دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۴۸٫۷۲۳ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۸۲ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۱۲
بازدید از این یادداشت : ۱٫۲۷۵

پر بازدیدترین یادداشت ها :
بر روی برگ آغازين جزء دوم نسخه خطی غنيه ابن زهره، چاپ عکسی کتابخانه مجلس که به همت آقای جعفريان منتشر شده است، يادداشتی است کهنه سال و به احتمال قوی متعلق به اواسط سده هفتم قمری مشتمل بر فهرستی از نسخه هايی که در خانقاهی به نام خانقاه مولانا موفق الدين موجود بوده است. خود نسخه غنيه در اصل در "مدرسه جمال الدين" در سنه ۶۱۴ ق نوشته شده (مدرسه ای که هويتش را عجالتاً نمی شناسم. اشاره ای هست به مدرسه ای با اين عنوان در همدان در اخبار الدولة السلجوقيه صدر الدين سرخسي که شايد همين مدرسه مورد نظر ما باشد)و زمانی در اختيار محقق طوسي و بعداً در اختيار شاگردش رکن الدين علوي استرابادي قرار گرفته بوده است. بعيد است که خود نسخه بعداً به اين خانقاه راه يافته باشد. بيشتر به نظر می رسد که مالک نسخه زمانی که با خانقاه موفق الدين رفت و آمدی داشته، خواسته فهرستی از کتابهای مورد نياز خود در آن خانقاه را برای استفاده شخصی فهرست کند و سياهه ای از آن داشته باشد. کتابهای اين فهرست آثاری است عموماً از نويسندگان سنّي مذهب و به ويژه فخر رازي و بعيد است که کتاب غنيه در آن ميان بوده باشد. اين خانقاه را نمی شناسم و شايد اطلاعاتی درباره آن را بتوان در منابع تاريخی پيدا کرد (اشاره ای در تاريخ الوزراء نجم الدين ابو الرجاء قمي، ص ۱۹۴ وجود دارد که شايد سر نخی باشد. البته بايد در اين زمينه تحقيق کرد). آنچه اينجا مد نظر ماست نقل اين فهرست است که متأسفانه در مقدمه چاپ عکسی مجلس مورد توجه قرار نگرفته، در حالی که مشتمل بر اطلاعاتی است بی نهايت ارزشمند. در اين فهرست، آثار متنوعی ديده می شود؛ از کتابهای فخر رازي تا الکامل تأليف تقي الدين/الأئمة ابو المعالي صاعد بن أحمد العجالي الأصولي، متکلم و دانشمند معتزلی مکتب ملاحمي که می دانيم کتابش مورد استناد نويسندگان سده هفتم قمری بوده است و همينک چاپی از آن در اختيار است و چاپ دوم آن هم به کوشش نويسنده اين سطور و زابينه اشميتکه و ويلفرد مادلونگ در دست آماده سازی است. در کنار اين کتابها، تعدادی هم آثار فلسفی و منطقی ديده می شود و نيز در علوم دقيقه و نجوم؛ همچون کتاب مهم حيل بني موسی. در کنار همه اينها چند کتابی هم در لغت و يا ادب و چند تايی هم در موضوعات ديگر. اين فهرست نمايه ای است از علوم عصر و کتابهايی که مورد توجه دانشيان آن زمان بوده است. بر اساس فهرست کتابها و تنوع ويژه آن، يک احتمال اين است که اين خانقاه در جايی در خراسان بزرگ و صفحات شمالی و شمال شرقی آن بوده است؛ به ويژه به دليل وجود کتاب کامل عجالي در آن مجموعه و نيز شمار قابل توجه آثار فخر رازي. احتمال قوی تر اين است که اين خانقاه جايی در مراغه بوده، جايی که نسخه محقق طوسي ظاهراً مستقيماً به رکن الدين استرابادي، شاگرد خواجه منتقل شده بوده است. در مراغه نيز می دانيم در آن دوره زمانی، آثار فخر رازي مورد عنايت فوق العاده ای بوده؛ همچنان که آثار مختلف حکمي و علمی. خود محقق طوسي هم می دانيم که با کامل تقي عجالي آشنايی داشته است (نک: تلخيص المحصل، ص ۲۱۰). بعيد است که اين فهرست کار خود خواجه طوسي باشد و متعلق به دوران تحصيلات او (و در خراسان)؛ گرچه قلم بی شباهت نيست. در اينجا اين فهرست را ارائه می دهيم. متأسفانه چند کلمه ای در اين ميان ناخواناست و به درستی قابل شناسايي نيست. از ميان اين کتابها و اجزاء و رسائل (و نيز چند مورد منابع سندی) جز تعدادی، ما بقی همه شناخته هستند و عمدتاً به چاپ رسيده اند و يا از آنها نسخه هايی در اختيار است:
"تفصيل کتب که در خانقاه مولانا موفق الدين است (؟)
کتاب مجمل اللغة. نهاية العقول مجلدين. شرح اشارات مجلد. اجزاء متخير (؟). کتاب حيل بني موسی. کتاب عويص المسائل من علوم الأوائل. کتاب النهاية. کتاب التکملة. کتاب اقليدس. سفينة في الطوالع. کتاب مقنع تأليف فريد حسن (؟) بيهقي يک مجلد. کتاب (؟) بهاء الدين. صحاح اللغة. سفينة کلامية. محصل فخر رازي (؟). کتاب تلخيص تصنيف فخر الدين رازي. رساله بو علي سينا. اجزای متفرق سپرده (سيزده؟) و يک جزء در دست امير سيد تاج الدين است تا نسخه کند. کتاب کامل تقي عجالي. کتاب مسائل الموشوقة (؟). کتاب اللطائف تصنيف الإمام الکامل فخر الملة والدين الرازي. کتاب سرّ المکتوب (کذا: المکتوم). اجزاء متفرق کزبد (؟) عين الرحمن (؟) رحمه الله (کاملاً ناخوانا. شايد رحمه الله؟). مجلد دوم از تصنيف مولانا فخر الدين رازي اسمه الملخص. منطق زين کشي. کتاب مجموعه اجزای نصفی در نجوم تصنيف حسام سالار. کتاب ملل حلل (کذا: [و]نحل؟) .کتاب اشکال قَران. کتاب مولانا فخر الدين رازي اسمه محصل. کتاب اول از متنبي. حليليه بعدد (؟) دو پاره. در انحاء انواع . اجزاء قباله".
در اين فهرست، منطق زين کشي متعلق است به شاگرد برجسته فخر رازي که اين تأليف او همانند چند نوشته ديگر کلامی و فلسفيش باقی مانده است و من نسخه های برخی از آثارش را در ترکيه ديده ام و دوست گرامی آقای رحيمی ريسه بر روی اين شخصيت مطالعاتی را بنا دارد منتشر کند. در مورد کتاب مقنع تأليف فريد حسن (؟) بيهقي محتملاً مقصود کتابی است کلامي گويا از نويسنده ای امامی مذهب که آقا بزرگ آن را معرفی کرده و ما پيشتر در يک يادداشت در اين سايت آن را معرفی کرده ايم (با عنوان: کتابی کلامی از يک نويسنده اهل بيهق). عبارت آقا بزرگ چنين است (الذريعة ، ج ۲۲ ص ۱۲۱):
"المقنع في الاصول للامام فريد الدين محمد بن الحسن بن على البيهقى ينقل فيه عن " شرح نهج البلاغة " لفريد خراسان أبي الحسن علي بن أبى القاسم زيد البيهقى الذي توفى سنة ۵۶۵ وهو في جزئين : أولهما الالهيات ، التوحيد وصفاته ، الموجود من أوله باب انه تعالى قادر على القبيح إلى تمام ثلاثين بابا أواخرها باب الآجال ، باب الارزاق ، باب الاسعار والجزء الثاني في النبوات إلى أربعة عشر بابا والنسخة ناقص الاول والآخر بخط نظام بن على بن الحسين الاستراباى ، فرغ من الكتابة ( ۱۴ ع ۲ / ۷۹۹ ) في مكتبة الشيخ محمد السماوي." اين نسخه را حسين علی محفوظ در مجله معهد المخطوطات و در مقاله مخطوطات عراق، در ضمن نسخه های کتابخانه مذکور نام برده است.
شايد اشاره ای به امير سيد تاج الدين در مجمع الآداب ابن فوطي رفته باشد؛ از ميان اميران اهل فضل مراغه که عموماً مورد توجه ابن فوطي قرار می گيرند. الآن کتاب را در اختيار ندارم.
شنبه ۳ تير ۱۳۹۱ ساعت ۰:۱۵
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت