دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۹۱٫۲۱۶ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۲۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۲۲۳
بازدید از این یادداشت : ۱٫۴۲۱

پر بازدیدترین یادداشت ها :

کتاب انقاذ البشر من الجبر والقدر، تأليف ابو الحسن عامري، فيلسوف دانشمند سده چهارم قمری تاکنون تنها بر اساس يک نسخه، گرچه کهنسال به چاپ رسيده است (در مجموعه رسائل او به کوشش سحبان خليفات). در اين يادداشت اين نکته را مطرح می کنم که از اين کتاب دست کم پنج نسخه ديگر موجود است که قديمترين آن (مؤرخ اول صفر ۷۲۰ ق)به قلم رکن الدين محمد بن علي الجرجاني الحلي الغروي، دانشمند برجسته شيعی و شاگرد علامه حلي است (برای او؛ نک: مقدمه ما بر رساله الأبحاث او، در دست چاپ). نکته جالب توجه اين است که اين رساله در دستنوشته جرجاني با عنوان القضاء والقدر و با انتساب به قاضي عبد الجبار معتزلي ارائه شده است؛ اين در حالی است که همو در ضمن همين مجموعه رساله ديگری از عامري را اين بار با انتساب درست به او کتابت کرده؛ رساله الأمد علی الأبد او را. معلوم نيست که اين انتساب غلط از کجا آمده و به هر حال بايد اصل نسخه را ديد؛ به ويژه اينکه در رساله عامري به وضوح گرايش غير کلامی عامري و توجه فلسفی وی هويداست؛ مسئله ای که با گرايش قاضي عبدالجبار همخوانی ندارد و اين امر نبايستی بر دانشمند برجسته ای چون رکن الدين پوشيده باشد. دايبر در مقدمه رسالة في الرد علی المجبرة تأليف قاضي عبد الجبّار که پيشتر در اين سايت آن را معرفی کرده ايم و خود ما نيز آن را بر اساس چند نسخه ديگر در دست تصحيح و آماده سازی داريم اين رساله را عيناً همان الرد علی المجبرة دانسته و البته چون دسترسی به آن نداشته اين را در حد يک احتمال مطرح کرده است. اين مطلب بسيار جای پرسش دارد؛ چرا که محتوای رسالة في الرد علی المجبرة، گرچه نام مجبرة را در خود دارد اما اين رساله در موضوع قضاء وقدر نيست و در واقع عقايد ديگر مجبره / اشاعرة را مورد رد و انتقاد قرار می دهد. نسخه جرجاني در کتابخانه روضه حيدريه (نجف) موجود است و دسترسی بدان برای دايبر، همچون نويسنده اين سطور امکانپذير نبوده است. اما اطلاعاتی که در اين يادداشت عرضه می کنيم، نشان می دهد اين رساله که به وسيله جرجاني کتابت شده اولاً همانطور که گذشت همان انقاذ البشر ابو الحسن عامري است و ثانياً اين نسخه تفاوتهای قابل توجهی با نسخه اساس کار خليفات دارد و برخی از اطلاعات تاريخی نيز که در آن هست و از جمله درباره ديگر آثار عامري و پايان آن که اطلاعی درباره شرايط و چکونگی و مکان تأليف کتاب دارد در نسخه چاپی ديده نمی شود؛ کما اينکه مهمتر از آن بخشی از آن در نسخه اساس خليفات افتادگی داشته که در نسخه حاضر موجود است. اين نسخه در کتابخانه مجلس موجود است که البته نسخه ای است متأخر و با تاريخ ۱۳۳۸ ق اما ريشه آن همان نسخه غرويه و کتابت جرجاني است و خوشبختانه کاتب دقيقاً مشخصات و رقم جرجاني را نيز ضبط کرده است (نک: دنا، ۸/ ۲۴۶ تا ۲۴۷). اين نسخه در فهرست مجلس به تبع نسخه مورد گفتگو به قاضي عبدالجبار معتزلي نسبت داده شده، در حالی که چنانکه گذشت اين نسخه تنها نسخه ديگری است از کتاب عامري. بنابراين با احتساب نسخه اساس چاپ خليفات تاکنون سه نسخه از کتاب او در دسترس قرار دارد؛ اما داستان بدينجا ختم نمی شود. دو نسخه ديگر از اين کتاب نيز همچنان در کتابخانه مجلس در دسترس است اما اين بار منسوب به غزالي و ابن سينا. يکی از اين دو نسخه تاريخ سده دهم را دارد و ديگری بی تاريخ (نک: دنا، ۸/ ۲۴۷؛ نيز همان، ۲/۶۹ ذيل عنوان الأفعال الإنسانية). علاوه بر اين يک نسخه هم گويا از همين کتاب در کتابخانه گوهر شاد مشهد وجود دارد با عنوان افعال الإنسان که نويسنده آن را تشخيص نداده اند (نک: دنا، ۲/۶۹). بنابراين همينک ما پنج نسخه ديگر از کتاب عامري را در اختيار داريم که می توان بر اساس اين نسخه ها کتاب را از نو تصحيح کرد(نويسنده اميد می برد که اين رساله را در آينده نزديک بر اساس نسخه های تازه ياب آن ديگر بار به دست طبع بسپارد. سه نسخه آخر هنوز در اختيار من قرار نگرفته است).
نسخه کهنسال اساس طبع خليفات نسخه ای است که پيشتر در کتابخانه باروديه بيروت بوده و همينک در کتابخانه پرينستون در آمريکا نگهداری می شود (نک: فهرست پرينستون از فيليپ حتي، ص ۶۵۳؛ شماره نسخه ۲۱۶۳؛ تاريخ نسخه پرينستون به سال ۵۹۲ ق است). نکته جالب توجه اينکه کاتب اين نسخه نيز که ضمناً کتاب ديگر عامري با عنوان التقرير لأوجه التقدير را همچنين در بر دارد (اين يکی هم تک نسخه است و بر اساس همان تک نسخه در مجموعه رسائل خليفات چاپ شده)، کاتبی است شيعی از شاگردان علي بن فضل الله راوندي، به نام أبو نصر علي بن أبي سعد محمد بن الحسن بن أبي سعد الطبيب/ المتطبب (دانشمند و کاتب برجسته قمی؛ برای ذکر کوتاه او در فهرست منتجب الدين، نک: فهرست، ص ۱۳۶. او دست کم تا ربيع الأول ۶۰۱ ق زنده بوده است)، که می دانيم نسخه ای از نهج البلاغة را نيز کتابت کرده بوده و در روايت و انتقال آن سهمی مهم دارد (نسخه ای که اساس تعدادی از نسخه های کنونی نهج البلاغة است؛ برای اين نسخه و اجازات و اطلاعات موجود بر آن، نک: مقاله "مقدمة في مصادر نهج البلاغة" از آقای حسن زاده آملي؛ چاپ شده در شماره ۵ تراثنا؛ نيز نک: مجموعه مقالات محقق طباطبايي در تراثنا درباره نهج البلاغة؛ همچنين مجلد اول مسند نهج البلاغة از دانشمند محمد حسين الجلالي که البته کتاب اخير متأسفانه بسيار مغلوط و با اشتباهات فراوان به چاپ رسيده است). اين نکته که کاتب نسخه باروديه، کاتبی است شيعی و همان کاتب معروف نهج البلاغة ظاهراً مورد توجه کسی پيش از اين قرار نگرفته بود. لازم به تذکر است که رسالة القول في الابصار والمبصر عامري نيز که در مجموعه خليفات منتشر شده بر اساس نسخه ای تصحيح شده که آن هم از روی نسخه ای با قلم همين کاتب دانشمند شيعي نوشته شده بوده؛ نسخه ای که عيناً تاريخ کتابت ۵۹۲ ق را داشته است؛ محتملاً از همان مجموعه باروديه که بعدها اين قسمت از نسخه از آن جدا شده بوده است.
بدين ترتيب معلوم می شود که دانشمندان شيعی سهمی وافر در حفظ آثار ابو الحسن عامري داشته اند؛ مطلبی که در دنباله اين سلسله يادداشتها بدان خواهيم پرداخت.
چهارشنبه ۳ خرداد ۱۳۹۱ ساعت ۱۰:۳۷
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت