دربارۀ نویسنده
حسن انصاری عضو هيئت علمی مؤسسه مطالعات عالی پرينستون، مدرسه مطالعات تاریخی است. همزمان در ایران او عضو شورای عالی علمی مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی است. وی همچنين عضو شورای مشاوران دائرة المعارف ایرانیکا (دانشگاه کلمبیا-آمریکا)، "عضو وابسته" مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (بخش مطالعات اديان کتاب) و عضو انجمن بين المللی تاريخ علوم و فلسفه عربی و اسلامی (پاريس) است. در فاصله بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ حسن انصاری به عنوان استاد مهمان با رتبه پروفسور در دانشگاه پرینستون، بخش خاور نزدیک تدریس کرد.
حسن انصاری، متولد سال ۱۳۴۹ شمسی در تهران است. تحصيلات خود را در رشته علوم تجربی در مدرسه علوی تهران در سال ۱۳۶۷ به پايان برد. انگيزه های خانوادگی و نيز تحصيل در مدرسه ای با آموزشهای دينی وی را از سالهای دورتر به تحصيل و مطالعه در ادبيات عرب، فقه و اصول و عقايد و معارف دينی واداشت. پس از دبيرستان، در گروه فلسفه دانشکده ادبيات دانشگاه تهران مشغول به تحصيل شد و در کنار آن دانشهای دينی کلاسيک را هم زمان ادامه داد. بدين ترتيب در کنار تداوم مراحل تحصيل در فقه و اصول و نيز کلام و فلسفه اسلامی، تا اندازه ای فلسفه های غربی را آموخت. علاقه به مطالعات و آموزشهای کلاسيک دينی و بهره وری از محضر استادان اين حوزه ها، او را همچنين به مطالعه تطبيقی باورهای مذهبی و کلامی و انديشه های فيلسوفان اسلامی رهنمون کرد و چند سالی را به تحصيل و مطالعه در کلام، حديث و عقايد شيعی و فلسفه اسلامی گذراند. حسن انصاری پس از چندی به مطالعه تاريخ روی آورد و آن را هم زمان در کنار ادامه تحصيل در زمينه فلسفه و دانشهای دينی کلاسيک مورد توجه قرار داد. در کنار همه اينها همکاری با دائرة المعارف بزرگ اسلامی دستمايه ای برای آشنايی با شيوه های تحقيق تاريخی و شناخت منابع کهن را برای او فراهم کرد. همکاری او با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، در قالب تأليف، کتابشناسی و همکاری با کتابخانه مرکز، ويراستاری، رياست يکی از بخشهای علمی و عضويت در هيئت عالی علمی تا سالها تداوم داشت. در همين سالها به ويژه به سفارش مرکز دائرة المعارف به تأليف مقالات زيادی در حوزه تاريخ، رجال، کلام و فرق مذهبی پرداخت. از اوائل دهه هفتاد مطالعاتش را در حوزه فلسفه محض و فلسفه های مضاف در مکاتب مغرب زمين، اديان و تاريخ ملل و نحل گسترش داد. مدت زمانی در بيروت، علاوه بر مطالعه در نسخه های خطی، تحصيلات دانشگاهی خود را در حوزه فلسفه غرب و فلسفه و انديشه سياسی اسلامی ادامه داد و از نزديک با برجسته ترين متفکران و روشنفکران عرب آشنايی پيدا کرد و نزد برخی از آنها تحصيلات خود را پی گرفت. از اواخر دهه هفتاد و همزمان با ادامه تحصیلات در علوم دینی و حوزوی به نوشتن در مجلات علمی و دانشگاهی در ايران در زمينه های کلام و فرق، حديث، تاريخ و انديشه سياسی کلاسيک اسلامی آغاز کرد و مقالات متعددی در نشريات نشر دانش، معارف (مرکز نشر دانشگاهی) و برخی ديگر منتشر کرد. وی در همين دوره و نيز در سالهای بعد در چندين کنفرانس داخلی و خارجی شرکت کرد و مقالاتی ارائه نمود و همچنين با شماری از مؤسسات فرهنگی کشور در انجام پروژه های مختلف در زمينه های تاريخی و کتابشناسی همکاری نمود و در برخی نهادهای آموزشی داخل و خارج ایران، تاريخ علم کلام و ملل و نحل تدريس کرد. حسن انصاری سال ۱۳۸۱ ايران را به منظور ادامه تحصيل به قصد کشور فرانسه ترک کرد و تحصيلات تکميلی خود را در رشته فلسفه و تاريخ اديان در مدرسه کاربردی مطالعات عالی سوربن ادامه داد و نخست موفق به اخذ درجه ديپلم عالی گرديد (با تدوين دانشنامه ای در زمينه سهم محمد بن يعقوب الکليني در حديث شيعی) و سپس در همين دانشگاه در فروردين ۱۳۸۸ از رساله دکتری خود دفاع کرد (با تدوين پايان نامه ای در زمينه منابع انديشه امامت و غيبت در تشيع امامی).
او سال ۱۳۸۸ به برلين آمد و دوره پست دکتری خود را در دانشگاه آزاد برلين در چارچوب پروژه "علوم عقلی در اسلام قرون ميانه" طی نمود. او پژوهشگر ارشد علم کلام و فلسفه اسلامی در دانشگاه آزاد برلين (انستيتوی مطالعات اسلامی) و مدرس اصول فقه و تاريخ علم کلام در اين دانشگاه در طی سالهای گذشته بوده است. از او تاکنون مقالات متعددی در موضوعات تاريخ علم کلام و تشيع امامی در ژورنالهای خارجی منتشر شده است.
آمار بازدید
بازدیدکنندگان تا کنون : ۱٫۳۷۶٫۰۹۶ نفر
بازدیدکنندگان امروز : ۲۸۶ نفر
تعداد یادداشت ها : ۱٫۱۸۶
بازدید از این یادداشت : ۱٫۶۸۴

پر بازدیدترین یادداشت ها :
از آثار بسيار برجسته شيخ طوسي، کتاب تمهيد الاصول وی که در شرح بخش کلامی اثر استادش شريف مرتضی با عنوان جمل العلم والعمل است، نيازمند انتشاری دوباره است. علاوه بر آنکه اين متن به صورت بسيار نا شايسته ای منتشر شده، در آن از همه نسخه های خطی بهره گرفته نشده است. نويسنده اين سطور البته عجالتا تحقيقی درباره کم و کيف نسخه های خطی اين کتاب انجام نداده است، اما می دانم که نسخه کهنه ای از آن در آستان قدس هست. در تحقيق اين متن مناسب است که متون کلامی ديگر و از آن جمله آثاری که به تبع آن و به تبع دو کتاب الملخص و الذخيرة استادش شريف مرتضی نوشته شده اند، مورد دقت قرار گيرند. تا چند قرن، و حتی تا دوره محمود حمصي رازي (و اندکی بعد از او) که در برخی گرايشات، نظر شريف مرتضی و شيخ طوسي را نپذيرفته و آشکارا نظر مکتب کلامی ابو الحسين بصري معتزلی را پذيرا شده است، کتابهای کلامی تحت تأثير آثار کلامی شريف مرتضی و شيخ طوسي بوده اند و در پاره ای از انظار، نظر بهشميان را که مورد تأييد شريف مرتضی بوده است، پذيرفته اند. البته شيخ طوسي در پاره ای از مسائل کلامی نظر استادش را نمی پذيرد. برای نوشتن تحليلی از انديشه های کلامی شيخ طوسي انتشار اين متن به صورت محققانه البته مفيد است. متأسفانه برخی آثار مهمتر شيخ طوسي در حوزه کلام از ميان رفته اند و بايد به همين کتاب و نيز الاقتصاد و چند رساله مختصر او خود را محدود کرد.
درباره تصحيح الفهرست شيخ طوسي، خوشبختانه کار بزرگ و محققانه محقق طباطبايي هم اينک در اختيار ماست. اما متأسفانه آن کار قبل از اتمام کار آن به سبب ضايعه درگذشت آن مرحوم، نيمه کاره ماند. محقق طباطبايي آن گونه که خود ايشان به نويسنده اين سطور خاطر نشان کردند، در دو نوبت به مقابله نسخه های خطی الفهرست مبادرت کرده بودند: دستآمد نوبت اول ضبط اختلافات الفهرست چاپ نجف با شماری از نسخه های کهن و مهم اين کتاب بود که در دو نسخه چاپی اين کتاب ثبت شده بود. بار ديگر به دليل پيشامدی ناخواسته، ايشان ناچار می شوند که ضمن استنساخ يکی از اين نسخه ها اختلافات آن نسخه را با نسخ ديگر تا آنجا که در اختيار داشته اند و با بهره گيری از تجارب و نتايج دور نخست، ثبت کنند؛ گو اينکه در دور دوم به دليل وجود برخی از آن نسخه ها در کتابخانه های عراق، به همه آن نسخه ها دسترسی نداشته اند. آنچه که به عنوان تحقيق جديد متن الفهرست پس از درگذشت محقق طباطبايي منتشر گرديد، حاصل کار نوبت دوم بود که شايد می توانست با مراجعه به آن دو نسخه چاپی محشی به اختلافات نسخه های خطی که حاصل نوبت اول بود، به صورت کاملتری عرضه شود. محقق طباطبايي در زمان حياتشان تنها موفق شدند نسخه ای از الفهرست را آماده کنند که با نسخ بسيار مهم ديگر مقابله شده بود و همواره نيز به ويژه در اواخر عمرشان تأکيد داشتند که اين کار دست کم نيازمند يک سال کار فشرده ديگر است تا از ميان نسخه بدلها، اصح نسخ الفهرست سامان دهی شود. ايشان همچنين اين نيت را داشتند که بر پاره ای از مطالب الفهرست، تعليقاتی را بسان تعليقات بر الفهرست منتجب الدين ارائه دهند و عملا هم در پاره ای موارد نکاتی را به صورت اوليه يادداشت کرده بودند. صد افسوس که آن مرحوم فرصت نيافتند تا نتيجه چند سال مقابله نسخ مختلف الفهرست که برخی از آنها را در کتابخانه های عراق يافته بودند و با دقتی تمام سامان گرفته بود را در متنی منقح آن طور که خود نيت انجام آن را داشتند، به سامان برسانند. بنابراين آنچه از الفهرست شيخ طوسي همينک به کوشش محقق طباطبايي منتشر شده است، تنها نماينده نيمه نخست تلاش آن مرحوم است؛ و به عبارتی ديگر بخش مقابله نسخه ها. تصحيح نهايی متن و اختيار اصح نسخ و تعيين دقيق اشتباهات نسخه ها به همراه توضيح پاره ای از مشکلات متن، چيزی است که ايشان نيت انجام آن را داشتند و هزار حيف و افسوس که قضای محتوم مانع از انجام اين نيت شد. همين چند مورد حواشی محقق طباطبايي بر چند مورد از عبارات الفهرست نشان از عمق اطلاع و وسعت دقت نظر آن مرحوم در دانش رجال دارد. در حقيقت پاره ای از آن يادداشتها برخاسته از اطلاع عميق و کم نظير محقق طباطبايي در شناخت رجال حديث شيعه و اهل سنت هر دو بود. عموما چنين است که آگاهان بر دانش رجال شيعی اطلاعی وسيع از رجال حديث اهل سنت ندارند و همين امر گاهی مشکلاتی در تحقيقات آنان را فراهم می کند. محقق طباطبايي از آن دسته محققان بلند پايه ای بود که همسان دستی قوی در هر دو زمينه داشت و همين امر کار او را متمايز می کرد.
پنجشنبه ۲۵ بهمن ۱۳۸۶ ساعت ۰:۵۰
نظرات



نمایش ایمیل به مخاطبین





نمایش نظر در سایت