۳ صنعاء شامل وصيت امام هادي؛ خبر عبد الواحد بن زيد المدني و خبر قسّ بن ساعدة الأيادي.
۳۹- رسائل يحيی بن حسين در ۱۰۹۹ق. نسخه ۱۰۸ صنعاء. شامل منتهی الإصابة؛ صوارم اليقين؛ البيان للنهي؛ المستخرجات للبيان و غيره.
۴۰- أنوار اليقين حسن بن بدر الدين. نسخه ۵۳۱ صنعاء. سال تأليف ۶۳۸ ق. کتابت ۱۳۳۸.
۴۱- کتاب المختلف والمؤتلف تصنيف الحافظ أبي محمد عبد الغني بن سعيد الأزدي. در آغاز آن چند متن اجازه زيدی ديده می شود. نسخه کتابت ۷۹۳ ق. کتابت مسعود بن أحمد بن مسعود بن حمزة الطليمي...
۴۲- کتاب الأحکام هادي الی الحقّ. جزء اول. در ۱۱۷۲ صنعاء و جزء دوم در ۱۱۶۸ صنعاء.
۴۳- الروض الباسم في الذبّ عن سنة أبي القاسم از محمد بن ابراهيم بن علي بن المرتضی بن الهادي إلی الحقّ يحيی بن الحسين. فراغ در ۹۵۶ ق. مقابله در ۹۵۷ ق. يادداشتی نقل می کند از نسخه مادر از خط خود مؤلف.
۴۴- الأمر بالعزلة في آخر الزمان. از ابو عبد الله محمد بن ابراهيم بن علي بن المرتضی. جامع کبير. گفته شده نسخه کتابت ۱۰۶۴ ق است.
۴۵- الکشف والبيان في تفسير القرآن از ثعلبی. تمّ الجزء الثالث. سنه ۷۷۳ ق.
۴۶- شمس العلوم از حرف حاء تا سين. خط کهنسال. جامع کبير. ش ۱۸۹۴
۴۷- شرح غريب الصحيحين للبخاري ومسلم. تصنيف أبي عبد الله محمد بن أبي نصر بن عبد الله الحميدي. کتابت شده برای شجاع الدين خازن الملکي المظفري. تمّ الکتاب ۶۶۸ق.
۴۸-مجلد سوم البيان في الفقه علی مذهب الإمام الشافعي تأليف عمراني، فقیه شافعی. نسخ شوال ۷۳۷ ق.
۴۹- معيار العلوم از ابو حامد غزالي. کتابت ۷۰۵ ق.
۵۰- رسالة في وقف کلّا وبلی في کتاب الله. کتابت ۸۳۴ ق. جامع کبير.
۵۱- المکتفی في الوقف والإبتداء از ابو عمرو داني. صنعاء ۱۵۷۴. تاريخ تحرير نسخه در ۸۳۴ ق.
۵۲- المقنع في معرفة مرسوم مصاحف أهل الأمصار از عثمان بن سعيد داني. در جامع کبير. کتابت محمد بن عبدالله بن محمد الرقي. شوال ۸۵۲ ق.
۵۳- التبيان في عدد آي القرآن. از عثمان بن سعيد الداني. بر روی نسخه: المقري الأجلّ العالم العامل الورع الزاهد بقية السلف الصالح الإمام المتقن المجود أبي الحسن مؤفق الدين علي بن أبي بکر بن شداد غفر الله له ولوالديه. تاريخ تحرير ۸۳۴ ق. در جامع کبیر. ۱۵۷۴.
۵۴- البرهان في علامات مهدي آخر الزمان. از متقی هندی. صنعاء ش ۷۵۷
۵۵- خلق الانسان في اللغة. از اصمعي.
۵۶- تهذيب الکمال في علم الرجال. مجلد اول. کتابة من نسخة المصنّف بخط يده تعليقاً علی يد الفقيه محمد بن شکر بن محلي بن شکر الديري الشافعي في شهر رمضان من سنة ۷۱۲ ق.
۵۷- نزهة القلوب في تفسير غريب القرآن علی حروف المعجم. تصنيف الشيخ الإمام أبي بکر محمد بن عزيز السجستاني . صنعاء. ۵۱۸ کتابت ۲۲ ذیقعده ۷۸۸ ق. از مسعود بن احمد. به اشتباه بر روی عکس نوشته شده که تاریخ تحریر ۷۹۳ ق است.
۵۸- الزينة از ابو حاتم الرازي. صنعاء. ۱۸۹۷. ناقص الأول والآخر. جلد اول. تاریخ کتابت ندارد. نسخه جلد دوم این کتاب را ندارد.
۵۹- اسماع الصمّ في اثبات الشرف من قبل الأمّ تأليف السيد الفقيه أبو عبد الله محمد بن عبد الرحمان المراکشي الضرير متعه الله بالايمان والاسلام. سنه ۸۰۲ق. قرائت ناسخ بر مؤلف در سال مذکور: قراءة تصحيح حسب الطاقة. اشعاری از مؤلف در پايان.
۶۰- الأزهار في فقه الأئمة الأطهار. جامع کبير. از احمد بن يحيی بن المرتضی. کتابت ۸۴۷ ق. با حواشی بسیار.
يكشنبه ۱۶ خرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۵۲
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت