دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۴۷٫۸۵۸ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۷۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۱۲
بازدید از این یادداشت : ۷۴۸

پر بازدیدترین یادداشت ها :



متن مختصر و ارزشمند عقيده نامه کلامی عجالة المعرفة که سالها پيش از سوی استاد دانشمند آقای سيد محمد رضا حسيني جلالي در مجله تراثنا منتشر شد، از نقطه نظر آشنايی با تحولات کلام امامی در نيمه دوم سده ششم قمری در ري و خراسان اهميت دارد. اين تحول مربوط است به آشنايی تدريجی با انديشه های مکتب ابو الحسين بصري و نماينده آن محمود ملاحمي خوارزمي که ما در سلسله مقالاتی که در پيش خواهيم داشت در اين زمينه به بحث خواهيم پرداخت. می دانيم که تا حدود نيمه سده ششم قمری متکلمان امامی بيشتر تحت تأثير کلام بهشمي و نماينده امامی آن شريف مرتضی بودند و به تدريج البته با آشنايی بيشتر با مکتب ابو الحسين بصري و مخالفتهای او با انديشه های کلامی قاضي عبد الجبّار دست کم پاره ای از عقايد کلامی آنان دچار اصلاحاتی شد و يا از ديگر سو اگر مکتب او هم پذيرفته نمی شد اصطلاحات کلامی او مورد تداول قرار می گرفت. سديد الدين حمصي در اواخر اين سده عملاً زمينه گسترش مکتب ابو الحسين را به جای مکتب شريف مرتضی نه تنها در ری و خراسان که در عراق (حلّه) و حتی کمی بعدتر تا اندازه ای در حلب فراهم نمود. کتاب عجالة المعرفة از اين نقطه نظر اهميت دارد که مرحله گذار را در اين دوران نشان می دهد؛ دورانی که در آن به تدريج آموزه های ابو الحسين بصري در ميان اماميه به ويژه در ري و خراسان گسترش پيدا می کرد. کتاب عجالة المعرفة تأليف ظهير الدين ابو الفضل محمد راوندي، فرزند قطب الدين راوندي است . ما در نوشته ديگری که در همين سلسله مقالات منتشر خواهيم کرد نشان خواهيم داد که پدر نويسنده، يعنی قطب راوندي هم آشنا به مکتب ابو الحسين بوده و نسبت بدان بی تمايل نبوده است. از ديگر سو شاگرد ظهير الدين راوندي، يعنی دانشمند امامی قطب الدين کيدري نيز از تأثير پذيرفتگان مکتب ابو الحسين بصري بوده، چنانکه پس از اين در دنباله اين سلسله مقالات درباره او نيز سخن خواهيم راند. حال ببينيم در متن عجالة المعرفة چه قرائنی بر اين تمايل وجود دارد:
نخست اينکه در بخش توحيد آن نويسنده از اصطلاحات متحولتر در کلام امامی يعنی تعبير واجب الوجود و وجوب/ اولويت وجود به طور روشنی در مورد باری بهره می گيرد و تا اندازه ای از صورتبندی متکلمان قديم بهشمي در بحث از حدوث عالم فاصله می گيرد. عبارت او در اين قسمت بدين گونه است (نک: عجالة المعرفة في اصول الدين، ص ۳۰): " إذ بيّنّا أنّ الحاجة علّة لإثبات المحتاج إليه، فهو- بذاته- مستغن عن كلّ شي‏ء، فيكون واجب الوجود بذاته، و كلّ شي‏ء سواه يحتاج إليه." يا در چند سطر بعدتر می نويسد (نک: عجالة المعرفة في اصول الدين، ص ۳۱): ... على أنّا أثبتنا- أوّلا- وجوب وجوده، و إذا كان الممكن المحتاج موجودا؛ فواجب الوجود- الذي لا يحتاج إلى غيره- بالوجود أولى."
