دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۸۴٫۰۱۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۴۶ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۸۶
بازدید از این یادداشت : ۵۳۶

پر بازدیدترین یادداشت ها :
من شاید هشت یا نه سال پیش در همین سایت کاتبان مطلبی نوشتم درباره کتاب تحف العقول و در آن بحثی کردم درباره سابقه شهرت این کتاب در میان امامیه و اینکه تا چه اندازه انتساب این کتاب به سده چهارم قمری درست است یا خیر؟ از جمله بحثی هم کردم درباره احتمال نصیری بودن ابن شعبه بر اساس برخی مواد در متن کتاب و از جمله وصیت مفضل جعفی در آن (و همچنین پاره ای از مصادر متن وصیت منسوب به مفضل) و نیز این نکته که نصیری ها او را از خود می دانند. در اینکه حسن ابن شعبه ای از نصیریان سده چهارم محدث و دانشمندی آشنا به حدیث و نویسنده چند کتاب در حدیث بوده تردیدی نیست و بر آن شواهد قوی وجود دارد اما اینکه تحف العقول تألیف اوست البته تردید وجود دارد و شاید نویسنده این کتاب شخصی دیگر از خاندان ابن شعبه باشد که می دانیم همگی شهرت به نصیری بودن داشته اند. بعید نیست او از افراد متأخرتر این خاندان، شاید از سده ششم قمری باشد. البته اگر بپذیریم تحف العقول تألیف همان حسن ابن شعبه سده چهارم است در آن صورت بعید نیست او این کتاب را پیش از گرایش به تفکرات حسین بن حمدان خصیبی نوشته باشد. به هرحال سخن من در این یادداشت درباره اين مطالب نيست. تنها اشاره ای است به آنچه به تازگی دیدم از دانشمند محقق جناب آقای مددی در رابطه با این کتاب که به همین دست مطالب در رابطه با تحف العقول اشاره کرده اند اما در این میان نکته ای را متذکر شده اند که نیازمند تصحیح است و آن اینکه ایشان احتمال داده اند یکی از منابع کتاب تحف العقول، کتاب نثر الدر وزیر آبی باشد که خوب می دانیم از آغاز سده پنجم است. قرینه ایشان ذکر تعدادی از کلمات قصار حضرت امام جعفر صادق (ع) است در کتاب تحف العقول که ابن شعبه درباره آن گفته که برخی شیعیان‌آن را "نثر الدرر" خوانده اند. فارغ از اینکه عنوان کتاب آبی (که جناب آقای مددی آن را هنوز به عنوان کتابی خطی که چاپ نشده و ایشان هم آن را ندیده اند معرفی می کنند) نثر الدر است و نه نثر الدرر (دست کم در نسخه های خطی و نسخه چاپی اثر. از چاپ این کتاب در قاهره دست کم دو دهه یا بیشتر می گذرد) باید گفت اینکه مجموعه ای از کلمات امام صادق را برخی از شیعیان نثر الدرر خوانده اند چه ارتباطی دارد به اینکه یکی از منابع تحف العقول، نثر الدر آبی است؟ وانگهی درست است که در کتاب نثر الدر آبی فصلی هم به کلمات امام صادق (ع) نسبت داده شده اما از مطالب تحف العقول در رابطه با امام صادق در آن اثری نیست. در گفتار جناب آقای مددی مطلب دیگری هم هست که شایسته بررسی است و آن اینکه ایشان آبی را همزمان هم شاگرد شیخ صدوق معرفی کرده اند و هم شاگرد شیخ طوسی. اینکه او از شیخ صدوق روایت دارد در منابع حدیثی دیده می شود، اما چطور ممکن است او در عین حال شاگرد شیخ طوسی هم باشد؛ عالمی که خود با واسطه از شیخ صدوق روایت می کند. آبی از راویان طبقه شیخ صدوق است و از کسانی مانند صاحب بن عباد روایت می کند. بنابراین روشن است که او شاگرد شیخ طوسی نمی توانسته باشد. باری علت این خطا آن است که در فهرست منتجب الدین (ص ۱۶۱) به خطا او را شاگرد شیخ طوسی معرفی می کند؛ گرچه به احتمال قوی در عبارت او تنها روایتش از ابو جعفر مد نظر بوده و بعد ابو جعفر تفسیر شده به ابوجعفر طوسی به جای ابوجعفر صدوق. به هرحال جناب آقای مددی بر این اساس احتمال داده اند که بنابراین تحف العقول تألیفی است از سده پنجم قمری. گمان کردم تذکر به این خطا برای پیشبرد تحقیقات درباره متن مهم و ارزشمند تحف العقول مفید باشد، ولله الحمد اولاً وآخراً.
چهارشنبه ۲ دي ۱۳۹۴ ساعت ۱۲:۴۵
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت