دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۶۹٫۶۵۳ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۰۳ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۴۸
بازدید از این یادداشت : ۱٫۰۹۰

پر بازدیدترین یادداشت ها :

در سالهای اخير تحقيقات درباره صحيفه سجاديه رونق بيشتری گرفته است. تعدادی از نسخه های مهم صحيفه هم يا به صورت تحقيقی و يا به صورت چاپ عکسی منتشر شد. تحقيق درباره صحيفه و اسناد و طرق و تاريخ تداول آن در اوساط مختلف و سنتهای گوناگون تنها از طريق دقت در نسخه ها، ريشه های آنها و اسناد و تمايزات نسخه ها امکان پذير است و در اين مسير بايد تمامی نسخه ها را حتی اگر متأخر باشند از نظر گذراند؛ چرا که ممکن است ريشه در نسخه ای کهنه تر و با تباری متفاوت داشته باشند. من خود از آن زمان که صحيفه چاپ آقای ابطحي منتشر شد، درباره سندهای آن گاه و بی گاه مطالبی را جمع کرده ام و به ويژه آنگاه که به يمن سفرهايی داشتم و به کتابخانه های عمومی و خصوصی شهرهای مختلف آن از صنعاء تا صعده و حضرموت رفت و آمد داشتم، می کوشيدم نسخه های صحيفه را آنچه در ميان زيديان متداول بوده است، گردآورم و تاکنون نيز تعدادی از آنها را فراهم کرده ام که در کتابخانه های مختلف ايران هم اکنون عکسهايی از آنها برای ديگران هم دستياب است. در کتابخانه های اروپايی هم از نسخه های صحيفه آنچه ريشه در نسخه های يمنی و زيدی دارد را بررسی کرده ام (مانند نسخه صحيفه در محموعه گلازر وين و در جاهای ديگر). البته نسخه های صحيفه زيديان يمن عمدتا بسيار متأخر است، اما گاه در ميان آنها نسخه هايی با ريشه های کهنه و يا با ويژگيهای ممتاز به دست می آيد. از اين پس می کوشم در مجموعه ای از يادداشتها و مقالات، حاصل مطالعه در بخشی از نسخه های صحيفه و به ويژه آنچه درباره اسناد صحيفه و سنتهای مختلف تداول آن سالها پيش فراهم کرده ام با اضافات و تازه هايی در اين مجموعه مقالات منتشر کنم. محقق فاضل و گرامی جناب آقای سيد محمد حسين حکيم مطالعات مفيدی درباره صحيفه منتشر کرده و يا آن طور که خود ايشان به بنده ابراز داشتند در دست انتشار دارند که به کار می آيد و ارزشمند است؛ خاصه آنچه درباره حاشيه صحيفه به روايت ابن ادريس در "ميراث حديث" منتشر کرده اند. يکی از نکات جالب توجه در روايت صحيفه، سهم ابو المفضل شيباني، محدث برجسته و با تمايلات ويژه اعتقادی و روايی در تداول نسخه ها و سنتهايی از روايت صحيفه است؛ به طوری که در روايت نسخه مشهور صحيفه هم سهم او را به ويژه می بينيم. از آنجا که بخشی از مطالعات نويسنده اين سطور در سالهای اخير درباره ابو المفضل شيبانی بوده (نيز نک: فصل مربوطه در رساله دکتری، در دست انتشار)، مطالعه درباره اسناد صحيفه هم با اين موضوع و به همين دليل پيوند خورد و به همين دليل در نخستين شماره از اين دست يادداشتها نسخه ای را معرفی می کنم که اخيرا در کتابخانه سليمانيه، در مجموعه آياصوفيا، ش ۱۹۴۶ از "الصحيفة الکاملة" ديده ام، نسخه ای با نسخ زيبا و خزائنی، با روايتی "مستقل" و "متمايز" از ابو المفضل بدون آنکه ربطی به نسخه مشهور صحيفه به روايت بهاء الشرف (با وسائطی از ابو المفضل) و يا ديگر نسخه های تاکنون شناخته شده روايت شده از طريق ابو المفضل شيباني داشته باشد. اينکه روايت اين نسخه که سند نخستينش درست از ابو المفضل شيباني آغاز می شود، از سوی چه کسی بوده دانسته نيست اما عين همين سند در آغاز نسخه صحيفه کتابخانه کاخ موزه گلستان نيز ديده می شود و اگر هر دوی اين نسخه ها به صورت چاپ عکسی منتشر شود می توان تمايزها را ميان اين دو نسخه و نيز با نسخه های ديگر دقيقا مورد مطالعه قرار داد. روايت ابو المفضل از صحيفه از دو طريق مختلف و بر اساس دو نسخه و سنت متفاوت در روايت اين متن است و البته معلوم نيست که ترکيب اين دو روايت در يک متن کار خود او بوده باشد. به هر حال در نسخه ای که در اينجا معرفی می کنيم معلوم است که با وجود اينکه اين نسخه مربوط به بهاء الشرف و يا اشخاصی پيش از او که نامشان در صحيفه مشهور می آيد نيست، اما با اين وصف اين دو روايت با هم تلفيق شده و در يک متن جای گرفته است. نسخه هايی از صحيفه موجود است که اين روايت ترکيبی در آنها ديده نمی شود و بلکه يکی از اين دو روايت به شکل مستقل اساس روايت بوده است. در اينجا آنچه از اين نسخه ياددداشت کرده ام، نقل می کنم:
"بسم الله الرحمن الرحيم وما توفيقي إلّا بالله. حدّثنا الشيخ ابو المفضّل محمّد بن عبدالله بن المطلّب الشيباني وأملا علينا أوّله في مسجد الشرقية يوم الثلثاء لست ليال خلون من ذي الحجة سنة خمس وثلاثمائة (کذا؛ تاريخی که در برخی ديگر از نسخه ها هم دقيقا اين چنين ديده می شود) وقرأنا عليه باقيه بمرتعة خاقان في داره ونسخته من کتابه قال حدثنا الشريف أبو عبدالله جعفر بن محمد بن جعفر بن الحسن بن الحسن ابن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب عليهم السلام قال حدثنا عبدالله بن عمر بن الخطاب الزيات سنة خمس وخمسين ومائتين قال حدثني خالي علي بن النعمان الأعلم قال حدثني عمير بن متوکل الثقفي البلخي عن أبيه متوکل بن هارون قال لقيت يحيی بن زيد ...
... قال ابو المفضل حدثنا محمد بن الحسن بن روزبه ابو بکر المدائني الکاتب نزيل الرحبة في داره قال حدثني محمد بن أحمد بن مسلم المطهري قال حدثني أبي عن عمير بن متوکل بن هارون البلخي عن أبيه المتوکل بن هارون ..."
گواهی کاتب: "فرغ من تعليقه ... (نام کاتب پاک شده) في أول ربيع الأول سنة سبع وتسعين وستمائة بمدينة السلام بغداذ ..."
دوشنبه ۲۰ تير ۱۳۹۰ ساعت ۰:۴۸
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت