کتاب الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف ابن طاووس که کتابی است ارزشمند با ماهيت مناظره ای و رديه نويسی بر عقايد اهل سنت در موضوعات کلامی و فقهی و به ويژه در مباحث امامت چنانکه می دانيم به صورت يک نوشته ای تدوين شده که در آن شخصی که مسلمان نبوده و از اهل ذمه بوده است، در پی حقيقت جويی دست آخر به حقانيت مذهب تشيع دست می يابد و در اين کتاب دلايل تغيير مذهب خود را بيان می کند. بنابراين نويسنده اين کتاب ظاهرا چنين است که ابن طاووس نيست بلکه شخصی است که تنها نامی مستعار دارد. با اين وصف کما اينکه می دانيم اين کتاب از ابن طاووس بوده و وی تنها از يک مدل جدلی و مناظره نويسی بهره برده تا از عقايد تشيع دفاع کند. گونه های مختلف اين مدل داستانی البته در تشيع سابقه دارد و از آن جمله بايد به رساله های حسنيه و يوحنا اشاره کرد که بنابر مشهور به ابوالفتوح رازي نسبت داده می شوند و در آن دو رساله داستانی ساختگی دستمايه بحثهای عقيدتی و جدلی شده اند. شايد هم دليل آن انتقادات سختی است که در کتاب الطرائف نسبت به اهل سنت ابراز شده و اگر ابن طاووس الطرائف را در مدت اقامت خود در بغداد در زمان خلفای عباسی نوشته باشد، شايد نيازمند به بکارگيری شيوه تقيه بوده است. در رساله کوچک الطرف هم ابن طاووس نام خود را پنهان کرده است. برادر ابن طاووس در عين العبرة نيز شيوه نام مستعار را برای نام نويسنده بکار بسته است. به هر حال در مورد اين کتاب کلبرگ در کتابخانه ابن طاووس توضيحات لازم را داده است (ص 99 تا 103). کتاب ابن طاووس همانطور که کلبرگ نيز اشاره می کند، موجبات خشم سنيان را حتی مدتها بعد در شام بر می انگيخت. جالب است بدانيم که زيديان يمن هم اين کتاب را می شناخته اند و از آن بهره می برده اند؛ گو اينکه واقعی نويسنده آن را نمی شناخته اند. دليل بهره وری از اين کتاب اين است که بيشتر مباحث اين کتاب جزء مشترکات مذاهب شيعی است. نام اين کتاب در ميان زيديه، نصرة الشيعة علی أهل المذاهب الشنيعة است و از آن نسخه های متعددی در کتابخانه های يمن يافت می شود که من دست کم دو نسخه از آنها را ديده ام.
در اينجا به معرفی کتابی می پردازم که در رد بر الطرائف از سوی يک عالم سنی نوشته شده است. نسخه اين کتاب در کتابخانه ملی پاريس در ضمن يک مجموعه به شماره عربی 1461 يافت می شود. اين مجموعه شامل دو رساله ضد رافضی است يکی همين کتابی که از آن ياد کردم و ديگری يک رساله ديگر.
1- رساله اول موسوم است به المناظرة والمعارضة في رد الرافضة از شيخ عبد الله بن فارسی التازی المغربی. که تأليف 16 ذيقعده 1009ق است.
2- رساله دوم که ردی است بر الطرائف ابن طاووس موسوم است به النکت واللطائف في نقض کتاب الطرائف که تاريخ تأليف (شايد کتابت) آن اواخر ماه شعبان 1127ق بر روی نسخه آمده است. نام نويسنده معلوم نيست. نويسنده به خوبی مطلع است که کتاب تأليف ابن طاووس است (50 الف). در برگ 54 الف (و نيز 76 الف) اشاره به کتاب مختلف علامه حلی می کند و می گويد که شيعيان کتاب مختلف الأئمة نوشته اند و اين نشان می دهد که امامان آنان هم از اختلاف مصون نبوده اند. وی در اينجا ميان امامان و فقيهان شيعه خلط کرده است. در برگ 72 از کتاب الثاقب في المناقب ياد می کند. در برگ 77 الف نيز بی شرمانه شيعيان را متهم به ربا و فسق و زنا می کند.