از ديگر سو، او در بحث از علم باری اشاره گرچه مبهمی دارد که محتملاً نشان از تأثير پذيری او از مکتب ابو الحسين در بحث از صفت ادراک برای باری تعالی است. عبارت او را اينجا نقل می کنيم (نک: عجالة المعرفة في اصول الدين، ص ۳۲): " مسألة [في الإدراك‏]: و علمه- أيضا- يتعلّق بالمعدوم و الموجود: فما يتعلّق بالمعدوم يسمّى كونه عالما، فحسب. و ما يتعلّق بالموجود المدرك يسمّى كونه مدركا. و السمع ورد بأن يوصف- تعالى- بكونه: مدركا، سميعا، بصيرا، و إلّا؛ فقد كفانا إثبات كونه عالما بجميع المعلومات أنّه يعلم المدركات، و المسموعات، و المبصرات؛ إذ ليس إدراكه لشي‏ء منها من جهة الحاسّ." اينجا ظاهراً او متأثر است از عقيده ابو الحسين درباره نسبت ادراک به باری؛ گو اينکه ظاهراً او بر خلاف ابو الحسين به شيئيت معدوم باور داشته است؛ با وجود اينکه اين احتمال هست که با توجه به عبارت ذکر شده، او به شکل کاملاً مشابهی با شريف مرتضی و سائر بهشميان درباره شيئيت معدوم نمی انديشيده است. به هر حال باورمندان به نفی شيئيت معدوم نيز گرچه با تفسيری متفاوت از بهشميان از علم باری به معدومات سخن می گفته اند (برای نمونه ها و مقايسه ها، نک: الملخص في اصول الدين شريف مرتضی، ص ۱۲۵ تا ۱۲۶: " فإن قيل: ألّا أجريتم كونه عالما مجرى كونه مدركا و جعلتم الشرط في تجدّده وجود المعلوم، كما أنّ الشرط عندكم في تجدّد كونه مدركا وجود المدرك؛ فلا يجب أن يكون عالما بعلم الحدث، كما لا يجب مثل ذلك في كونه مدركا؟ قلنا: الفرق بين الأمرين واضح؛ لأنّ الإدراك يستحيل تعلّقه بالمعدوم؛ فوجب أن‏ يكون وجوده شرطا في تعلّق الإدراك به، و ليس كذلك العلم؛ لأنّه يتعلّق بالمعدوم و الموجود على سواء، و سنبيّن ذلک..."؛ مقايسه کنيد با: قطب الدين المقري النيشابوري، الحدود، ص ۲۲: "...و في الناس من لا يسمّي المعدوم شيئا و لا ذاتا، مع الاعتراف بأنّ العلم يتعلّق بالمعدوم و خلافه يرجع إلى العبارة"؛ بالاخره مقايسه شود با المنقذ من التقليد سديد الدين حمصي، ج‏۱ ص ۴۹: "... فإنّ الأصل في العلم بالمعدوم هو ما نجده من أنفسنا من علمنا بأفعالنا قبل إيجادها و تميّز أجناسها بعضها من بعض، و علمنا بأحكامها التي تثبت لها عند الوجود و معلوم أنّا لا نجد من أنفسنا إلّا العلم بصورة تلك الأفعال و حقائقها التي تثبت لها عند الوجود، و لا نعلمها على امور تقتضي أوصافا لها عند الوجود. و كذلك إذا علمنا في مقدوره تعالى سوادا فإنّما نعلم الهيئة الّتي تحصل للسواد عند الوجود، و لا نجد من أنفسنا أنّا نعلم السواد في حال العدم، على أمر يقتضي هذه الهيئة عند الوجود؛ و نعلم أنّ هذا العلم، كالعلم بالكتابة في أنّه علم بكيفيّة ترتيب تلك الرقوم و صورتها التي تحصل لها عند الوجود و لا التفات له إلى أمر ثبت حالة العدم، و لا متعلّق له فإذا ثبت أنّ العلم بالمعدوم إنّما هو تصوّر الحقائق و الأجناس و أنّه لا متعلّق له في وجود أو عدم. و على هذا فإنّه قد توجد الأشياء و تنعدم و علمه هذا لا يتغيّر، فبطل قول من قال: إنّ العلم بالمعدوم هو علم بشي‏ء معيّن..."
اما مورد آخر نقل عبارت ظهير الدين است درباره اراده باری که با عقيده بهشميان متفاوت است و مشابه عقيده ابو الحسين بصري است و سخن به ميان آوردن از داعی و ارتباط اراده با علم باری. عبارت او از اين قرار است (نک: عجالة المعرفة في اصول الدين، ص : ۳۱: " مسألة [في الإرادة، و الاختيار] : و يتفرّع من كونه حيّا، و عالما أنّه لا بدّ أن يعلم الأشياء كما هي؛ إذ لا اختصاص لكونه عالما بمعلوم دون معلوم. فيعلم ما يفضي إلى صلاح الخلق، و ما يؤدّي إلى فسادهم؛ فيختار ما يفضى إلى صلاحهم، و يعبّر عنه بالحسن؛ و لا يختار ما يؤدّي إلى فسادهم، و هو القبيح. ثمّ ذلك الاختيار، لا يخلو: إمّا أن يتعلّق بفعله، أو بفعل غيره: فما يتعلّق بفعله يكون علمه بحسنه داعيا إلى فعله؛ فيسمّى مريدا. و ما يتعلّق بفعل غيره، يعلمه أنّ صلاحه في بعض، و فساده في بعض، فيكون إعلامه، أمرا، و نهيا، و خبرا. و يسمّى كارها؛ إذا تعلّق علمه بقبح شي‏ء، و يصرفه علمه عنه، أو ينهى عنه غيره".
شنبه ۱۴ دي ۱۳۹۲ ساعت ۹:۵۴
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت