دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۶۰٫۳۴۸ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۴۱ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۴۷
بازدید از این یادداشت : ۴۰۰

پر بازدیدترین یادداشت ها :
الرسالة الموضحة تأليف المظفّر بن جعفر بن الحسن (/يا الحسين) که به کوشش ثامر کاظم الخفاجي و با همت کتابخانه آية الله مرعشی چاپ شده اثری است ارزشمند که شايسته بررسی است. کتاب بر اساس نسخه منحصر به فرد و کهنسالی به چاپ رسیده؛ نسخه ای که متعلق به کتابخانه آل شبّر است و تاريخ کتابت آن هم نهم رجب ۶۵۲ ق است در مدرسه نظاميه بغداد (مصحح در مقدمه نسخه را به خطّ عبد الکريم ابن طاووس دانسته که آشکارا خطاست چرا که او در آن تاريخ کودکی در حدود چهار سال بوده و بنابراين نمی تواند کاتب اين نسخه باشد). مقدمه و تصحيح متأسفانه مملوّ از اشتباهات است و چاپ کتاب به شکل بسیار بدی انجام شده است. در شماری از کتابهای نويسندگان معاصر هم که نامی از اين کتاب آمده به دليل آنکه در نقلهای ابن طاووس، آغاز سندها روشن نيست اطلاعات اشتباهی درباره عصر مؤلف رفته است و متأسفانه مصحح کتاب هم توجهی به اين نوع مسائل نداشته است. من متأسفانه عکسی از نسخه در اختيار ندارم اما بعيد نيست که اين نسخه مستقيماً بر اساس همان نسخه ای کتابت شده باشد که علي بن موسی ابن طاووس در کتاب اليقين (ص ۱۰۹ تا ۱۱۰؛ ۳۶۲ به بعد) از آن نقل کرده و آن را در خزانه عتیقه مدرسه نظاميه بغداد نشان داده و گفته به خطّ مؤلف بوده است. نام کتاب و نويسنده در خطبه و انجام کتاب نيامده و دور نيست که تنها در صفحه عنوان نسخه ذکر شده است و بر اساس همان هم ابن طاووس از نويسنده و کتابش نام برده است. به نظر نمی رسد که ابن طاووس شناختی مستقلّ از او داشته است. متأسفانه مصحح عکسی از صفحه آغازين نسخه به دست نداده است. درباره مؤلف که بی ترديد امامی مذهب است (و نه زيدی؛ چنانکه آقای کالبرگ در کتابش، کتابخانه ابن طاووس ، ص ۵۰۳ از ترجمه فارسی، بر اساس منقولات ابن طاووس احتمال داده)هيچ نمی دانيم و تنها نام او در همين کتاب اليقين آمده است. مؤلف بر اساس رواياتی که در آن با سند متصل نقل می کند معلوم است که از معاصران شيخ مفيد بوده است؛ با اين وصف شگفتا که نامی از او در منابع اماميه در ميان نيست. اين در حالی است که نويسنده کتاب در آن از محدثانی مانند ابو المفضّل شيباني(که عمده نقلهايش از اوست) و همچنين هارون بن موسی التلعکبري نقل می کند که هر دو از مهمترين محدثان امامی مذهب و شناخته شده بغداد بوده اند (او از ابوالفرج المعافا بن زکريا نهرواني سنی مذهب هم اجازه روايت داشته، نک ص ۲۸۱). پس مانا که نجاشي و شيخ طوسي به دلیل معاصرت با او (گرچه او از آنان اندکی متقدمتر بوده) نامی نبرده اند و يا از آن مهمتر بدين دليل که او جز مدتی که به احتمال بسيار قوی در بغداد تحصيل دانش کرده بوده، بعدها در شيراز ساکن بوده است؛ چنانکه از يکجای کتاب بر می آيد (ص ۴۱۴). او گرچه در کتابش که درباره امامت است و به ويژه امامت حضرت امير (ع) احاديث زيادی نقل می کند اما کتابش بنيادی کلامی دارد و در آن به شيوه متکلمان به بحث می پردازد؛ گرچه قرينه ای در ميان نيست که او را متأثر از شيخ مفيد در بحثهای امامت بدانيم؛ بل چنانکه گفتم او از معاصران شيخ مفيد بوده است. از شيوه بحثهای کلامی او در کتاب به روشنی پيداست که نويسنده متکلمی آشنا با شيوه بحثهای کلامی جدلی و معتزلی بوده و از يکی دو جای کتاب معلوم است که فقيه هم بوده و در فقه دستی قوی داشته است؛ کما اينکه جایی بحثی کلامی به شيوه متکلمان و اصوليان اماميه درباره ملاک حجيّت اجماع می کند که همه اينها با توجه به قدمت نويسنده بی نهايت ارزشمند است و شناخت ما را از تحولات انديشگی اماميه روشنتر می کند (نک: نمونه ها در ۳۱۳ به بعد و نيز در ۳۳۱ به بعد). آيا او با المغني قاضي عبد الجبّار همدانی معتزلی که معاصرش بوده و بحثهای امامت آن کتاب و يا ديگر آثار مشابه معتزلی آشنا بوده؟ در اين مورد بايد مطالعه دقيقتری در متن کتاب صورت گيرد. به هر حال در کتاب نويسنده به رد تفصيلی عقايد سنيان درباره امامت پرداخته است.
نکته جالبی که در اين کتاب ديده می شود نقد تند نويسنده است از زيديان(ص ۴۱۳ به بعد). می دانيم که او معاصر برادران هاروني (ابو الحسين و ابوطالب هاروني، از امامان زيديه) بوده و شايد نقدش ناظر به آنان بوده است؛ به ويژه اينکه همينجا از يک زيدی که نقدش ناظر به عقيده اوست ياد می کند و از او تنها با تعبير " هذا الشيخ الشريف صديقک وفّقه الله" ياد می کند ( ص ۴۱۴) که می تواند اشاره به يکی از هارونی ها باشد که البته مورد احترام شیعیان بوده اند. به هر حال از آنجا که کتاب در خطاب به شخصی خاص نوشته شده بوده و چنانکه از فحوای عبارت نويسنده در همينجا ديده می شود معلوم است که او خود با زيديان مرتبط نبوده بلکه کتاب را خطاب به آن شخص نوشته بوده که از عقايد زيديان آگاه بوده و با يکی از آنان دوستی داشته است (نک: ص ۴۱۴)، محتمل است که او کتابش را خطاب به يکی از اماميه ري نوشته بود، شهری که می دانيم در آن دوران زیدیان بسیاری در آن زندگی می کردند و تحت حمايت صاحب بن عبّاد و آل بويه بودند. در واقع نويسنده کتابش را با انتقاد از زيديه و عقايدشان درباره امامت پايان می دهد و اين خود از نمونه های جالب ادبيات جدلی ميان اماميه و زيديه است. به ترتيبی که گفتيم کتاب در حقيقت در اصل به نيّت رد بر زيديه نوشته شده است (نيز نک: ص ۴۳۹؛ پايان کتاب).

يكشنبه ۲۸ تير ۱۳۹۴ ساعت ۱۲:۳۶
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت