دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۵۱۵٫۷۷۵ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۱۰ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۴۴۵
بازدید از این یادداشت : ۱٫۳۴۲

پر بازدیدترین یادداشت ها :
خطيب خوارزمي از دانشمندان برجسته سده ششم قمری است که شهرت او بسی فراتر از خوارزم و سنت حنفيان اين شهر در ميان شيعيان و زيديان و مذاهب سنی گسترش يافته بوده است. علت اصلی شهرت او در ميان شيعيان تعلق خاطر او به نقل فضائل اهل بيت و تأليف دو کتاب مناقب و مقتل الحسين (ع) بوده است. او البته به دليل آنکه از شاگردان زمخشري بوده و خود در علوم ادب نيز دستی قوی داشته و اشعار بسياری نيز سروده بوده، محل عنايت دانشمندان مذاهب مختلف بوده است. در اينجا صرفا می خواهم اشاره کنم که کتاب او با عنوان الکفاية في علم الإعراب هم يکی از دلايل اين شهرت بوده است. فی المثل زيديان شمال ايران که به او و استادش زمخشري به دلايل متعدد و از آن جمله تفکرات معتزلی دلبسته بوده اند، از اين کتاب نسخه های متعددی را رونويسی کرده بودند که اين دست نسخه های آن را دانش پژوه در دو مشيخه زيدی و در فهرست دانشگاه معرفی کرده است. از اين کتاب نسخه های بسيار زياد ديگری هم موجود است و از آن جمله در کتابخانه دولتی برلين و موزه بريتانيا و قاهره و سن پترزبورگ و نيز نسخه های متعدد در ايران و از آن جمله در مدرسه فيضيه قم (بهترين تحقيق درباره خطيب خوارزمي از آن محقق طباطبايي است در مجموعه مقالات "اهل البيت في المکتبة العربية، در تراثنا، ذيل مقتل الحسين او؛ نيز آنچه مرحوم اميني در الغدير نوشته و نيز نک: مقدمه تحقيق المناقب، چاپ قم). در سالهای اخير عبدالرزاق حامد اين کتاب را منتشر کرده است و چون شهرت نويسنده بر روی نسخه های اين کتاب معمولا ضياء الدين مکي است، محقق متوجه اين امر نشده که مقصود از اين ضياء الدين مکي همان أخطب خوارزم صدر الائمة خطيب خوارزمي نويسنده مناقب و مقتل و کتابهای ديگر است که خود از شاگردان برجسته زمخشري نيز قلمداد می شده است. به هر حال محقق در مقدمه ابراز داشته که هويت نويسنده را نمی شناسد و جالب اينکه در بحث از شاگردان زمخشري در مقدمه تحقيق به نام خطيب خوارزمي اشاره دارد؛ اما متوجه اين نشده که ضياء الدين مکي همين خطيب خوارزمي است. نخستين بار محقق طباطبايي اين امر را متذکر شد که ضياء الدين مکي نويسنده الکفاية در حقيقت همان خطيب خوارزمي است؛ با اين وجود گويا محقق اين کتاب مطالب محقق طباطبايي را از نظر نگذرانده است. بيشتر فهرست نويسان ديگر هم همين اشتباه را مرتکب شده اند. مقدمه خطيب خوارزمي را در کتاب الکفاية اينجا نقل می کنم: "الحمد لله الذي تظاهرت علينا آلاؤه، وترادفت إلينا نَعْمَاؤه، حَمداً يَستوجِبُ زِيَادةَ فَضْلِهِ، ويستَجْلِبُ مادَة طُولهِ، والصلاة على نبيّهِ محمد الّذي أسبَغَ بهِ نِعَمَهُ السَوالفَ، وأكملَ به مِنَنَهُ الروادفَ، وعلى آله الأخيار وأصحابه الأبرار، مصابيح الدجى والظلام، ينابيع العلوم والأحكام، وسلم تسليماً كثيراً. واعلم أن الحاجة إلى علم الإعراب ماسةٌ لكل مَنْ يَرومُ تَحصيلَ علمٍ من علومِ الإسلامِ، من فقهٍ أو كلامٍ، أو تفسيرٍ، أو أخبار؛ لأنك لا تجد علماً من هذه العلوم إلا وافتقاره إلى العربية بيّن لا يدفع، وظاهرٌ لا يخفى، فلا تجد كلاماً إلا وقِوامه وانتظامه بعلم الإعراب، ولا يَدفعُ العلمَ بذلك كل من دَخَل من بابِ الإنصافِ، وسَلم من الجَور والاعْتِساف، وما صَنّفه العلماءُ في هذا الباب، إمّا مطولٌ كاملٌ لا يطول باع كل أحدٍ في تناولهِ وتَقْصُر همته عن حفظه، وتحصيله، وإما مختصر جامع لعبارات مختصرة، لا يضبط معانيها إلا من كانت له قوة تفضل على قوة المبتدئ، وحظ من علم الإعراب قبل تحصيل ذلك الكتاب، وإمّا مختصر غير جامعٍ قاصرٍ عما تمسُّ الحاجة إليه من الأصول التي لا بد منها، فلما رأيت ذلك أنشأت هذا المجموع المتوسط، بيّن المطوّل الممل، والمختصر المخل، واجتهدت في تسهيل عبارته، مع كونه جامعاً لأصول الإعراب، شاملاً لما لا بد منه من الأبواب، جارياً مجرى شرح الإنموذج من كتاب المفصل لجار الله العلامة [رحمه الله تعالى] ، وضمنت لمن يحصل هذا المجموع، ويضبط هذا الترتيب، أن يبلغ الأمد البعيد في علم الإعراب، وتقع له الغُنية في هذا الباب، وسميته «بالكفاية في علم الإعراب»، وقسمته ثلاثة أقسام إذ لا يبعد عنها كلام العرب كلّه. القسم الأول في الأسماء، والقسمُ الثاني في الأفعال، والقسمُ الثالث في الحروف، وبوبت كل قسم منها أبواباً، وفصّلت كل بابٍ منها فصولاً ليرجع كلُّ شيءٍ في نصابه، ويسهل حفظه على طلابه، ممتثلاً ما رسمه شيخ العرب والعجم جارُ الله العلامة في كتاب المفصل.
والله أسأل أن يوفقني لإتمامه، ويعينني على تحصيل مرامه، وأن يعظم النَفْعَ به لإخواني، ويميل إليه أفئدة خُلاني؛ إنه ولي التوفيق والتسديد."
چنانکه ديده می شود، اين کتاب شرح گونه ای بر الانموذج في النحو استادش زمخشري بوده است (نيز نک: کشف الظنون، ۱/۱۸۵). به هر حال زيديان ايران هم به دليل نياز به کتابی در نحو و هم علاقه خاصی که به سنت زمخشري و شاگردانش داشته اند، کتاب الکفاية را رو نويسی می کرده اند.
همينجا باز بد نيست اشاره کنم به چاپ ترجمه بدايع الملح صدر الأفاضل الخوارزمي، اديب و نحوی معروف که به دو واسطه شاگرد زمخشري بوده و شرح او بر المفصل زمخشري بسيار مهم و بزرگ است. ترجمه کهن بدايع الملح در سالهای اخير در تهران منتشر شد، با مقدمه ای غير محققانه. جالب اينکه محقق اطلاع از وجود چندين کتاب ديگر صدر الأفاضل که يا به صورت خطی موجودند و يا چاپ شده اند،، مانند التخمير نداشته است.

يكشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۸۹ ساعت ۱۵:۱۹
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت