دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۹۴٫۳۹۷ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۶۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۰۱۶
بازدید از این یادداشت : ۱٫۰۴۸

پر بازدیدترین یادداشت ها :

- کتاب في الأجوبة عن اشکالات الإمام الرازي في القانون في الطبّ
بر روی برگ اول اين عنوان با خط متأخر آمده اما زير آن با خط کهنه ای نوشته شده: حلّ شکوک القانون تأليف مولانا ملک...؟ متأسفانه عبارت پاک شده است
در آغاز: قال العبد الضعيف الراجي عفو الله وغفرانه يوم الميعاد أحمد بن أبي بکر بن محمد النخجواني وفقه الله لمرضاته .... ولما کان شرح کتاب القانون من مؤلفات المولی الإمام الحبر الهمام أفضل المتأخرين قدوة المحققين / ۲ الف فخر الدين الرازي طيب الله ثراه وجعل الجنّة مثواه متضمّناً للقواعد الکثيرة والمباحث الشريفة الخطيرة مشتملاً علی الإشکالات الغريبة والمؤاخذات العجيبة وأهل الزمان يکثرون ذلک الشکوک الموردة فيه لدی الفضلاء ويمتحنون بها مراتب الأذکياء دعاني ذلک إلی التروي في کيفية ايرادها والتصدّي لعجم أعوادها وفقني الله لحلّ معظمها وکشف مبهمها ....
کتاب اهداء شده به "اسکندر الزمان سيف الله المسلول علاء الدنيا والدين غياث الإسلام والمسلمين أبو الفتح کيقباذ بن کيخسرو بن قلج أرسلان ناصر أمير المؤمنين ....
در ۱۱۴ الف نسخه کتاب پايان گرفته اما اشاره ای به کاتب نيست. آيا نسخه به خط مؤلف است؟
به هر حال کتاب تأليف نجم الدين نخجواني است همان شارح و منتقد اشارات بو علي که پيشتر معرفی کرده ايم.
- آيا صوفيا ش ۴۸۶۲: مجموعه في الحکمة والمنطق وغيره. شامل بسياری از رسالات خواجه و کاتبي و قطب الدين شيرازي و ابهري و نيز از ابن کمونه. در آن، تلخيص شرح اشارات نجم الدين نخجواني آمده؛ همانی که نسخه آن در غرويه هم هست و تأليف ابن کمونه است. در نسخه حاضر اشارتی به نام ابن کمونه نيست. در برگ ۱۵۹ ب: هذه فوائد مجتمعة وفوائد ملتقطة من شرح الإشارات للحکيم الکامل والفيلسوف الفاضل نجم الملة والدين النخجواني برّد الله مضجعه. تاريخ کتابت ۷۲۶ ق(برگ ۱۸۲ الف).
- نسخه فاضل احمد ش ۸۷۵ : در برگ آغازين در بالای برگ به خط کهنه نوشته شده: شرح الاشارات بخطه. در برگ بعد به خط متأخرتر دارد: شرح من طبيعيات اشارات للمؤيد النخجواني في الحکمة الفلسفية. در آغاز در برگ ا ب: نام نويسنده مؤيد بن أبي بکر بن ابراهيم الطبيب النخجواني است. در ۲۳۲ الف: وهو آخر الشرح وقع الفراغ منه علی يد المؤلف مؤيد بن أبي بکر بن ابراهيم الطبيب النخجواني آخر جمادي الآخر سنة أحد وسبعمائة.
اين شرح از اکمل الدين نخجواني است و ظاهراً نسخه به خط مؤلف است. در نسخه نورعثمانية از همين کتاب، در خطبه نام نويسنده چنين آمده: مؤيد أکمل الدين الطبيب النخجواني؛ ولی گويا أکمل الدين بعداً اضافه شده.
نسخه ای هم از اين کتاب در احمد ثالث هست؛ به شماره ۳۲۶۴، در ۳۳۳ برگ. نيز نسخه ای ديگر در همانجا، به شماره ۳۲۵۹، در ۱۶۹ برگ؛ کتابت ۶۴۴ ق در برخی فهارس به عنوان نسخه ای ديگر از اين کتاب معرفی شده اما اين دومی محتملاً از آن نخجواني ديگر است؛ يعنی نجم الدين نخجواني که منتقد اشارات و شارح و معترض بدان بوده است و پيشتر آن را معرفی کرديم. همکارم رضا پورجوادی همينک کاری ارزشمند در رابطه با شروح اشارات در دست دارد.

- فاتح ش ۳۱۹۳: شرح اشاراتی مجهول المؤلف که بر روی آن نوشته: شرح الاشارات للإمام اما از فخر رازي نيست. آغاز آن: ربّ اعن علی الإتمام...
و در پايان آن: ۲۱۵ الف: وهذا آخر ما أمليناه ههنا من شرح هذا الکتاب بحمد الله وحسن توفيقه تمّ هذا الکتاب علی يد// العبد الضعيف خضر بن يوسف في أوائل شهر الله المبارک رمضان سنة خمس وسبعمائة والله أعلم بالصواب وإليه المرجع والمآب.
اين نسخه بخشی است از متن کتاب شرح اشارات سراج الدين ارموي که نسخه ۶۹۱ ق و کامل آن در توپکاپي موجود است.

- فاضل احمد پاشا، ش ۱۶۰۴ : مجموعه ای کهن و در آن ميان شامل گفتاری از بهمنيار درباره عقول و نفوس و نيز ثمرة الحکمة ابن هيثم. کهنه سال
- فاتح ش ۵۲۹۷. مجموعه حکمی و ادبی به خط حسن بن ابراهيم سلماسی؛ دانشمند شناخته شده. از آن ميان ترجمه رساله ذهبیه امام رضا (ع) از خود سلماسي

- جار الله ش ۹۹۹: نسخه کتاب الدلالة علی فوائد کتاب الرسالة؛ شرحی کهنسال بر رساله قشيري
بر برگ آغازين: الأول من کتاب الدلالة علی فوائد کتاب الرسالة املاء الشيخ الفقيه الإمام العالم العارف (؟) ؟يد الدين أبي محمد عبد المعطي بن محمود بن عبد المعطي ؟ الاسکندري
۱ب: ... قال الشيخ الفقيه الإمام العارف ؟ الزاهد لسان المتکلمين وشيخ المحبّين الجامع بين علمي الظاهر والباطن والعارف بمقام ؟ والقاطن السيد الأجل العلامة سديد الدين ؟ عبد المعطي بن أبي الثناء محمود بن عبد المعطي اللخمي الإسکندري رضي الله عنه وأثابه الجنّة بمنّه آمين
...أما بعد فقد سألني جماعة من الإخوان السالکين طريق الرحمن الراغبين في کمال المعرفة والبيان لأحوال السالکين والفرق بين درجات الأبرار والمقرّبين أن أبيّن لهم ما احتوی عليه الکتاب المسمّی بالرسالة لجميع أهل الإسلام المنسوبين إلی التصوف الذي اعتنی به الإمام الأجلّ الکبير العارف أبو القاسم عبد الکريم بن هوازن القشيري رضي الله عنه ...
۲۱۳ ب: تمّ استنساخ هذا المجلد الأول من کتاب الدلالة بيد الخادم أقلّ العبيد وأحوجهم إلی فضل الکريم العالي عيسی بن علي بن إبراهيم بن عمير الهلالي ... در حاشيه: يتلوه في أول الثاني إن شاء الله تعالی باب الورع
نسخه ديگر اين کتاب در مراد ملا است؛ ش ۱۲۶۱؛ نسخه کهنسال از جلد اول کتاب اما پايان ندارد.
نيز همانجا ش ۱۲۶۲ جزء دوم. دنباله همان قبلی است. در ۱۲۱ الف: کمل کتاب الدلالة علی فوائد الرسالة ...نسخ في سنة ثلاث وأربعين وسبع مائة من نسخة قوبلت علی الشارح رضي الله عنه وکتب المقابل لها علی شارحها في آخرها وکان الفراغ من املاء هذا الشرح المبارک في سنة ثمان وثلاثين وستمائة ...
دو گواهی ديگر هم در اين صفحه ديده می شود.
- فاضل احمد پاشا، ش ۹۰۱: الملخص في الحکمة رازي با گواهی تملک محمود بن المظفر بن محمد التبريزي اواسط ربيع الأول ۶۹۰
- فاتح ش ۲۹۰۱ از اربعين في الکلام تأليف فخر رازي، کتابت ۶۸۰ در "مدينة قونية في المدرسة الجلالية المعروف بقرنطای". در دنباله محصل آمده از همان کاتب در ۶۸۰ در همان مدرسه در آخرمتن المحصّل از آن به عنوان "المختصر في اصول الدين" ياد کرده
- باز نسخه ديگری از محصل فخر رازي در لاله لی ش ۲۱۵۲: کتابت ۶۵۱ ق؛ نيز در لاله لی ش ۲۴۳۶ کتابت ۷۱۱ ق
- باز نسخه ديگری از المحصّل فخر رازي در عاطف افندی ش ۱۳۶۵ بدون اشاره به نام "الأنوار القواميه" در خطبه کتاب و آخر کتاب هم فرق می کند. نسخه بحث امامت را ندارد. کتابت ۸۸۱ ق.
- نسخه کهن ديگر از المحصّل در کتابخانه عاطف افندی ش ۱۳۶۶: کتابت صفر ۵۹۴ ق. در حاشيه دارد: قوبل بالأصل وکان سقيماً في سلخ صفر سنة أربع وتسعين وخمسمائة
- نسخه ديگر از المحصّل در آياصوفيا ش ۲۳۵۱: فرغت من نسخه بتوفيق الله وعونه يوم السبت في سلخ ذي الحجة سنة ستّ عشرة وستمائة کتبه العبد الضعيف أبو الحسين مرتضی بن المطهر بن المرتضی الحسني البطحاوي يعرف بالهمذاني

- نسخه کهنه سال المباحث المشرقية تأليف فخر رازي در فاتح ش ۳۲۱۸ کتابت ۶۹۲ ق.
- باز نسخه ديگری از همان کتاب در فاضل احمد ش ۸۹۷: جلد دوم مباحث است به خط مغربی از کاتبی در حلب در ربيع الآخر ۶۱۵ ق. در پايان آن دو گواهی مقابله است از نيمه سده هفتم يکی از آن دو در دمشق.
- نسخه ای از شرح الملخص. از کاتبي قزويني؟ (بايد بررسی شود که شرح ديگری نباشد)؛ نيمه دوم در فاتح، ش ۳۲۰۷ ؛ کتابت ۷۱۸ و باز از همان کتاب در همان کتابخانه، ش ۳۲۰۸ در ۷۱۵ ق؛ نسخه کامل. بر روی نسخه ها اشاره به نام مؤلف نيست.
-باز در همان کتابخانه، ش ۳۲۰۹: کتابت در ۶۹۸ ق در حماة، جلد چهارم شرح الملخص از کاتبي؟
- همان کتابخانه، ش ۳۲۱۰: جلد دوم شرح دبيران کاتبي قزويني است بر ملخص فخر رازي.
- شرح عیون الحکمة فخر رازي، کتابت ۶۶۵ در کتابخانه بشير آغا، ش ۱۰۱
- فاضل احمد، ش ۸۸۴ از شرح عيون الحکمة، کهنه سال
- فاضل احمد، ش ۷۹۶ : نسخه تأسيس التقديس فخر رازي، کتابت ۶۲۹ ق.
- نسخه حکيم اوغلی ش ۸۲۱ از کتاب تأسيس التقديس فخر رازي: کتابت ۵۹۸ ق در هرات (شايد تاريخ درست نباشد)
- نسخه فاضل احمد پاشا، ش ۷۹۳ شامل: الاشاره في علم الکلام فخر رازي، کتابت به تاريخ ۵۸۸ق در مدرسه فخريه در موصل و نيز تبصره او در منطق از همان کاتب بی تاريخ

- کتاب فصول الأشرفية في القواعد البرهانية والکشفية تأليف "الفقير إلی الله تعالی محمد التستري عفا الله عنه ووفّقه للصواب برسم خزانة المولی المعظم مالک أزمّة الأمراء الأعاظم حامي الأطراف والأماکن کهف الوری ؟؟؟؟ سليمان ؟؟؟؟"؛ مختصری در ابواب فلسفه؛ نسخه آن در آياصوفيا ش ۲۴۴۵
آن را به رسم "مبارز الدنيا والدين سيف الله في الاسلام والمسلمين سليمان الزمان محمد بن سليمان ..." (۳ الف) نگاشته و نام کتاب را نيز در خطبه آن آورده: ۳ ب: وسميتها الفصول الأشرفية في الأصول البرهانية والکشفية
در فلسفه است و متن جالبی است و نسخه به خطّ مؤلف است. ۵۶ ب: وفرغ من تبييضه مؤلفه الفقير إلی الله تعالی محمد التستري أحسن الله شأنه وصانه عمّا شانه أواسط ذي القعدة من سنة عشر وسبعمائة بمدينة قونية. هويت مؤلف را بايد شناسايی کرد.

- نسخه بسيار کهنه از النجاة ابن سينا؛ بخش منطقی. فاضل احمد پاشا، ش ۹۰۳
- لاله لی ش ۲۵۶۰ : کتاب البصائر النصيرية في علم المنطق ابن سهلان؛ کتابت ۱۸ صفر ۶۴۰ ق
- کتاب اللباب في أصول الدين للقاضي ناصر الدين الأرموي، نسخه اسعد افندي ش ۱۲۷۶
بر روی آن خط فيروزآبادی صاحب قاموس ديده می شود.
رقم کاتب: ۸۲ الف: فرغ من کتابة لباب الأربعين في أصول الدين الفقير إلی ربّه الغني أبو الحسن علي بن محمد بن الحسن الحمويني الجويني أصلح الله أحواله وأنجح آماله وأحسن منقلبه ومآبه بالنبيّ وعترته وصحبه وآله ليلة الإثنين لخمس وعشرين ليال مضين من شهر الله الحرام ذي الحجّة من سنة (؟) ثلث وثلثين وسبعمائة بدار الملک تبريز في الزاوية المنسوبة إلی المولی السعيد العلّامة قطب الدين الشيرازي (در حاشيه: من نسخة مصححة عليها خطّه) قدّس نفسه وروح رمسه والحمد لله ربّ العالمين وصلّی الله علی محمد وآله أجمعين وحسبنا الله
در حاشيه گواهی قرائت کتاب از سوی کاتب که خود اهل علم بوده ديده می شود بر عضد الدين ايجي: وقد فرغت من قرآءته (در بين السطور: سوی الوجوه المغالطية) علی حضرة مولانا العلّامة أفضل المتأخرين علّامة العلماء الراسخين أستاذ المتکلّمين المؤيد بتأييد ربّ العالمين عضد الدين (؟) عماد الإسلام والمسلمين عبد الرحمن الإيجي متّع الله الطلبة بإدامة حيوته يوم الخميس التاسع عشر من شهر الله الحرام المحرّم المحترم لسنة أربع وثلثين وسبعمائة وهذا خطّ أقلّ مستفيديه الفقير إلی الله الغني علي بن محمد الحمويي الجويني وقاه الله ممّا يفسد دينه واعتقاده وأحسن مرجعه ومعاده ورزقه متابعة الأئمة الراشدين والسلف الصالحين بمحمد وآله أجمعين
اجازه عضد الدين ايجي: ۸۲ب: الحمد لله آلائه المتواترة ونعمائه الباطنة والظاهرة والصلاة والسلم علی محمد المبعوث بالآيات الظاهرة والمعجزات المتظاهرة وعلی آله وأصحابه وعترته الطاهرة صاحب الکتاب (در حاشيه: وهو المولی العلاّمة فرع دوحة الإمامة أسد الناظرين وأشدّ المناظرين صدر الملة والدين علي بن محمد بن أبي الحسن الحمويي أفاض الله عليه محال أنعامه) قرأ عليّ کتاب لباب الأربعين من مفتتحه إلی مختتمه قراءة کشف بها عن وجه مقاصده القناع وميّز فيه القشر من اللباب والبرهان من الإقناع وجرّ به ذيل التبريز (؟) ساجمه (؟) وبان له من نهج التقديس لاحبه (؟) فأجزت له أن يرويه عنّي مما سمعه من الفوائد الزوائد (کذا) منّي بعد رعاية ما يجب رعايته والمأمول من سجاياه أن لا يخليني (؟) عن دعاء يسمع في مظانّه وبالله العون والقوة کتبه عبد الرحمان بن أحمد الإيجي أحمد الله عواقبه في محرم سنة أربع وثلثين وسبعمائة بمدينة تبريز
يكشنبه ۲۲ ارديبهشت ۱۳۹۲ ساعت ۱:۱۰
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت