دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۲۹۴٫۳۹۷ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۶۹ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۰۱۶
بازدید از این یادداشت : ۲٫۲۷۹

پر بازدیدترین یادداشت ها :
در نسخه خطی مجلد سوم المعتمد في اصول الدين نوشته متکلم برجسته معتزلی محمود الملاحمي الخوارزمي، که چند سالی پيش نسخه خطی آن در يمن پيدا شد و پروفسور مادلونگ آن را از همان زمان تاکنون در دست تحقيق دارند و بناست همراه بخش چاپ شده سابق آن که آن هم وسيله استاد مادلونگ و با همکاری آقای مارتين مکدرموت منتشر شده بود، همه در کنار هم و به صورتی انتقادی در تهران انتشار يابد، نقلهايی مهم از پاره هايی از آثار دو متکلم دانشمند يکی ابو عيسی الوراق و ديگری حسن بن موسی النوبختي آمده است که سخت از اهميت برخوردارند. آنچه ما از تأليفات متعدد و بسيار اين دو دانشمند و متکلم برجسته پيش از کشف اين نسخه خطی در اختيار داشتيم چندان زياد نبود و تازه اهميت آنها به اندازه اهميت آنچه وسيله الملاحمي در کتاب المعتمد نقل شده نيست. با انتشار محققانه متن کتاب المعتمد که چنانکه خبر دارم تقريبا در آستانه نشر است، می توان جنبه های پر اهميتی را به ويژه از شخصيت نوبختي به دست آورد. الملاحمي در اين نسخه خطی از دو کتاب ابو عيسی الوراق و الحسن بن موسی النوبختي درباره فرق شناسی نقل قولهای مهمی می کند. کتاب ابو عيسی الوراق کتاب المقالات اوست که بسيار ارزشمند و معروف و از منابع اصلی نويسندگان فرق شناسی در طول تاريخ بوده و از آن در کتابهای ديگر هم نقلهايی در دست است. کتاب نوبختي هم کتاب کبير او درباره مقالات با عنوان الآراء والديانات است که از آن هم نقلهايی در منابع ديگر هست و عباس اقبال آشتياني هم درباره آن در کتاب خاندان نوبختی سخن به ميان آورده است. به ويژه اطلاعات منابع کلامی اسلامی از ديانات و فرق غير اسلامی و در آن ميان آراء فلسفی و اعتقادی مذاهب غير توحيدی و از آن جمله ملحدان و ثنويان و طبايعيان و زنادقه و مانويان و امثال آنان برخاسته از کتاب المقالات ورّاق بوده است و در نسخه خطی کتاب المعتمد ملاحمي که همينک آقای مادلونگ آن را در دست انتشار دارند، برخی از اين بخشها به مقدار زياد به چشم می خورند؛ نقلهايی مستقيم و نسبتا مطول از کتاب وراق در همين موضوعات که تاکنون بخش بسياری از آنها در جای ديگری به دست نيامده بود و بی نهايت اهميت دارند.
الملاحمي در اين کتاب که بخشی مهم از آن در رد بر فلاسفه و يا گروههای وابسته به آنان تنظيم شده و تقريبا در قسمتی از آن مشابه است با رديه ديگر او يعنی کتاب تحفة المتکلمين، اطلاعات خود و از جمله درباره فلاسفه قديم و نيز عقايد اصحاب النجوم و اصحاب الطبايع را بيشتر مديون کتاب پيشگفته نوبختي است؛ کما اينکه از او مطالبی در رابطه با اديان توحيدی هم نقل می کند. در واقع نقلهای متعدد ومفصلی از کتاب الآراء والديانات در اين نسخه خطی کتاب المعتمد ديده می شوند که بی نهايت اهميت دارند و در هيچ کجای ديگری اين موارد ديده نمی شوند؛ پاره های زيادی که بخشی از آنها شامل نقلهايی از منابع کهنتری هستند که آن منابع در اختيار فيلسوفان و مترجمان دوره ترجمه متون از يونانی و سريانی به عربی، در اختيار بوده و همينک بخشی از آنها از طريق نوبختي و کتاب ملاحمي در اختيار قرار می گيرد. به ويژه با انتشار اين نسخه خطی وسيله استاد مادلونگ بهره وری ما از آنها برای دو جهت به کار می آيد؛ يکی شناخت انديشه های فلسفی قديم به روايتی از آن نزد متکلمان و فيلسوفان دوره اسلامی و دوم برای شناخت خود نوبختي که می دانيم اهل مطالعات فلسفی بوده و با مترجمان مهم دوران خود مراودات و مجالساتی داشته و با نهضت ترجمه علوم و فلسفه کهن در سده سوم قمری مرتبط بوده است. وانگهی نوبختی به عنوان متکلمی اهل فلسفه و آشنا با مفاهيم و مباحث دقيق فلسفی کهن و آشنا با آرای افلاطون و ارسطو و ديگر فيلسوفان قديم در اين بخشهای کتابش که وسيله ملاحمي نقل شده به نقض و رد آن مباحث هم پرداخته که جوانب مهمی از شخصيت او را باز می تاباند. از جمله موارد با اهميت اين نقلها از فيلسوفان کهنتر، متعلق است به نقلهای نوبختي از يحيی النحوی (نک: برگ ۷۰ الف)، فيلسوف معروف پيش از اسلام که اهميت آثار فلسفی او برای متخصصان فلسفه روشن است؛ خاصه که وی آرايی در رد بر قدم عالم از نقطه نظر رأی فلاسفه داشته است که بعدها متکلمانی مانند غزالي تحت تأثير آن بوده اند. نوبختی حتی از يعقوب بن اسحاق الکندي، فيلسوف نامدار مسلمان نيز نقل قول می کند (نک: برگ ۷۷ الف).
به هر حال اميدوارم که اين کتاب ارزشمند که وسيله زيديان يمن پس از طی قرنها برای ما محفوظ مانده است، هرچه زودتر با تحقيق استاد مادلونگ در دسترس محققان متون فلسفی و کلامی قرار گيرد.

چهارشنبه ۱۳ شهريور ۱۳۸۷ ساعت ۲۰:۳۸
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت