دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۴۸٫۷۲۳ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۸۲ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۱۲
بازدید از این یادداشت : ۱٫۱۱۳

پر بازدیدترین یادداشت ها :
از سيره ای که ابو فراس بن دعثم برای المنصور بالله عبد الله بن حمزه، امام نامدار و مناقشه برانگيز زيدی در آغاز سده هفتم قمری نوشته بوده تاکنون دو مجلد آن منتشر شده و ويراستار کتاب بر اين تصور بوده که دو جلد ديگر کتاب از ميان رفته است. نويسنده اين سطور سالها پيش نسخه ناقصی از مجلد چهارم کتاب را يافت و آن را در اين سايت معرفی نمود. سال ۲۰۱۱ در پی بررسی يک مجموعه فهرست نشده از مجموعه های نسخه های خطی زيدی، نويسنده اين سطور در کمال ناباوری مجلد اول اين سيره را که شامل بخشهای مهمی از زندگی و آغاز امامت المنصور بالله است در نسخه ای کهنسال پيدا کرد. بدين ترتيب مجموعه چهار جلدی اين سيره بسيار ارزشمند جز قسمتهای کوتاهی که در نسخه های موجود افتادگی دارد همينک در اختيار است. نويسنده بنا دارد که اين دو مجلد (جلدهای اول و چهارم) را که در سيره چاپی موجود نيست انشاء الله تصحيح و در اختيار محققان حوزه تاريخ زيديه و يمن قرار دهد. سيره منصور بالله از نقاط مختلف و از جمله به دليل در اختيار قرار دادن اطلاعاتی ارزشمند در رابطه با مناسبات زيديه ايران و يمن؛ مناقشات منصور بالله با مخالفان زيدی و مطرفی خود در يمن و نيز ساختار قدرت زيديه در اين سرزمين و نيز مناسبات امام با قبائل و فرمانها و ساختار حکومت زيديان در طول تاريخ يمن اهميتی فوق العاده دارد. اينجا تنها مشخصاتی از اين نسخه تازه ياب را در اختيار قرار می دهم تا گوشه ای از اهميت آن و نامهايی که در آن ذکر شده در اختيار قرار گيرد:
اين نسخه که چنانکه گفتيم تنها شامل جلد اول کتاب است، از آغاز افتادگی دارد؛ اما اين نقص چندان زياد نبايد باشد. از نکات جالب در اين نسخه (۱ب) اطلاعاتی است درباره کسانی که از منصور بالله برای تصدی امامت امتحان گرفتند؛ کسانی مانند "الفقيه الأوحد العالم عمدة الدين سليمان بن عبد الله السفياني" و "الفقيه الأجل المکين علي بن يحيی بن الحسين البحيري/ (درست آن: اليحيري؛ فرزند يحيی بن الحسين اليحيري از عالمان مهم مطرفيه در يمن)". اين اشخاص و کسان ديگری که نام می برد کتاب صفوة الاختيار تأليف المنصور بالله را بر او خواندند و از او پرسشهايی کردند. اين اطلاع از لحاظ چگونگی تصدی امامت در ميان زيديان جالب توجه است.
در همان برگ ۱ ب، اطلاعی آمده درباره الحسين بن مسلّم التهامي، از متکلمان برجسته زيدی در يمن در دوران منصور بالله که شارح کتاب التحصيل تأليف حسن بن محمد الرصّاص بوده است: " ولقد حکی الفقيه الفاضل العالم الحسين بن المسلم التهامي عن الشيخ الفاضل محي الدين محمد بن أحمد البحراني ..."
در ۲ ب، اطلاعی درباره حسن بن محمد الرصّاص آمده بدين شرح: "ومما امتحن به واختير مسائل ينحلها القاضي العالم الفاضل محمد بن نشوان بن سعيد وکان غزير العلم جيد الحفظ حسن الرواية والمسائل في غوامض العلم وأکثرها في دقائق القرآن أمر بها إلی علماء الشام فوصلت إلی الشيخ العالم الفاضل حسام الدين الحسن بن محمد الرصاص بهجرة سناع فأجاب عنها بجواب..."
در ۷ الف: از همشاگردی های المنصور بالله در "هجرة سناع" از القاضي الفاضل راشد بن الحسن بن أبي يحيی ياد می کند که او هم بدين ترتيب می بايست همانند المنصور بالله شاگرد رصاص بوده باشد.
در ۱۳ الف اطلاع جالبی آمده درباره تحصيل زيديان آن دوره نزد سنيان اشعري در صنعاء: "... ومنها ما رواه الشيخ محمد بن الحسن الرصاص عن الشيخ الفاضل العالم العامل محي الدين محمد بن أحمد بن الوليد وکان يحضر في جماعة من أصحابه إلی الفقيه عبد الرحمن بن محمد المحلي الشافعي بمدرسة شهاب المعروفة بصنعاء ..." اين ابن الوليد همانی است که در نشر آثار معتزله ايران در يمن سهم بسيار مهمی داشته است.
روايت و نامی از دانشمند نامدار زيدی، علي بن أحمد بن الحسين المبارک بن إبراهيم الأکوع در ۱۴ الف: "... للفقيه الفاضل الصادق علي بن أحمد بن الحسين المبارک بن إبراهيم الأکوع رواها لي بنفسه وأجاز روايتها لي عنه ..."
اطلاعی درباره سليمان بن ناصر السحامي، فقيه مهم زيدی يمن در آن دوره در ۱۶ الف: "....عن الشريف الفاضل سليمان بن حمزة الحسني السراجي قال رأيت وأنا عند الفقيه الفاضل رکن الدين سليمان بن ناصر للدراسة في مسجد بني موسی بالعرام ..."
اطلاعی بسيار ارزشمند درباره مدارس زيديه در دوره منصور بالله در ۵۸ب: "... ولقد أتی إليه علم من أهل المدرسة المنصورية بحوث وکان المتدرسون بها يومئذٍ خمسين من الأشراف وغيرهم من البلاد القاصية والدانية والمدرس بها الشيخ العالم الفاضل محي الدين محمد بن أحمد بن الوليد وکان ابتداء التدريس فيها من شهر شوال من سنة ستّ وتسعين ..."
اطلاعی درباره سليمان بن عبد الله السفياني از فقيهان و اصوليان نامدار آن دوره در ۶۵ الف: "... وکان الفقيه الفاضل العالم سليمان بن عبد الله السفياني المتولي للأمر العام من إنفاذ الأحکام الشرعية والأوامر الالهية وکان مستقرّه يومئذ بضيمد فنفذت الأحکام ومضت الأوامر علی أحسنها ..."
اطلاعی درباره ابو القاسم ابن شبيب از متکلمان مهم معتزلی و زيدی در دوران المنصور بالله در ۷۱ب: "... فلما أصبح يوم الأربعاء لأربع عشرة ليلة خلت من شهر رجب المعظّم من سنة أربع وتسعين نهض متوجهاً إلی حصن کوکبان وهذا مقام الفقيه الفاضل شهاب الدين أبي القاسم بن حسين بن شبيب الحسني قام بين يدي الإمام عليه السلام ..."
در ۷۴ الف باز اطلاع جالبی درباره ابن الوليد القرشي و مدرسه منصوريه حوث و چگونگی نظام اداری منصور بالله ارائه می دهد: "... وکان وصول الشعر والرسالة إلی قرية ضمو فأمر الإمام عليه السلام بهما إلی المدرسة المعمورة المنصورية بقرية حوث إلی الشيخ الفاضل محي الدين محمد بن أحمد بن الوليد وأمره بنسخها والإنفاذ بها إلی الجهات وإظهارها عند الخاصّ والعامّ ونشرها ليظهر لجهّال الشيعة الطاعنين عليه المشطين عنه صحة اعتقاد الأميرين ..."
باز اطلاعی درباره سه تن از مهمترين عالمان زيدی عصر منصور بالله در ۷۹ الف که در آن از مجلسی از اشراف و علماء العترة، نام ابن شبيب، الفقيه علي بن أحمد الأکوع و الفقيه سليمان بن عبد الله السفياني برده می شود. اطلاعات ما از زندگی و فعاليتهای اين دانشمندان بسيار محدود است و همين قدر از اطلاعات هم گاه بسياری از پيچيدگيها را در رابطه با هويت نسخه های کلامی و فقهی زيدی حل می کند.
در ۸۳ ب: باز نامی آورده از "الفقيه الأجل علي بن يحيی بن الحسين اليحيري" در مقام بحث از اطرافيان و طرفداران امام. پس او برخلاف پدرش ديگر از مطرفيان نبوده است.
در پايان نسخه در برگ ۱۲۶ ب ترقيمه کاتب و نيز يک گواهی قرائت نسخه چنين آمده است:
"فرغ من نساخة الجزء الأول من السيرة //
حسبنا الله//
فرغت من قرائته بحصن ظفار حماه الله في جمادي الآخرة سنة ثمان وستمائة حامداً لله مصلياً علی رسوله محمد".
چنانکه می بينيم اين نسخه متعلق به زمان حيات منصور بالله (د. ۶۱۴ ق) است.
يكشنبه ۲۷ اسفند ۱۳۹۱ ساعت ۱۸:۵۲
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت